Sarı Nöqtə (Makula Degenerasiyası)

Makula Degenerasiyası Nədir?

Makula degenerasiyası, mərkəzi görmə qabiliyyətinə cavabdeh olan torlu qişanın kiçik bir sahəsinin zədələnməsi ilə xarakterizə olunan ciddi bir göz xəstəliyidir. Tibbi praktikada bu xəstəliyin iki əsas növü fərqləndirilir: quru (atrofik) və yaş (neovaskulyar) makula degenerasiyası. Hər iki növ görmə keyfiyyətinə fərqli dərəcələrdə təsir göstərir.

Makula Degenerasiyasının Əsas Növləri

1. Quru Makula Degenerasiyası

Bu növ ən yaygın forma hesab olunur və bütün halların təxminən 85-90%-ni təşkil edir. Xəstəlik makuladakı hüceyrələrin və retina toxumalarının tədricən incəlməsi və deqradasiyası ilə inkişaf edir.

• Drusen adlanan kiçik sarı çöküntülər makulanın altında yığılaraq görmə itkisinin ilkin mərhələlərini göstərir.
• Görmə itkisi adətən çox yavaş, aylar və ya illər ərzində baş verir.
• Əlamətləri: Bulanıq mərkəzi görmə, oxumaqda çətinlik, üzləri tanımaqda problem və mərkəzi görmə sahəsində qara və ya boz ləkələrin yaranmasıdır.

2. Yaş Makula Degenerasiyası

Daha az yaygın olsa da, bu forma daha ağır gedişata malikdir və görmə itkisinə çox daha sürətli səbəb ola bilər. Bu vəziyyətdə makula altında anormal qan damarları əmələ gəlir.

• Bu damarlardan sızan maye və qan retina toxumasına ciddi zərər verir.
• Nəticədə sürətli və geri dönməz görmə itkisi riski yaranır.
• Əlamətləri: Düz xətlərin əyilmiş görünməsi, sürətli mərkəzi görmə itkisi və görmə mərkəzində tünd ləkələr.

Makula Degenerasiyasının Səbəbləri və Risk Faktorları

Makula degenerasiyasının dəqiq səbəbləri tam aydın olmasa da, xəstəliyin inkişaf riskini artıran müəyyən faktorlar mövcuddur:

Makula Degenerasiyasının Belirtiləri

Xəstəliyin əlamətləri növündən asılı olaraq dəyişə bilər, lakin ümumi simptomlar aşağıdakılardır:

• Mərkəzi görmənin bulanıqlaşması və ya tamamilə itməsi.
• Görmə sahəsinin ortasında qara və ya boz ləkələrin peyda olması.
• Metamorfopsiya: Düz xətlərin əyri və ya dalğalı görünməsi.
• Rənglərin parlaqlığını itirməsi və daha solğun görünməsi.
• Detallı işləri görməkdə və qarşı tərəfi tanımaqda çətinlik.

Diaqnoz Metodları

Peşəkar bir göz həkimi tərəfindən diaqnoz qoyulması üçün aşağıdakı testlər tətbiq edilir:

1. Görmə Kəskinliyi Testi: Görmə itkisinin səviyyəsini ölçür.
2. Amsler Grid Testi: Xətlərin əyilmiş və ya qırıq görünüb-görünmədiyini yoxlayır.
3. Oftalmoskopiya: Retinada drusen varlığını qiymətləndirir.
4. Fluoressein Angioqrafiyası: Damar sızmalarını və yaş növü təsdiqləmək üçün boya istifadə edilən testdir.
5. Optik Koherensiya Tomoqrafiyası (OCT): Retina və makulanın yüksək dəqiqlikli şəkillərini çəkərək növü təyin edir.

Müalicə Strategiyaları

Quru Makula Degenerasiyası Müalicəsi

Bu növ üçün spesifik bir müalicə olmasa da, irəliləməni yavaşlatmaq mümkündür:

• AREDS Vitaminləri: C və E vitaminləri, sink, mis, lutein və zeaksantin tərkibli əlavələr.
• Həyat Tərzi: Omega-3 ilə zəngin pəhriz (balıq, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər) və siqareti tərgitmək.

Yaş Makula Degenerasiyası Müalicəsi

• Anti-VEGF İnyeksiyaları: Anormal damar inkişafını dayandıran ən effektiv üsuldur (ranibizumab, aflibercept, bevacizumab).
• Fotodinamik Terapiya (PDT): Lazer və xüsusi boya ilə anormal damarların məhv edilməsi.
• Lazer Cərrahiyyəsi: Sağlam toxumalara zərər vermə riski səbəbindən daha az istifadə olunur.

Profilaktika və Qorunma Yolları

Tamamilə qarşısını almaq mümkün olmasa da, bu addımlar riski azaldır:

• Siqareti tərgitmək və sağlam bəslənməyə keçid etmək.
• UV şüalarından qorunmaq üçün keyfiyyətli günəş gözlükləri taxmaq.
• Müntəzəm göz müayinələrindən keçmək.
• Fiziki aktivliyi artıraraq qan təzyiqini nəzarətdə saxlamaq.