Müxtəlif oynaqlarda dislokasiyalar

Oynaq dislokasiyasının səbəbləri:

Oynaq dislokasiyası müxtəlif travmalar və zədələr nəticəsində baş verə bilər. Əsas səbəblər bunlardır:

1. Travmalar və qəza nəticəsində zədələr:

Yıxılma, idman zədələri, yol-nəqliyyat qəzaları və ya birbaşa zərbələr oynaq dislokasiyasına səbəb ola bilər. Bu, oynağı yerində saxlayan bağların və əzələlərin zədələnməsi nəticəsində baş verir.

2. Oynaq burulmaları və zorlanmalar:

Bəzən qəfil dönmə və ya zorlanmalar da oynağın dislokasiyasına səbəb ola bilər. Xüsusilə idmançılarda, ağır fiziki fəaliyyət zamanı oynaq bağları həddindən artıq gərginliyə məruz qaldıqda dislokasiya baş verə bilər.

3. Oynaq zəifliyi və ya əvvəlki dislokasiya:

Əvvəllər dislokasiya baş verən oynaqların təkrar dislokasiya riski daha yüksəkdir. Oynaq bağlarının zəifliyi və ya qeyri-sabitlik nəticəsində oynaqlar daha asan çıxaraq dislokasiya ola bilər.

4. Genetik meyllilik və oynaq problemləri:

Bəzi insanlarda oynaqlarda aşırı elastiklik (hipermobil oynaq sindromu) və ya oynaq zəifliyi səbəbindən dislokasiya riski daha yüksəkdir.

Oynaq dislokasiyasının əlamətləri:

Oynaq dislokasiyasının əlamətləri zədələnən oynağa görə fərqlənsə də, ümumi simptomlar bunlardır:

Ağrı:

Dislokasiya baş verən zaman kəskin və şiddətli ağrı hiss edilir. Ağrı oynağın hərəkəti zamanı daha da şiddətlənə bilər.

Deformasiyalar və qeyri-təbii görünüş:

Dislokasiya nəticəsində oynaq normal mövqeyindən çıxır və qeyri-təbii bir vəziyyət alır. Bu deformasiyalar gözlə görünən dərəcədə ola bilər və oynaqda hərəkət qeyri-mümkün ola bilər.

Hərəkət məhdudiyyəti:

Dislokasiya baş verən oynaq hərəkət qabiliyyətini itirir. Oynaqda hərəkət etmək çox ağrılı və ya mümkünsüz ola bilər.

Şişkinlik və qızartı:

Oynağın ətrafında şişkinlik və qızartı müşahidə edilə bilər. Bu, oynaqda iltihab və qan yığılması nəticəsində baş verir.

Oynaqda həssaslıq və qarıncalanma:

Dislokasiya nəticəsində sinirlər zədələnə bilər, bu da oynaqda həssaslıq itkisinə və ya qarıncalanmaya səbəb ola bilər.

Oynaq dislokasiyalarının növləri:

Oynaq dislokasiyaları bədənin müxtəlif yerlərində baş verə bilər və ən çox rast gəlinən dislokasiya növləri aşağıdakılardır:

1. Çiyin dislokasiyası:

Çiyin dislokasiyası ən çox rast gəlinən oynaq dislokasiyası növüdür. Çiyin oynağı bədənin ən hərəkətli oynaqlarından biridir və bu səbəbdən daha çox zədələnməyə məruz qalır.

Simptomlar: Kəskin çiyin ağrısı, çiyinin normal mövqeyindən çıxması, hərəkət məhdudiyyəti və şişkinlik.

2. Dirsək dislokasiyası:

Dirsək dislokasiyası adətən yıxılmalar zamanı baş verir. Əllərin üzərinə düşmək dirsək oynağını qeyri-təbii vəziyyətə gətirə bilər.

Simptomlar: Dirsəkdə ağrı, hərəkət itkisi və qeyri-təbii mövqe.

3. Omba dislokasiyası:

Omba dislokasiyası adətən ağır travmalar, məsələn, avtomobil qəzası nəticəsində baş verir. Omba dislokasiyası ciddi bir vəziyyətdir və təcili tibbi müdaxilə tələb edir.

Simptomlar: Şiddətli omba ağrısı, ayaqda hərəkət itkisi, şişkinlik və qızartı.

4. Barmaq və əl dislokasiyaları:

Barmaq dislokasiyaları idman zədələri, düşmələr və ya qəfil hərəkətlər nəticəsində baş verə bilər. Əl barmaqları və biləklər tez-tez dislokasiya olur.

Simptomlar: Barmağın qeyri-təbii vəziyyətdə olması, ağrı, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti.

