Qlioma, meningioma, metastatik beyin şişləri
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Beyin Şişləri Haqqında Ümumi Məlumat
Beyin şişləri mənşəyinə və hüceyrə quruluşuna görə müxtəlif qruplara bölünür. Bu xəstəliklərin effektiv müalicəsi üçün şişin növünü, dərəcəsini və yayılma xüsusiyyətlərini dəqiq müəyyən etmək olduqca vacibdir. Əsasən üç böyük qrupda təsnif edilən qliomalar, meningiomalar və metastatik şişlər fərqli klinik gedişata malikdir.
1. Qliomalar: Növləri və Xüsusiyyətləri
Qliomalar beyin toxumasının dəstək hüceyrələrindən qaynaqlanan şişlərdir. Bu şişlər öz daxilində törədiyi hüceyrəyə görə bir neçə növə ayrılır:
| Növ | Törədiyi Hüceyrə | Xüsusiyyət |
|---|---|---|
| Astrositoma | Astrosit hüceyrələr | Aşağı və yüksək dərəcəli formaları mövcuddur |
| Oliqodendroglioma | Oliqodendrositlər | Yavaş böyüyür, bəzi hallarda yaxşı proqnoz verir |
| Ependimoma | Ependimal hüceyrələr | Uşaqlarda daha çox rast gəlinir |
| Glioblastoma multiforme (GBM) | Astrositlər | Ən aqressiv və ölümcül qlioma növüdür |
Qliomaların Əlamətləri və Diaqnozu
Qliomaların əlamətləri şişin yerləşdiyi nahiyədən asılı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar arasında baş ağrısı, qusma, epileptik tutmalar, nitq və yaddaş pozğunluğu yer alır. Həmçinin bədənin bir yarısında zəiflik və ya hissizlik müşahidə oluna bilər.
Diaqnoz qoyularkən MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya) müayinəsi ilə yanaşı, şişin dərəcəsini (WHO Grade I–IV) təyin etmək üçün mütləq biopsiya icra olunmalıdır.
Müalicə və Proqnoz
Müalicə prosesi kompleks yanaşma tələb edir. Mümkün olduqda cərrahiyyə, ardınca isə radioterapiya və kimyaterapiya (xüsusilə temozolomid) tətbiq edilir. Bəzi hallarda yeni müalicə üsulu olan immunoterapiya da seçimlər arasındadır. Proqnoz şişin dərəcəsindən asılıdır; məsələn, glioblastoma üçün orta sağ qalma müddəti 12–18 ay arasındadır.
2. Meningioma Nədir?
Meningioma, beyni əhatə edən qişalardan (meninkslərdən) qaynaqlanan şiş növüdür. Ən çox rast gəlinən beyin şişi növü hesab olunur və əksər hallarda xoşxassəlidir. Qadınlarda daha çox rast gəlinən bu şişlər yavaş böyüyür və uzun müddət heç bir simptom verməyə bilər.
Əlamətləri və Müalicə Metodları
Meningiomalar böyüdükcə baş ağrısı, gediş pozuntusu, nitq, yaddaş, görmə və eşitmə problemləri ilə yanaşı epilepsiya nöbetlərinə səbəb ola bilər. Diaqnoz kontrastlı MRT vasitəsilə qoyulur.
| Hallar | Müdaxilə |
|---|---|
| Kiçik və simptomsuz | Yalnız dinamik müşahidə |
| Böyüyən və simptom verən | Cərrahi çıxarılma |
| Əməliyyata yararsız | Radioterapiya (Gamma Knife və s.) |
Proqnoz baxımından meningiomalar olduqca müsbət nəticələr verir. Xoşxassəli meningiomalar 90% halda təkrar etmir və tam sağalma mümkündür.
3. Metastatik Beyin Şişləri
Metastatik beyin şişləri, bədənin digər orqanlarında (ağciyər, süd vəzi, böyrək, kolon və s.) yaranmış xərçəng hüceyrələrinin beyinə yayılması nəticəsində yaranır. Bu, beyin şişlərinin ən çox görülən bədxassəli formasıdır.
Diaqnoz və Müalicə Yanaşması
Bu şişlər çox zaman çoxsaylı ocaqlar şəklində olur. Bəzən beyindəki şiş ilk aşkar olunan əlamət olsa da, əsas orijinal şiş gizli qala bilər. Diaqnoz üçün MRT ilə yanaşı, bədənin digər orqanlarının müayinəsi və PET/CT tarama tələb olunur.
- Radioterapiya: Bütün beyinə və ya yalnız şişə yönəlik tətbiq edilir.
- Cərrahiyyə: Əgər şiş təkdirsə və əlverişli yerdədirsə icra olunur.
- Kimyaterapiya: Əsas (ilkin) şişə yönəlik aparılır.
- İmmunoterapiya: Xüsusilə melanomada və bəzi ağciyər xərçənglərində effektivdir.
Qlioma, Meningioma və Metastatik Şişlərin Qarşılaşdırılması
| Xüsusiyyət | Qlioma | Meningioma | Metastatik Şiş |
|---|---|---|---|
| Mənşə | Beyin toxuması | Beyin qişası | Digər orqanlar |
| Yayılma | Lokal və ya diffuz | Lokal | Çoxsaylı və yayılmış |
| Ən ağır forması | Glioblastoma | Atypik meningioma | Ağciyər/melanom metastazları |
| Diaqnoz | MRT + biopsiya | MRT + kontrast | MRT + bədən müayinəsi |
| Müalicə | Cərrahiyyə, kimya, şüa | Cərrahiyyə və ya müşahidə | Radioterapiya, kimya, immuno |
| Proqnoz | Tipinə görə dəyişir | Çox yaxşı | Əsas xərçənglə bağlıdır |
Nəticə
Yekun olaraq qeyd etmək olar ki, qliomalar beyin toxumasından qaynaqlanan və tez-tez bədxassəli olan şişlərdir. Meningiomalar əksərən xoşxassəli və yavaş inkişaf edən, cərrahi yolla müalicəsi mümkün olan törəmələrdir. Metastatik şişlər isə başqa orqanlarda başlayan xərçəng xəstəliyinin beyinə yayılmasının nəticəsidir.
