Quru Göz (Keratokonjunktivit Sicca): Səbəbləri, Simptomları, Diaqnozu və Müalicə Metodları

Quru Göz Nədir? Tərifi və Yaranma Səbəbləri

Quru göz, gözyaşı filmində meydana gələn dəyişikliklər nəticəsində göz səthinin sağlamlığını qoruya bilmədiyi patoloji bir vəziyyətdir. Gözyaşı filmi gözü nəmləndirmək, oksigenlə təmin etmək, qidalandırmaq və kənar hissəciklərdən qorumaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu vəziyyət, gözyaşı istehsalının azalması (sulu təbəqənin çatışmazlığı), həddindən artıq buxarlanma (lipid təbəqəsinin pisləşməsi) və ya hər iki halın kombinasiyası nəticəsində inkişaf edir.

Quru Gözün Əsas Səbəbləri

Göz quruluğunun yaranmasına bir çox fərqli faktor təsir edə bilər. Bu faktorlar həm fizioloji, həm də ətraf mühit mənşəli ola bilər:

• Yaşlanma: Yaş artdıqca gözyaşı istehsalı təbii olaraq azalır; xüsusilə 50 və daha yuxarı yaş qrupunda bu problemə daha tez-tez rast gəlinir.
• Hormonal Dəyişikliklər: Xüsusilə postmenopozal dövrdə olan qadınlarda estrogen səviyyəsinin düşməsi gözyaşı istehsalını azaldır.
• Ətraf Mühit Faktorları: Quru iqlim, aşağı rütubət, kondisioner istifadəsi, külək və siqaret tüstüsü göz yaşının buxarlanmasını sürətləndirir.
• Kontakt Linzalar: Uzunmüddətli linza istifadəsi gözyaşı filminin sabitliyini pozaraq risk yaradır.
• Rəqəmsal Ekran İstifadəsi: Kompüter və telefon ekranına baxarkən göz qırpma tezliyinin azalması quruluğa səbəb olur.
• Dərman Vasitələri: Antihistaminiklər, antidepresanlar, diuretiklər və bəzi qan təzyiqi dərmanları gözyaşı ifrazını azalda bilər.
• Xəstəliklər və Əməliyyatlar: Sjöqren sindromu, revmatoid artrit kimi immun sistemi xəstəlikləri, həmçinin LASIK kimi refraktiv göz əməliyyatları bu vəziyyəti tətikləyə bilər.

Quru Gözün Simptomları Nələrdir?

Quru göz simptomları fərdi xüsusiyyətlərdən asılı olaraq yüngül və ya şiddətli dərəcədə özünü büruzə verə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:

• Gözlərdə yanma, sancma və yad cisim (qum) hissi.
• Gözlərdə qızartı və bəzən refleks olaraq yaranan həddindən artıq sulanma.
• Xüsusilə oxuma zamanı yaranan bulanıq görmə.
• Parlaq işığa qarşı yüksək həssaslıq (fotofobiya).
• Göz yorğunluğu və səhərlər göz qapaqlarının yapışması.
• Göz ətrafında ipşəkilli selik yığılması və ümumi ağrı hissi.

Diaqnostika Üsulları

Quru göz diaqnozu oftalmoloqlar tərəfindən aparılan hərtərəfli müayinə ilə qoyulur. Diaqnoz prosesində istifadə olunan əsas testlər aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:

Bundan əlavə, lipid qatının müayinəsi (meiboqrafiya) və göz səthinin biomikroskopiyası vasitəsilə buynuz qişadakı zədələnmələr ətraflı şəkildə təhlil edilir.

Müalicə və İdarəetmə Metodları

Müalicənin əsas məqsədi göz səthini nəmləndirmək və gözyaşı filminin stabilliyini bərpa etməkdir. Tətbiq olunan üsullar bunlardır:

1. Tibbi Müdaxilələr və Damcılar

• Süni Gözyaşları: Konservantsız damcılar və gellər gözü nəmləndirmək üçün istifadə olunur.
• Punktal Tıxaclar: Gözyaşı kanallarına yerləşdirilən kiçik tıxaclar vasitəsilə gözyaşının drenajı azaldılır.
• İltihab Əleyhinə Dərmanlar: Kortikosteroidlər və ya Siklosporin A kimi immunomodulyatorlar iltihabı azaltmaq üçün təyin edilir.

2. Qabaqcıl Müalicə Variantları

• IPL (Güclü Pulsed İşıq) Terapiyası: Meibomian vəzilərinin funksiyasını bərpa etmək üçün istifadə olunur.
• İsti Kompres və Masaj: Lipid ifrazını artırmaq üçün göz qapaqlarına tətbiq edilir.
• Amniotik Membran Transplantasiyası: Şiddətli hallarda buynuz qişanın sağalmasını sürətləndirmək üçün istifadə olunur.

3. Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

• Kompüter istifadəsi zamanı fasilələr vermək və ekranı göz səviyyəsindən aşağıda saxlamaq.
• Omeqa-3 yağ turşuları (balıq yağı, kətan toxumu) ilə zəngin pəhriz saxlamaq.
• Kifayət qədər su içmək və otaq havasını nəmləndirmək.

Nəticə

Quru göz, həyat keyfiyyətinə birbaşa təsir edən, lakin düzgün idarə olunduqda nəzarət altına alına bilən bir xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və fərdi müalicə planı ilə simptomları minimuma endirmək mümkündür. Göz sağlamlığınızı qorumaq üçün müntəzəm həkim müayinəsindən keçmək və risk faktorlarına qarşı ehtiyatlı olmaq vacibdir.