5. Çənə dislokasiyası:

Çənə dislokasiyası, çənə oynağının (temporo-mandibular oynaq) yerindən çıxmasıdır və adətən ağızın həddindən artıq açılması və ya travma nəticəsində baş verir.

Simptomlar: Çənədə ağrı, çənənin yerindən çıxması və ağızın bağlanmasında çətinlik.

6. Diz dislokasiyası:

Diz dislokasiyası, diz oynağının çıxması və ya yerindən oynamasıdır və adətən ağır travmalar nəticəsində baş verir. Bu vəziyyət ciddi bir zədədir və tez tibbi müdaxilə tələb edir.

Simptomlar: Şiddətli diz ağrısı, hərəkət itkisi, şişkinlik və dizdə qeyri-təbii vəziyyət.

Oynaq dislokasiyasının diaqnozu:

Oynaq dislokasiyasının diaqnozu həkim tərəfindən fiziki müayinə və görüntüləmə testləri vasitəsilə qoyulur. Ən çox istifadə edilən diaqnostik üsullar bunlardır:

Fiziki müayinə:

Həkim zədələnmiş oynağı müayinə edərək, oynaqda ağrı, deformasiya və hərəkət məhdudiyyətlərini yoxlayır.

Rentgen müayinəsi:

Rentgen dislokasiyanın yerini və dərəcəsini dəqiq müəyyən etmək üçün istifadə edilir. Rentgen həmçinin sümüklərdə qırıq və ya çatlar olub-olmadığını aşkar edə bilər.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

MRT, bağlar, qığırdaqlar və ətraf toxumalardakı zədələri və dislokasiyanın təsirlərini qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.

Oynaq dislokasiyasının müalicəsi:

Oynaq dislokasiyasının müalicəsi dislokasiyanın növünə, şiddətinə və oynaqda yaranmış zədələrə görə dəyişir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:

1. Oynağın yerinə oturdulması (manipulyasiya):

Həkim oynağı manuel olaraq yerinə oturdaraq dislokasiyanı aradan qaldıra bilər. Bu prosedur adətən yerli və ya ümumi anesteziya altında həyata keçirilir.

2. İmmobilizasiya:

Dislokasiyadan sonra zədələnmiş oynağı immobilizə etmək (məsələn, alçı, splint və ya breys istifadə etmək) təyin oluna bilər. Bu, oynağın yerində qalmasını və sağalma prosesinin sürətlənməsini təmin edir.

3. Fizioterapiya:

Dislokasiyadan sonra oynağın gücünü və hərəkətliliyini bərpa etmək üçün fizioterapiya proqramı tətbiq edilə bilər. Fizioterapiya oynağın normal funksiyasını geri qaytarmağa və əzələləri gücləndirməyə kömək edir.

4. Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar:

Ağrını və iltihabı azaltmaq üçün ağrıkəsici və qeyri-steroid iltihab əleyhinə dərmanlar istifadə edilə bilər.

5. Cərrahi müdaxilə:

Ağır hallarda və ya konservativ müalicə nəticə vermədikdə, cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Cərrahlar bağları və qığırdaqları təmir etmək və oynağı sabitləşdirmək üçün əməliyyatlar həyata keçirə bilərlər.

Oynaq dislokasiyasının qarşısını alma yolları:

Oynaq dislokasiyalarının qarşısını almaq üçün bəzi tədbirlər görmək mümkündür:

İdman və məşqlər zamanı qoruyucu avadanlıqlar geyinmək:

İdman fəaliyyətləri zamanı dizlik, dirsəklik və ya biləklik kimi qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək oynaq zədələnmələrini və dislokasiyaları azalda bilər.

Əzələləri gücləndirmək:

Oynaqları əhatə edən əzələləri gücləndirmək və hərəkət qabiliyyətini artırmaq dislokasiya riskini azalda bilər. Fizioterapiya və gücləndirmə məşqləri bu baxımdan faydalıdır.

Düzgün bədən mövqeyi saxlamaq:

Gündəlik fəaliyyətlər zamanı düzgün bədən duruşunu saxlamaq və oynaqlara həddindən artıq təzyiq göstərməmək dislokasiya riskini azalda bilər.

Nəticə:

Oynaq dislokasiyaları, ciddi və ağrılı bir vəziyyətdir və vaxtında tibbi müdaxilə tələb edir. Dislokasiya baş verərsə, oynağın yerinə oturdulması və zədənin düzgün müalicəsi oynağın uzunmüddətli funksiyasını qorumaq üçün vacibdir. Bütün hallarda, dislokasiyadan sonra bərpa dövründə diqqətli olmaq və fizioterapiya proqramına riayət etmək müsbət nəticə əldə etmək üçün vacibdir.