Qlaukoma (Göz gərginliyi)

Qlaukomanın növləri:

Qlaukoma əsasən iki növə bölünür: açıq bucaqlı qlaukoma və qapalı bucaqlı qlaukoma.

1. Açıq bucaqlı qlaukoma:

Bu, qlaukomanın ən yaygın formasıdır. Gözün içindəki maye (göz içi mayesi) normal olaraq axmalıdır, lakin açıq bucaqlı qlaukomada bu axın tədricən yavaşlayır, maye gözün içində yığılır və təzyiq artır. Açıq bucaqlı qlaukoma adətən uzun müddət ərzində inkişaf edir və çox vaxt simptomsuzdur.

2. Qapalı bucaqlı qlaukoma:

Bu növ qlaukoma daha nadir, lakin daha ciddi bir formadır. Gözün ön hissəsindəki maye axınının qəfil bloklanması nəticəsində göz daxilində təzyiq kəskin şəkildə artır. Bu, təcili tibbi müdaxilə tələb edən bir vəziyyətdir və adətən qəfil görmə itkisi, göz ağrısı və baş ağrısı kimi əlamətlərlə müşayiət olunur.

Qlaukomanın səbəbləri:

Qlaukoma, gözün içindəki mayenin (göz içi mayesi, aqua humor) düzgün axmaması nəticəsində yaranır. Bu maye gözün içərisində yığılaraq göz içi təzyiqini artırır. Artan təzyiq isə gözün arxa hissəsindəki görmə sinirinə (optik sinir) zərər verərək görmə itkisinə səbəb olur.

Qlaukomanın inkişafına təsir edən bir sıra amillər var:

Yaş: Yaşlı insanlarda qlaukoma inkişaf riski daha yüksəkdir.

Ailə tarixi: Qlaukoma ailəvi bir xəstəlikdir və yaxın qohumlarda qlaukoma olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.

Yüksək göz təzyiqi: Artan göz içi təzyiq qlaukomanın əsas risk amilidir.

Şəkərli diabet: Diabet xəstələrində qlaukoma riski daha yüksək ola bilər.

Miopiya (yaxını görmə problemi): Miopiya olan şəxslərdə qlaukoma inkişafı ehtimalı daha yüksəkdir.

Göz zədələri: Göz travmaları və ya cərrahi əməliyyatlar qlaukoma riskini artırır.

Qlaukomanın əlamətləri:

Qlaukomanın erkən mərhələlərində simptomlar çox vaxt hiss olunmur və görmə itkisinin baş verməsi uzun müddət davam edə bilər. Lakin qlaukoma inkişaf etdikcə simptomlar daha aşkar olur. Qlaukomanın əlamətləri növünə görə fərqlənə bilər.

Açıq bucaqlı qlaukomanın əlamətləri:

Simptomsuz inkişaf: Ən çox yayılmış açıq bucaqlı qlaukoma uzun müddət əlamətsiz ola bilər.

Görmə sahəsində daralma: Xəstəlik inkişaf etdikcə periferik (yan) görmə zəifləyə bilər.

Tünel görməsi: Daha ağır mərhələlərdə "tünel görmə" adlanan vəziyyət meydana gəlir, yəni yalnız mərkəzi görmə qalır.

Qapalı bucaqlı qlaukomanın əlamətləri (qəfil inkişaf edən):

Qəfil göz ağrısı: Göz daxilində təzyiqin sürətlə artması nəticəsində güclü göz ağrısı.

Baş ağrısı: Baş ağrısı, xüsusən göz ətrafında, müşayiət oluna bilər.

Görmə bulanıqlığı: Qəfil görmə bulanıqlığı və ya görmə itkisinin inkişafı.

Halolar: İşıq mənbələrinin ətrafında halolar və ya parlaq dairələr görünə bilər.

Ürəkbulanma və qusma: Göz ağrısına əlavə olaraq ürəkbulanma və qusma da ola bilər.

Qlaukomanın diaqnozu:

Qlaukomanın diaqnozu göz həkimi tərəfindən həyata keçirilən xüsusi testlərlə qoyulur. Bu testlər qlaukomanın olub-olmadığını və göz içi təzyiqin səviyyəsini müəyyən edir.

