Qulaqlarda cingilti (tinnitus)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Tinnitus Nədir və Niyə Yarana Bilər?
Tinnitus, xarici bir səs mənbəyi olmadan qulaqlarda və ya başın daxilində müxtəlif səslərin eşidilməsi vəziyyətidir. Bu problem həm qulağın öz quruluşundakı pozuntulardan, həm də sinir sistemindəki disfunksiyalardan qaynaqlana bilər. Tinnitus bir xəstəlikdən ziyadə, orqanizmdəki digər sağlamlıq problemlərinin bir simptomu olaraq qəbul edilir.
Tinnitusun Əsas Səbəbləri
Tinnitusun yaranmasına səbəb olan bir çox faktor mövcuddur. Bu faktorlar daxili qulaq zədələnməsindən sistemik xəstəliklərə qədər genişlənir:
- Səsə Uzunmüddətli Məruz Qalma: Konsertlər və ya səs-küylü iş mühitləri qulaq hüceyrələrinə zərər verir. Xüsusilə musiqiçilər və hərbi personal risk qrupundadır.
- Yaşlanma (Presbycusis): Yaş artdıqca daxili qulaq hüceyrələrinin təbii zədələnməsi eşitmə itkisi və tinnitusa yol açır.
- Qulaq Mumunun Toplanması: Serumenin qulaq kanalını tıxaması səs keçiriciliyini pozaraq cingilti yaradır.
- Qulaq İnfeksiyaları: Orta qulaqda maye yığılması və ya infeksiyalar daxili təzyiqi artırır.
- Baş və Boyun Zədələri: Travmalar qulaqla bağlı sinirlərə və ya beyin funksiyalarına təsir edə bilər.
- Meniere Xəstəliyi: Daxili qulaqdakı təzyiq artımı ilə xarakterizə olunan bu xəstəlik, başgicəllənmə və eşitmə itkisi ilə müşayiət olunur.
- Ototoksik Dərmanlar: Bəzi antibiotiklər, diuretiklər və yüksək dozalı aspirin qulaq sağlamlığına mənfi təsir göstərir.
- Yüksək Qan Təzyiqi (Hipertoniya): Damar problemləri və ateroskleroz səbəbindən pulsasiya edən (ritmik) səslər eşidilə bilər.
- TMJ Problemləri: Çənə oynağı və qulaq sinirlərinin yaxınlığı səbəbindən çənə problemləri tinnitusu tətikləyir.
- Stress və Anksiyete: Şiddətli psixoloji gərginlik simptomların ağırlaşmasına səbəb olur.
Tinnitusun Növləri
Tinnitus, səsin eşidilmə formasına və mənbəyinə görə iki əsas qrupa bölünür:
- Subyektiv Tinnitus: Ən çox rast gəlinən növdür. Səsi yalnız xəstə özü eşidir; daxili qulaq və ya sinir sistemi problemləri ilə bağlıdır.
- Obyektiv Tinnitus: Nadir hallarda görülür. Həkim müayinə zamanı bu səsi eşidə bilər. Adətən qan damarları və ya əzələ strukturları ilə əlaqəlidir.
Tinnitusun Simptomları və Səs Formları
Tinnitusun əsas əlaməti xarici stimul olmadan eşidilən səslərdir. Bu səslər aşağıdakı formalarda təzahür edə bilər:
| Səs Növü | Təsviri |
|---|---|
| Cingilti | Klassik zəng səsi forması |
| Vızıltı | Davamlı səs-küy və ya elektrik vızıltısı |
| Uğultu | Alçaq tezlikli dərin səslər |
| Nabız vuruşu | Ürək döyüntüsü ilə sinxron pulsasiya |
| Pıçıltı | Nəfəsləməyə bənzər yüngül səslər |
Diaqnoz Metodları
Düzgün müalicə üçün ilk növbədə tinnitusun kökündə duran səbəb müəyyən edilməlidir. Bunun üçün aşağıdakı testlər tətbiq olunur:
- Audiometriya: Eşitmə səviyyəsinin və itkisinin ölçülməsi.
- Fiziki Müayinə: Qulaq kanalında tıxanma və ya struktur problemlərinin yoxlanılması.
- Görüntüləmə (MRT və ya KT): Beyin və sinir yollarındakı anomaliyaların aşkar edilməsi.
- Qan Testləri: Tiroid, anemiya və ya yüksək qan təzyiqi kimi sistemik faktorların analizi.
Tinnitusun Müalicəsi və İdarə Edilməsi
Tinnitus üçün universal bir dərman olmasa da, simptomları minimuma endirmək üçün effektiv üsullar vardır:
1. Səbəbə Yönəlik Müalicə
Qulaq mumu təmizlənməsi, infeksiyanın müalicəsi və ya ototoksik dərmanların dəyişdirilməsi simptomları tamamilə aradan qaldıra bilər.
2. Terapiya Üsulları
- Səs Terapiyası: Ağ səs (white noise) və ya təbiət səsləri ilə tinnitusun maskalanması.
- TRT (Tinnitus Retraining Therapy): Beynin bu səsləri görməzdən gəlməsini təmin edən vərdiş terapiyası.
- KDT (Koqnitiv-Davranış Terapiyası): Xəstənin tinnitusa verdiyi emosional reaksiyanın idarə edilməsi.
3. Dərman və Əlavələr
Anksiyete və ya depressiya hallarında antidepresanlar təyin edilə bilər. Həmçinin, bəzi hallarda Ginkqo Biloba bitkisinin faydalı olduğu müşahidə edilsə də, bu hələ də müzakirə mövzusudur.
4. Eşitmə Cihazları və Yaşam Tərzi
Eşitmə itkisi olanlarda cihazlar həm eşitməni yaxşılaşdırır, həm də tinnitusu maskalayır. Bundan əlavə, stress idarəetməsi (yoga, meditasiya) və yüksək səsdən qorunmaq vəziyyətin pisləşməsinin qarşısını alır.
Tinnitusun Qarşısını Necə Almalı?
- Yüksək səsli mühitlərdə mütləq qulaq qoruyucularından istifadə edin.
- Qulaq təmizliyini mütəxəssis nəzarətində həyata keçirin.
- Sağlam qan təzyiqi üçün düzgün pəhriz və aktiv həyat tərzi seçin.
- Həkim məsləhəti olmadan qulağa zərər verə biləcək dərmanlardan uzaq durun.
Nəticə etibarilə, tinnitus idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün yaşam tərzi dəyişiklikləri ilə həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq mümkündür.
