Şəxsiyyət pozğunluqları

Şəxsiyyət Pozğunluqlarının Növləri:

Şəxsiyyət pozğunluqları, təxminən üç əsas qrupa bölünür: A qrup, B qrup və C qrup şəxsiyyət pozğunluqları. Hər bir qrup, müəyyən davranış və düşüncə tərzləri ilə xarakterizə olunur.

A Qrupu - Qeyri-adi və qəribə davranışlar:

Bu qrupa daxil olan şəxsiyyət pozğunluqları, insanların sosial əlaqələrində qəribə və qeyri-adi davranışlar göstərməsinə səbəb olur.

Paranoid Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Şəxsiyyətin daim başqalarına qarşı şübhə və inamsızlıqla davranması ilə xarakterizə olunur. Onlar başqalarının niyyətlərini, məqsədlərini və ya davranışlarını tez-tez təhqir edici və ya zərərli olaraq qiymətləndirirlər.

Əlamətləri: Başqalarına qarşı güvənsizlik, qeyri-adi şübhələr, insanların ona qarşı gizli niyyətlər bəslədiyini düşünmək.

Şizoid Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Sosial əlaqələrdən qaçmaq və emosional olaraq soyuq olmaqla xarakterizə olunur. Şizoid şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlar, ümumiyyətlə başqaları ilə əlaqə qurmaqdan çəkinir və emosional bağlara maraqsızdırlar.

Əlamətləri: Yalnız qalmağa meyllilik, emosional soyuqluq, dostluq və yaxın münasibətlərin olmaması.

Şizotipal Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Şizotipal pozğunluğu olan insanlar, sosial əlaqələrdə qəribə və təcrid olunmuş davranışlar göstərir və digər insanlarla əlaqə qurmaqda çətinlik çəkirlər.

Əlamətləri: Qəribə inanclar, davranış və ifadələr, sosial vəziyyətlərdə qəribəlik və təcrid, başqalarına qarşı qəribə və qeyri-adi münasibət.

B Qrupu - Duygusal, dramatik və impulsiv davranışlar:

Bu qrupa daxil olan şəxsiyyət pozğunluqları, insanlarda emosional qeyri-sabitlik, impulsivlik və başqaları ilə qarşılıqlı əlaqələrdə çox dəyişkənlik göstərir.

Narsistik Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Şəxsiyyətin özünə və təcrübələrinə dair həddindən artıq böyük bir təsəvvürə malik olması, başqalarına qarşı empati çatışmazlığı və özünü üstün hiss etməsi ilə xarakterizə olunur.

Əlamətləri: Başqalarından təqdir gözləmək, özünə yüksək dəyər vermək, başqalarının hisslərini nəzərə almamaq, təkrarlanan ehtiyaclar və gözləntilərlə qarşılanmamaq.

Borderline (Sərhəd) Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Bu pozğunluq, emosional dalğalanmalar, impulsiv davranışlar və qeyri-sabit münasibətlərlə xarakterizə olunur. Şəxsiyyət, başqalarına və özünə qarşı qeyri-sabit hisslərdən əziyyət çəkir.

Əlamətləri: Əlaqələrdə qeyri-sabitlik, emosional dalğalanmalar, boşluq hissi, öz kimliyini tapmaqda çətinlik çəkmək, intihar və özünə zərər vermə cəhdləri.

Histrionik Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Bu pozğunluq, diqqət çəkmək üçün şiddətli ehtiyac hissi və emosional olaraq aşırı reaksiya vermə ilə xarakterizə olunur. Şəxslər, başqalarının diqqətini cəlb etməyə çalışır və özlərini çox dramatik göstərirlər.

Əlamətləri: Dəyişən duyğusal vəziyyətlər, diqqət çəkmə davranışları, aşırı emosional reaksiyalar, başqalarını manipulyasiya etməyə meyl.

Antisosial Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Şəxsiyyətin başqalarının hüquqlarını pozma, empati çatışmazlığı və ümumiyyətlə təkrarçı, manipulyativ və qeyri-etik davranışlarla xarakterizə olunur.

Əlamətləri: Başqalarına zərər vermək və ya hüquqlarını pozmaq, yalançılıq, vəhşi davranışlar, vicdan azlığı, məsuliyyətsizlik.

C Qrupu - Narahatlıq və qorxuya bağlı davranışlar:

Bu qrupa daxil olan şəxsiyyət pozğunluqları, narahatlıq, qorxu və qeyri-sabitliklə əlaqəli olan pozğunluqlardır.

Aşağı Özünə Güvən Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Şəxsiyyətin çox narahat və özünə güvənsiz hiss etməsi ilə xarakterizə olunur. Bu insanlar başqalarının onlara münasibətini daim gözləyir və cəmiyyətdə iştirak etməyə çox çətinlik çəkirlər.

Əlamətləri: Sosial vəziyyətlərdən çəkinmək, başqaları tərəfindən qəbul edilməmə qorxusu, özünü dəyərsiz hiss etmək.

Asılı Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Bu pozğunluq, şəxsiyyətin başqalarına çox bağlı və özünü asılı hiss etməsi ilə xarakterizə olunur. İnsanlar, başqalarının qərarlarına və baxışlarına çox bağlı qalırlar.

Əlamətləri: Öz qərarlarını başqalarına təhvil vermək, yalnızlıqdan qorxmaq, başqalarının tələblərinə uyğunlaşmağa çalışmaq.

Obsesif-Kompulsif Şəxsiyyət Pozğunluğu:

Bu pozğunluq, şəxsiyyətin çox ciddi qaydalara riayət etməsi və mükəmməllik arzusuyla xarakterizə olunur. Şəxsiyyətin hər şeyin nizamlı, təmiz və düzgün olmasını istəyir.

Əlamətləri: Qeyri-düzgün qaydalara riayət etmək, mükəmməllikçiliyə meyl etmək, işə və fəaliyyətə çox bağlı olmaq, fleksibil olmayış.

Şəxsiyyət Pozğunluqlarının Müalicəsi:

Şəxsiyyət pozğunluqlarının müalicəsi, ümumiyyətlə uzunmüddətli psixoterapiya ilə həyata keçirilir. Hər bir şəxsiyyət pozğunluğu üçün müalicə fərqli yanaşmalar tələb edə bilər:

Psikoterapiya:

Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): Şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlara, mənfi düşüncələri və davranışları dəyişdirmək və onların münasibətini düzəltmək üçün KDT çox istifadə olunan terapiya üsuludur.

Dialektik Davranış Terapiyası (DBT): Bu, emosional və impulsiv problemləri olan şəxslər üçün təsirli ola bilər, xüsusilə sərhəd şəxsiyyət pozğunluğu olan insanlarda.

Dərman müalicəsi:

Şəxsiyyət pozğunluqlarının müalicəsində dərmanlar adətən anksiyete, depressiya və ya digər bağlı psixoloji vəziyyətlərin idarə olunması üçün istifadə edilir. Antidepressantlar, antipsikotiklər və ya anksiolitiklər istifadə oluna bilər.

Şəxsiyyət pozğunluqları çətin müalicə edilən və uzun müddət davam edən problemlərdir, amma düzgün müalicə və dəstəklə insanlar daha sağlam və balanslı bir həyat sürə bilərlər.