Tonometriya: Göz içi təzyiqini ölçmək üçün istifadə edilən əsas testdir. Bu test gözün içərisindəki təzyiqin normadan yüksək olub-olmadığını göstərir.

Görmə sahəsi testi: Xəstənin görmə sahəsini yoxlamaq üçün istifadə edilir və görmə itkisi olub-olmadığını müəyyən edir.

Oftalmoskopiya: Göz həkimi görmə sinirinə birbaşa baxmaq üçün bu üsuldan istifadə edir və sinirin hər hansı zədələnməsini qiymətləndirir.

Gonioskopiya: Bu test gözün ön hissəsindəki maye axını yolunu qiymətləndirir və açıq və ya qapalı bucaqlı qlaukomanı təyin edir.

Qlaukomanın müalicəsi:

Qlaukoma müalicə edilməzsə, görmə itkisi davamlı ola bilər. Lakin erkən diaqnoz və müalicə ilə göz təzyiqi idarə edilə bilər və görmə itkisi ləngidilə bilər. Qlaukomanın müalicəsi əsasən göz içi təzyiqini azaltmağa yönəldilib.

1. Göz damcıları:

Göz damcıları qlaukomanın əsas müalicə üsuludur. Bu damcılar göz içi təzyiqini azaltmaq üçün ya maye istehsalını azaldır, ya da mayenin axını artırır.

Prostaglandin analogları, beta-blokerlər, alfa-agonistlər və karbonik anhidraz inhibitorları kimi damcılar istifadə edilə bilər.

2. Dərman müalicəsi:

Göz damcıları kifayət etmədikdə və ya göz təzyiqi çox yüksək olduqda, həkim oral dərmanlar (həb formasında) təyin edə bilər.

3. Lazer müalicəsi:

Lazer trabekuloplastikası: Açıq bucaqlı qlaukomada gözün drenaj sistemini yaxşılaşdırmaq üçün lazer müalicəsi istifadə edilə bilər.

Lazer iridotomiya: Qapalı bucaqlı qlaukomanın müalicəsində gözün irisində kiçik bir deşik açaraq mayenin axmasına imkan verir.

4. Cərrahi müdaxilə:

Trabekulektomiya: Göz daxilindəki təzyiqi azaltmaq üçün əlavə drenaj kanalı yaratmaq üçün həyata keçirilən bir əməliyyatdır. Bu, təzyiqi azaltmaq və göz içi mayesinin axını təmin etmək məqsədi daşıyır.

Şunt implantasiyası: Bəzi hallarda kiçik şunt və ya drenaj borusu gözə yerləşdirilərək artıq mayenin axması təmin edilir.

Qlaukomanın qarşısının alınması:

Qlaukoma tam olaraq qarşısı alına bilən bir xəstəlik deyil, lakin erkən diaqnoz və müntəzəm göz müayinələri vasitəsilə xəstəliyin inkişafı yavaşladılaraq görmə itkisi minimuma endirilə bilər. Qlaukomanın qarşısını almaq üçün bu addımlar faydalıdır:

Müntəzəm göz müayinələri: Xüsusilə risk qrupunda olanlar (yaşlı insanlar, ailəsində qlaukoma olanlar) müntəzəm olaraq göz həkiminə müraciət etməlidirlər.

Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanmaq, müntəzəm idmanla məşğul olmaq və gözləri zərərli amillərdən qorumaq ümumi göz sağlamlığını dəstəkləyir.

Risk faktorlarını izləmək: Diabet və ya digər xəstəlikləri olan insanlar qlaukoma riskinə daha çox məruz qala bilər. Bu vəziyyətdə qan şəkərinin və göz təzyiqinin izlənilməsi vacibdir.

Nəticə:

Qlaukoma ciddi bir göz xəstəliyidir və erkən diaqnoz qoyulmadıqda və müalicə olunmadıqda geri dönməz görmə itkisinə səbəb ola bilər. Müntəzəm göz müayinələri və vaxtında müalicə qlaukomanın inkişafını yavaşlada və ya dayandıra bilər. Müasir müalicə üsulları ilə qlaukoma effektiv şəkildə idarə edilə bilər və xəstələrin görmə qabiliyyəti qoruna bilər.