Quru ağız (Xerostomiya)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Ağız Quruluğu və Tüpürcək İfrazının Önəmi
Ağız quruluğu, tüpürcək ifrazının azalması nəticəsində ortaya çıxan və laqeyd yanaşılmaması gərəkən bir sağlamlıq problemidir. Tüpürcək; ağız boşluğunu nəmli saxlamaq, dad bilmək, qidaları həzm etmək, dişləri və ağız mukozasını qorumaq kimi həyati funksiyaları yerinə yetirir. Bu funksiyaların pozulması, müalicə edilmədiyi təqdirdə ağız sağlamlığında daha böyük fəsadlara yol açır.
Bu vəziyyətdən əziyyət çəkən xəstələrdə adətən aşağıdakı simptomlar müşahidə edilir:
- Ağızda daimi quruluq və pis dad hissi
- Ağız qoxusu (halitosis)
- Ağız və diş infeksiyalarında nəzərəçarpan artım
- Ağız və dil nahiyəsində ağrılar
- Udma çətinliyi və buna bağlı həzm pozğunluqları
Ağız Quruluğunun Əsas Səbəbləri
Ağız quruluğu bir çox fərqli amildən qaynaqlana bilər. Cəmiyyətdə ən çox rast gəlinən səbəblər aşağıdakı kateqoriyalara ayrılır:
Dərman İstifadəsi və Xəstəliklər
Çoxlu dərman istifadəsi, xüsusilə allergik dərmanlar, ağrıkəsicilər, sidikqovucular, qan təzyiqi və depressiya əleyhinə preparatlar ağız quruluğuna yol açan ən ümumi faktorlardır. Bundan əlavə, ağız quruluğu QİÇS, lenfoma, diabet və Parkinson kimi ciddi xəstəliklərin ilkin əlaməti ola bilər.
Tüpürcək Vəzi Problemləri və Müalicələr
Tüpürcək vəzi daşları, şişləri və infeksiyaları vəzilərin funksiyasını yerinə yetirməsinə mane olur. Həmçinin, xərçəng müalicəsində tətbiq olunan radioterapiya və kemoterapiya tüpürcək vəzilərini zədələyərək qalıcı quruluğa səbəb ola bilər. Sjögren sindromu kimi revmatik xəstəliklər də ifrazatın tamamilə itməsinə gətirib çıxarır.
Tənəffüs və Hormonal Faktorlar
Burun tənəffüsünə mane olan çəpər əyilməsi, polip, sinüzit və burun ətinin böyüməsi kimi hallar xəstəni ağızdan nəfəs almağa məcbur edərək quruluq yaradır. Eyni zamanda, menopoz, andropoz və hamiləlik kimi hormonal dəyişikliklər də tüpürcək miqdarını azalda bilər.
Diaqnoz və Müalicə Metodları
Ağız quruluşunun müalicəsi tamamilə səbəbin müəyyən edilməsinə əsaslanmalıdır. Diaqnoz qoyulduqdan sonra tətbiq olunan bəzi müalicə yanaşmaları bunlardır:
- Dərman tənzimlənməsi: Əgər səbəb dərmanlardırsa, həkim nəzarəti ilə dəyişiklik edilə bilər.
- Stimullaşdırıcı müalicə: Sjögren sindromu kimi hallarda tüpürcək vəzilərini aktivləşdirən dərmanlar istifadə olunur.
- Cərrahi və ya Tibbi Müdaxilə: Burun tənəffüsünü maneə törədən problemlərin həlli ilə xerostomiya aradan qaldırılır.
- Maye qəbulu: Xüsusilə yaşlılarda qeyri-kafi maye qəbulu tənzimlənməlidir.
Həyat Tərzi və Qidalanma Tövsiyələri
Ağız quruluğu ilə mübarizədə xəstələrin həyat tərzi mühüm rol oynayır. Aşağıdakı cədvəldə diqqət edilməli olan məqamlar qeyd edilmişdir:
| Məhdudlaşdırılmalı Olanlar | Faydalı Olanlar |
|---|---|
| Siqaret və spirtli içkilər | Tez-tez su istehlakı |
| Turşulu və şəkərli içkilər | Sulu qidalar |
| Kofeinli qidalar və ədviyyatlar | Alma və sitrus meyvələri |
Müalicə Edilməyən Ağız Quruluğunun Riskləri
Unudulmamalıdır ki, ağız quruluğu tüpürcək vəzi şişinin ilk əlaməti ola bilər. Müalicə edilməyən vəzi daşları və ya infeksiyalar qalıcı və daha ciddi problemlərə yol açır. Uzunmüddətli tüpürcək itkisi zamanı ağız daxili qorunmadığı üçün aftaların (ağız yaraları) sayı artır, dil və ağız şişlərinə qarşı həssaslıq maksimum səviyyəyə çatır.
