Qlaukoma (Göz təzyiqi)

Qlaukomanın Növləri:

Açıq bucaqlı qlaukoma:

Ən yaygın növüdür və yavaş-yavaş inkişaf edir. Bu növdə, göz içi təzyiqin artması ilə göz təzyiqi normaldan yüksək olur. Başlangıçda, xəstə heç bir əlamət hiss etməz, lakin zamanla görmə itkisinin inkişaf etməsi mümkündür.

Yumru bucaqlı qlaukoma (Dar bucaqlı qlaukoma):

Bu tip qlaukoma daha tez-tez təsir göstərir və gözün irisinə daha yaxın olan açıda bir maneə yaradır. Bu, göz içi mayesinin axışını çətinləşdirir və təzyiqin sürətli bir şəkildə artmasına səbəb olur.

Bu vəziyyət, çox güclü ağrılar və kəskin görmə itkisinə səbəb ola bilər. Həkimə müraciət etməyin gecikməsi ciddi problemlərə gətirib çıxara bilər.

Bəzi irsi növlər:

İrsi qlaukoma: Bəzi qlaukoma növləri irsi ola bilər. Əgər ailədə qlaukoma xəstəliyi varsa, bu, genetik keçişə malik ola bilər və daha erkən yaşlarda inkişaf edə bilər.

Sekonder qlaukoma:

Bəzi xəstəliklər və ya gözə vurulan zədələr nəticəsində inkişaf edə bilər. Məsələn, göz travması, şəkərli diabet, göz infeksiyaları, və ya dərman istifadəsi qlaukomanın yaranmasına səbəb ola bilər.

Konjenital qlaukoma:

Uşaqlarda doğuşdan gələn bir vəziyyətdir. Bu tip qlaukoma, gözün inkişafında problemlər səbəbindən göz içi mayesinin düzgün şəkildə axmaması nəticəsində yaranır.

Qlaukomanın Səbəbləri:

Qlaukomanın tam səbəbi hələ də məlum deyil, amma göz içi təzyiqin artmasının görmə sinirinə zərər verdiyi aşkar edilmişdir. Göz içi təzyiq, göz içindəki mayenin (göz mayesi) düzgün axmaması səbəbindən yüksəlir. Gözün ön hissəsindəki açıda yerləşən kanal vasitəsilə bu maye axmalıdır. Əgər bu kanal bağlanarsa və ya daralarsa, maye düzgün şəkildə axmaz və göz içi təzyiqi artar.

Başlıca səbəblər arasında:

Birtərəfli və ya irsi amillər.

Yaş: Yaşlanma ilə əlaqədar olaraq risk artır.

Yüksək göz təzyiqi.

Qonşu və ya irsi qlaukoma keçişi.

Yüksək qan təzyiqi və şəkərli diabet.

Qlaukomanın Əlamətləri:

Qlaukomanın bir çox növü erkən mərhələlərdə heç bir əlamət göstərmir. Ancaq bəzi əlamətlər aşağıdakılardır:

Görmə itkisi:

Görmə sinirinin zədələnməsi nəticəsində periferal (yan) görmə itkisi başlaya bilər. Görmənin mərkəzi hissəsi normal qala bilər, amma zamanla yan görmə azala bilər.

Göz ağrısı:

Gözün kəskin ağrısı və ya baş ağrısı ola bilər. Dar bucaqlı qlaukoma zamanı ağrı çox güclü və şiddətli ola bilər.

Görmə bulanıqlığı:

Görmədə bulanıqlıq və ya hətta gözün qarşısında rəngli halqaların görünməsi (halos) baş verə bilər.

Ürək bulanması və qarın ağrıları:

Qlaukoma bəzən gözdə yüksək təzyiqin nəticəsi olaraq ürəkbulanma, qusma və qarın ağrıları ilə müşayiət olunur.

İrəliləmiş Görmə İtkisi:

Qlaukoma çox irəlilədikdə görmə itkisi daha ciddi və hərəkətə keçə biləcək vəziyyətə çevrilə bilər.

Qlaukomanın Diaqnozu:

Qlaukomanın erkən mərhələlərdə təyin edilməsi çox vacibdir, çünki xəstəlik irəlilədikcə görmə itkisinin qarşısını almaq çətinləşir. Qlaukomanın diaqnozu üçün bir neçə test və müayinə aparılır:

Göz təzyiqi ölçülməsi (Tonometriya):

Göz təzyiqi ölçülərək, qlaukomanın olub olmadığına baxılır. Yüksək göz təzyiqi qlaukomanın əsas əlamətidir, amma tək başına diaqnoz üçün kifayət etməz.

Görmə sahəsinin testi (Perimetriya):

Bu test, gözün periferik görməsini qiymətləndirir və görmə sinirinin zədələnib-zədələnmədiyini müəyyən edir.

Optik sinir başının yoxlanması (OCT):

Optik sinir başının optik koherens tomoqrafiyası (OCT) ilə yoxlanması, sinirin vəziyyətini təhlil edir və qlaukomanın təsirini göstərir.

Gözün ön hissəsinin müayinəsi:

Gözün açı və maye axınını qiymətləndirmək üçün gonioskopiya istifadə edilə bilər.

Qlaukomanın Müalicəsi:

Qlaukoma müalicəsi məqsədilə əsas məqsəd göz içi təzyiqi azaltmaq və görmə sinirinə daha çox zərər verməməkdir. Müalicə üsulları aşağıdakılardır:

Dərmanlar (Damcılar və Tabletler):

Qlaukomanın müalicəsində əsasən gözə damcılar istifadə olunur. Bu damcılar göz içi təzyiqini azaltmağa kömək edir. Bəzi dərmanlar həmçinin gözün maye istehsalını azaldır və ya axışını artırır.

Lazer Müalicəsi:

Lazer trabekuloplastika: Gözün maye axını üçün açı genişləndirilir.

Lazer iridotomiya: Gözün irisindəki maneəni aradan qaldırmaq üçün istifadə edilir (dar bucaqlı qlaukoma üçün).

Cərrahi Müdaxilə:

Cərrahi əməliyyatlar, göz içi təzyiqi azaltmağa və mayenin düzgün axmasına kömək edən bir kanal açmağı hədəfləyir. Bu üsul, dərman və lazer müalicəsinin effektiv olmadığı hallarda tətbiq edilir.

Qlaukomanın Qarşısını Almaq:

Müntəzəm Göz Müayinələri: Qlaukomanın erkən aşkar edilməsi çox vacibdir. Müntəzəm göz müayinələri ilə göz təzyiqi və görmə sinirinin vəziyyəti izlənməlidir, xüsusilə əgər ailədə qlaukoma varsa.

Sağlam Həyat Tərzi: Ümumi sağlamlıq vəziyyətini qorumaq (düzgün qidalanma, fiziki fəaliyyət, siqaret çəkməmək) göz təzyiqini normallaşdırmağa kömək edə bilər.

Əlavə Müalicə: Şəkərli diabet və yüksək qan təzyiqi kimi xəstəlikləri idarə etmək, qlaukomanın qarşısını almağa kömək edə bilər.

Nəticə:

Qlaukoma, erkən mərhələlərdə heç bir əlamət vermədən inkişaf edə bilən, amma müalicə olunmadığı təqdirdə ciddi görmə itkisinə yol aça bilən bir xəstəlikdir. Yüksək göz təzyiqi və görmə sinirinin zədələnməsinin qarşısını almaq üçün müntəzəm göz müayinələri və erkən müdaxilə çox vacibdir. Həkiminizlə məsləhətləşərək, uyğun müalicə planı seçilməlidir.