Sətəlcəm
Sətəlcəmin Səbəbləri
1. Mikroorqanizmlər:
Bakteriyalar:
Streptococcus pneumoniae (ən çox rast gəlinən səbəb).
Haemophilus influenzae.
Mycoplasma pneumoniae.
Viruslar:
Qrip virusu, respirator sinctial virus (RSV), koronaviruslar.
Göbələklər:
Histoplasma, Aspergillus (immuniteti zəif olan insanlarda).
Parazitlər:
Nadir hallarda səbəb ola bilər.
2. İmmunitet sisteminin zəifləməsi:
Xroniki xəstəliklər (diabet, KOAH).
İmmunosupressiv müalicə və ya HİV/AIDS.
3. Ətraf mühit faktorları:
Hava çirkliliyi.
Siqaret çəkilməsi.
Sətəlcəmin Növləri
1. Cəmiyyətə bağlı sətəlcəm (CAP):
Xəstəxanadan kənarda yaranır.
Ən çox bakteriya və virus səbəb olur.
2. Xəstəxana mənşəli sətəlcəm (HAP):
Xəstəxanada qaldıqdan sonra inkişaf edir.
Daha ağır gedişatlıdır və antibiotiklərə qarşı davamlı mikroorqanizmlərlə əlaqələndirilir.
3. Aspirasiya pnevmoniyası:
Qida, maye və ya mədə tərkibinin ağciyərlərə keçməsi nəticəsində yaranır.
4. İmmunitet zəifliyinə bağlı sətəlcəm:
İmmun sistemi zəif olan insanlarda meydana gəlir.
Sətəlcəmin Əlamətləri
1. Əsas əlamətlər:
Yüksək hərarət və titrəmə.
Öskürək (bəzən bəlğəmli, bəlğəmdə qan ola bilər).
Sinədə ağrı (nəfəs alarkən və ya öskürərkən).
Nəfəs darlığı.
2. Digər əlamətlər:
Yorğunluq və zəiflik.
İştahsızlıq və ya ürəkbulanma.
Baş ağrısı.
Dəri və dodaqlarda göyərmə (oksigen çatışmazlığı səbəbindən).
3. Uşaqlarda və yaşlılarda:
Sürətli nəfəsalma.
Şüur bulanıqlığı və ya qarışıqlıq (xüsusilə yaşlılarda).
İştahın kəskin azalması.
Sətəlcəmin Diaqnozu
1. Tibbi tarix və fiziki müayinə:
Xəstənin əlamətləri və tibbi tarixi öyrənilir.
Ağciyər dinləməklə səslərdə dəyişikliklər aşkarlanır.
2. Laborator və görüntüləmə müayinələri:
Rentgen: Ağciyərlərdə iltihablı sahələri göstərir.
Qan analizləri: İnfeksiya göstəricilərini (leykosit sayı, CRP) ölçür.
Bəlğəm mədəniyyəti: Səbəbkar mikroorqanizmi müəyyənləşdirir.
Pulse oksimetriya: Qanda oksigen səviyyəsini ölçür.
KT (kompüter tomoqrafiyası): Daha dəqiq görüntü tələb olunan hallarda.
Sətəlcəmin Müalicəsi
1. Antibiotiklər:
Əsasən bakterial pnevmoniyada istifadə edilir.
Ən çox təyin edilənlər:
Amoksisillin-klavulanat.
Makrolidlər (azitromisin).
Flüorxinolonlar (levofloksasin).
2. Antiviral dərmanlar:
Virus mənşəli pnevmoniya üçün (məsələn, qrip virusuna qarşı oseltamivir).
3. Göbələk əleyhinə dərmanlar:
Göbələk mənşəli pnevmoniyalarda.
4. Oksigen müalicəsi:
Ağır hallarda xəstəyə oksigen verilir.
5. İltihab əleyhinə dərmanlar:
İbuprofen və ya parasetamol hərarəti və ağrını azaltmaq üçün.
6. Stasionar müalicə:
Yüksək hərarət, nəfəsalma çətinliyi və ya xəstəlik ağırlaşarsa xəstəxanada nəzarət tələb olunur.
Sətəlcəmin Qarşısını Alma Yolları
Peyvəndlər:
Pnevmoniya peyvəndi (Pneumococcal vaccine).
Qrip peyvəndi.
Siqareti tərgitmək:
Ağciyər funksiyasını qorumaq üçün.
Yaxşı gigiyena:
Əlləri tez-tez yumaq və sanitariya qaydalarına riayət etmək.
İmmuniteti gücləndirmək:
Balanslı qidalanma və fiziki aktivlik.
Xroniki xəstəliklərin idarə edilməsi:
Diabet, astma və ya KOAH kimi xəstəliklərin müalicəsinə diqqət etmək.
Ağırlaşmalar
Plevral maye yığılması (plevral effuziya):
Ağciyərləri əhatə edən sahədə maye toplanması.
Absess:
Ağciyərlərdə irin dolu boşluq.
Septisemiya:
İnfeksiyanın qan dövranına yayılması.
Akut tənəffüs çatışmazlığı:
Ağciyərlərin kifayət qədər oksigenlə təmin edə bilməməsi.
Hansı Hallarda Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
39°C-dən yüksək hərarət və ya uzun müddətli titrəmə.
Şiddətli nəfəs darlığı və ya sinə ağrısı.
Davamlı öskürək və ya qanlı bəlğəm.
Gündəlik fəaliyyətlərdə ciddi çətinlik.
Sətəlcəm, vaxtında diaqnoz və müalicə ilə yaxşılaşan, lakin ağırlaşmalar yarana biləcək ciddi bir xəstəlikdir. Erkən müdaxilə həyat keyfiyyətini artırır və ağırlaşma riskini azaldır. Əgər simptomlar müşahidə olunursa, dərhal həkimə müraciət edin.