Quduzluq və Peyvənd
Quduzluğun Əlamətləri və Gedişi:
Quduzluğun simptomları ilk infeksiyadan sonra 1-3 ay ərzində meydana gəlir, lakin bəzi hallarda bu dövr daha qısa və ya uzun ola bilər. Əlamətlər aşağıdakılardır:
Baş ağrısı və yuxusuzluq: Quduzluğun ilk simptomlarından biri baş ağrısı və yuxusuzluq ola bilər.
İştah itkisi və ürək bulanma: İnfeksiya səbəbi ilə iştahın azalması və bəzən ürək bulanma meydana gələ bilər.
Sinir sistemi ilə əlaqəli simptomlar: Təngənəfəslik, əzələ zəifliyi, sarsıntılar, tərləmə və ya yüksək hərarət kimi simptomlar inkişaf edə bilər.
Zəiflik və paralizi: Quduzluq irəlilədikcə, sinir sistemini zədələyir və əl və ya ayaqlarda zəiflik və ya paralizə baş verə bilər.
Agresivlik və şiddətli su qorxusu (hidrofobiya): Xəstə qəzəbli və təcavüzkar ola bilər. Hidrofobiya (suda qorxu) və ya udma çətinlikləri də müşahidə oluna bilər.
Ölüm: Quduzluq müalicə olunmazsa, xəstəlik inkişaf edir və adətən ölümə gətirib çıxarır.
Quduzluğun Keçməsi və İnsana Yayılan Yolları:
Quduzluq əsasən infeksiyalı heyvanların dişləməsi, cızıqları və ya salyasının insanın qan dövranına daxil olması ilə yayılır. Ən çox yayılan heyvanlar arasında itlər, pisilər, yırtıcılar (canavarlar, tülkülər), yarasalar və digər heyvanlar yer alır. Quduzluq heyvanların salyasında mövcuddur, buna görə də bu heyvanların insanları dişləməsi və ya cızması infeksiyaya yol aça bilər.
Quduzluq Peyvəndi:
Quduzluğun qarşısını almaq üçün peyvendən istifadə edilir. Peyvəndlər həm insanlara, həm də ev heyvanlarına təklif olunur. Quduzluq peyvəndi, vücudun infeksiya ilə mübarizə aparmasını təmin edən aktiv immunizasiya prosesidir.
İnsanlar Üçün Quduzluq Peyvəndi:
Əvvəlcədən peyvəndlənmə (profilaktik peyvənd):
Həyatını risk altında keçirən insanlar (heyvanlarla yaxından işləyənlər, vəhşi heyvanlarla əlaqədə olanlar, quduzluq xəstəliyinin çox yayıldığı bölgələrdə yaşayanlar) profilaktik peyvənd olmalıdırlar.
Üç doza olaraq tətbiq edilir və zədələnmiş sahəyə yaxın zamanlarda immunitet təmin edir.
Peyvənd sonrası müalicə (post-exposure prophylaxis – PEP):
Əgər insan quduzluq xəstəliyi olan bir heyvan tərəfindən dişlənərsə, dərhal peyvəndlə müalicə başlanmalıdır. Bu müalicə, infeksiyanın inkişafını əngəlləyir və peyvənd dozası (PEP) təklif olunur. Bu, heyvanın salyasının insanın qanına və ya orqanizminə daxil olmasına cavab olaraq tətbiq edilir.
Peyvəndlər, insanın xəstəliyi almasını çox effektiv şəkildə qarşısını alır, əgər dişlənmə və ya cızılma vəziyyətində vaxtında tətbiq edilərsə.
Peyvənd Dozaları:
Quduzluq peyvəndi, ümumiyyətlə 5 doza bölünür: ilk doza dərhal tətbiq olunur, sonra 3-7 gün aralığında əlavə doza verilir, və son olaraq 3-4 həftə ərzində digər iki doza verilir.
Heyvanlar Üçün Quduzluq Peyvəndi:
Ev heyvanları, xüsusilə itlər və pişiklər üçün quduzluq peyvəndi çox önəmlidir. Heyvanlar peyvənd edildikdən sonra, bu xəstəliyə qarşı immunitet inkişaf edir. Bu, həm heyvanın, həm də onun sahibinin təhlükəsizliyini təmin edir.
Təkrarlanan peyvəndlər: Heyvanlara, adətən hər 1-3 ildən bir təkrarlanan peyvəndlər verilir.
Quduzluq Peyvəndinin Faydaları:
Quduzluğun qarşısını almaq: Peyvənd, həm insanlarda, həm də heyvanlarda quduzluğun qarşısını alır.
Bəşəriyyəti qorumaq: Quduzluq, ölümcül xəstəliklərdən biridir və peyvəndlər bu xəstəliyi effektiv şəkildə əngəlləyir.
Heyvanlar və insanlar arasında əlaqələri gücləndirmək: Heyvanları peyvənd edərək, insanları qorumaq mümkündür.
Qlobal sağlamlıq problemlərinin azaldılması: Dünyanın bir çox yerində quduzluq peyvəndlərinin tətbiqi, bu xəstəliyin qarşısını almış və insan ölümünü azaldıb.
Nəticə:
Quduzluq ölümcül bir xəstəlik olsa da, müvafiq peyvəndlər sayəsində qarşısı alınabilir. İnsanlar və ev heyvanları üçün peyvəndlər, quduzluğun yayılmasını əngəlləyir və bu xəstəliyə yoluxma riskini azaldır. İnsanlar quduzluq riski olan bölgələrdə və ya heyvanlarla işləyərkən, həmçinin dişlənmə və ya cızılma vəziyyətində dərhal peyvənd alınmalıdır. Peyvəndlə müdafiə olunmuş insanlar, quduzluq infeksiyasına qarşı çox yaxşı qorunurlar və xəstəlik qarşısında çox aşağı risklə üzləşirlər.