Qorxu
Qorxunun əsas xüsusiyyətləri
"Döyüş və ya qaç" reaksiyası
Qorxu zamanı bədən kortizol və adrenalin hormonları ifraz edərək hazır vəziyyətə keçir.
Ürək döyüntüsü sürətlənir, əzələlər gərginləşir, nəfəs tezləşir.
Real və ya təsəvvüri təhlükəyə qarşı reaksiya
Real qorxu: faktiki təhlükəyə qarşı (məsələn, vəhşi heyvan hücumu).
Təsəvvüri qorxu: şüurda yaranan və real olmayan təhlükəyə qarşı (məsələn, qaranlıqdan qorxmaq, uçuş fobiyası).
Zehni və emosional təsir
Qorxu zamanı insan təhlükədən qaçmağı və ya ona qarşı müdafiə olunmağı düşünür.
Həddindən artıq qorxu panikaya və anksiyetəyə səbəb ola bilər.
Qorxunun səbəbləri
Bioloji amillər: Beynin amigdalası təhlükəni analiz edərək qorxu hissini yaradır.
Uşaq yaşlarında yaşanan travmalar və ya qorxulu təcrübələr.
Təhsil və mədəniyyət: Cəmiyyətdən və valideynlərdən öyrənilən qorxular (məsələn, "qorxulu heyvanlar" anlayışı).
Təsəvvür və təxəyyül: Beynin real olmayan situasiyaları təhlükə kimi qəbul etməsi.
Qorxunun növləri
İnkişaf dövrlərinə bağlı normal qorxular
Məsələn, uşaqlarda qaranlıq və ayrılmaq qorxusu.
Fobiyalar (patoloji qorxu)
Real olmayan və ya cüzi təhlükəyə qarşı şiddətli və kontrolsuz qorxu (məsələn, yüksəklik fobiyası, sosial fobiya).
Anksiyete ilə müşayiət olunan qorxu
Gələcəkdə olacaq hadisələrlə bağlı narahatlıq və qorxu hissi.
Qorxunun bədəndə təsiri
Ürək döyüntüsünün artması
Tərləmə və titrəmə
Nəfəs çatışmazlığı
Əllərin və ayaqların soyuması
Konsentrasiya çətinliyi
Qorxu faydalı və ya zərərli ola bilərmi?
Faydalı qorxuZərərli qorxu
Təhlükədən uzaqlaşdırır və həyatı qoruyurFobiyalar və panik hücumlar yaradır
Bədəni və beyni "hazır vəziyyətə" gətirirGündəlik həyat fəaliyyətinə mane olur
Qarşısıalınmaz risklərə qarşı ayıq saxlayırSosial və psixoloji təcrid yarada bilər
Qorxu ilə necə başa çıxmaq olar?
Qorxunu dərk və qəbul etmək (nəyi və niyə qorxduğunu anlamaq).
Tənəffüs və relaksasiya məşqləri ilə fiziki simptomları azaltmaq.
Tədrici məruzə texnikası ilə qorxulan situasiyalara yavaş-yavaş yaxınlaşmaq.
Koqnitiv-davranışçı terapiya (CBT) – qorxu ilə bağlı irrasional inancları dəyişdirmək.
Fiziki fəaliyyət və meditasiya ilə gərginliyi boşaltmaq.
Qısa ipucu:
Qorxunu "adlandırmaq" onu daha az qorxuducu edə bilər. Məsələn, "hazırda qaranlıqdan qorxuram, çünki təhlükəsizlik hissim zəifdir" kimi düşünmək, emosiyanı idarə etməyə kömək edir.