Saç tökülməsi

Saç tökülməsinin növləri:

Saç tökülməsi bir neçə fərqli formada baş verə bilər. Ən yaygın saç tökülməsi növləri aşağıdakılardır:

1. Androgenetik alopesiya (kişilərdə və qadınlarda saç tökülməsi):

Bu, ən çox rast gəlinən saç tökülməsi növüdür. Həm kişilərdə, həm də qadınlarda genetik meyllik və hormonların təsiri ilə baş verir.

Kişilərdə: Saç tökülməsi tədricən başın üstündə başlayır və başın yan və arxa hissələrində saçlar qalır. Buna tez-tez "kişi tipli keçəllik" deyilir.

Qadınlarda: Saç tökülməsi daha çox başın yuxarı və orta hissəsində yayılır. Saçlar incəlir, lakin tamamilə tökülməz.

2. Telogen effluvium:

Telogen effluvium, saç dövriyyəsinin normal mərhələlərində dəyişikliklə əlaqədardır. Normal saç dövründə saçlar anagen (uzanma), katagen (dönüşüm) və telogen (istirahət) fazalarından keçir. Telogen effluvium zamanı çox sayda saç telogen fazaya keçir və qısa müddət ərzində tökülür.

Səbəblər: Stres, hamiləlik, ciddi xəstəlik, əməliyyatlar, dərmanlar və ya hormonal dəyişikliklər telogen effluviuma səbəb ola bilər.

3. Alopesiya areata:

Alopesiya areata, otoimmün xəstəlikdir və immun sistemin saç follikullarına hücum etməsi nəticəsində saçların tökülməsinə səbəb olur. Bu vəziyyətlə bədənin hər hansı bir hissəsində qəfil, dairəvi saçsız ləkələr görünə bilər.

Simptomlar: Saç dərisində və ya bədənin digər yerlərində qəfil yaranan və dairəvi, tüksüz ləkələrlə xarakterizə olunur. Bəzi hallarda bütün baş dərisində və ya bədəndə saç tökülməsi baş verə bilər.

4. Anagen effluvium:

Anagen effluvium, saçların anagen (uzanma) fazasında zədələnməsi nəticəsində baş verən saç tökülməsidir.

Səbəblər: Çox vaxt kimyaterapiya, radiasiya terapiyası və ya zəhərli maddələrə məruz qalma nəticəsində yaranır. Bu saç tökülməsi adətən geri dönə biləndir, lakin müalicə bitdikdən sonra saçlar yenidən böyüyə bilər.

5. Traksion alopesiya:

Traksion alopesiya, saçın çox sıx dartılmasından və ya təzyiqə məruz qalmasından qaynaqlanan saç tökülməsidir. Sıx at quyruğu, hörük və ya təzyiq altında olan saç modelləri bu növ saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

Simptomlar: Saç tökülməsi adətən saçın çox dartıldığı bölgələrdə meydana gəlir. Dərinin iltihablanması və ağrı da müşahidə oluna bilər.

6. Kişilərdə tam keçəllik (totalis və universalis alopesiya):

Alopesiya totalis başın tamamında saçların tamamilə tökülməsi ilə nəticələnir.

Alopesiya universalis isə bütün bədəndə (qaşlar, kirpiklər, qol və ayaq tükləri də daxil olmaqla) tüklərin itirilməsi ilə müşahidə olunur.

Saç tökülməsinin səbəbləri:

Saç tökülməsinə səbəb olan amillər çox müxtəlifdir və fərqli növ saç tökülmələri müxtəlif səbəblərdən qaynaqlana bilər. Aşağıda saç tökülməsinin ən yaygın səbəbləri verilmişdir:

1. Genetik faktorlar:

Genetik meyllilik, xüsusilə androgenetik alopesiyanın əsas səbəbidir. Ailədə keçəllik olan şəxslərdə bu vəziyyətin yaranma ehtimalı daha yüksəkdir.

2. Hormonal dəyişikliklər:

Hormon səviyyələrindəki dəyişikliklər (məsələn, hamiləlik, doğumdan sonra, menopoz, tiroid problemləri) saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Androgenlər (kişi hormonları) saç tökülməsində əhəmiyyətli rol oynayır.

3. Stres və travma:

Fiziki və ya emosional stres, ciddi xəstəlik və ya cərrahi əməliyyatlar telogen effluvium kimi saç tökülməsi növlərinə səbəb ola bilər.

4. Qidalanma çatışmazlığı:

Dəmir çatışmazlığı, B12 vitamini, sink, zülal və digər vacib qidaların yetərli olmaması saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

5. Dərmanlar və müalicələr:

Xüsusilə kimyaterapiya, antikoaqulyantlar (qan durulducular), tiroid dərmanları, beta-blokerlər və ya yüksək qan təzyiqi dərmanları saç tökülməsi ilə nəticələnə bilər.

6. Saç dərisi infeksiyaları və xəstəlikləri:

Saç dərisinin göbələk infeksiyaları (məsələn, tinea capitis), sedef xəstəliyi, seboreik dermatit və ya saç follikullarının iltihabı saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

7. Autoimmun xəstəliklər:

Alopesiya areata kimi otoimmün xəstəliklər, immun sistemin saç follikullarına hücum edərək saç tökülməsinə səbəb olur.

8. Kimyəvi maddələr və istilik:

Saçın kimyəvi maddələrlə çox işlənməsi, boya, perma, düzləşdirmə və istiliklə saçlara zərər verən digər proseslər saçların zəifləməsinə və tökülməsinə səbəb ola bilər.

Saç tökülməsinin diaqnozu:

Saç tökülməsinin diaqnozu üçün bir dermatoloqa və ya trixoloqa müraciət etmək lazımdır. Diaqnoz üçün aşağıdakı üsullardan istifadə oluna bilər:

Tibbi tarix və fiziki müayinə:

Həkim saç tökülməsinin tarixçəsini, simptomlarını və saçların töküldüyü bölgələri araşdıraraq diaqnoz qoymağa çalışır.

Qan testləri:

Qan testləri hormonal balanssızlıqların, dəmir çatışmazlığının və ya digər qida çatışmazlıqlarının olub olmadığını yoxlamaq üçün istifadə edilə bilər.

Saçın analiz edilməsi:

Saç telinin mikroskop altında analizi saçın sağlamlığı haqqında daha ətraflı məlumat verə bilər.

Dəri biopsiyası:

Bəzi hallarda, saç dərisinin biopsiyası saç follikullarında hər hansı bir xəstəliyin və ya iltihabın olub olmadığını müəyyən etmək üçün həyata keçirilə bilər.

Saç tökülməsinin müalicəsi:

Saç tökülməsinin müalicəsi, onun səbəbinə və növünə bağlı olaraq dəyişir. Aşağıda saç tökülməsinin ən yaygın müalicə üsulları verilmişdir:

1. Medikamentoz müalicə:

Minoksidil: Hem kişilər, hem də qadınlar üçün istifadə edilən bir topikal dərmandır. Saç follikullarını stimullaşdıraraq saçların uzanmasını artırır.

Finasterid (Propecia): Kişilər üçün istifadə edilən oral bir dərmandır. Testosteronun saç tökülməsinə səbəb olan formaya çevrilməsini azaldır.

Spironolakton: Qadınlarda hormonlarla əlaqədar saç tökülməsini müalicə etmək üçün istifadə edilir.