Servikal disk yırtığı

Servikal Disk Yırtığı Nədir?

Servikal disk yırtığı (boyun disk yırtığı), boyun onurğasında yerləşən fəqərəarası disklərin zədələnməsi və ya yırtılması nəticəsində yaranan tibbi vəziyyətdir. Bu patologiya zamanı diskin daxili möhtəviyyatı kənara çıxaraq onurğa beyni və ya sinir köklərinə təzyiq göstərir. Nəticədə boyun, çiyin, qol və əl nahiyələrində kəskin ağrılar, keyimə və funksional zəiflik müşahidə olunur.

Boyun onurğası C1–C7 olmaqla 7 fəqərədən ibarətdir və bu fəqərələr arasında amortizasiya rolunu oynayan disklər yerləşir. Diskin mərkəzindəki yumşaq jelatin maddə (nucleus pulposus) xarici qatı (annulus fibrosus) cıraraq kənara sızdıqda herniasiya (yırtılma) baş verir. Bu proses sinir strukturlarına mexaniki təzyiq göstərərək xəstənin həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Servikal Disk Yırtığının Əsas Əlamətləri

Servikal disk yırtığının simptomları yırtığın yerləşdiyi seqmentdən və sıxılan sinirin funksiyasından asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən klinik əlamətlər aşağıdakılardır:

• Boyun ağrısı (kəskin, sızıltılı və ya yayılan formada)
• Çiyin, qol və əl nahiyələrinə vuran ağrılar
• Qollarda və ya barmaqlarda uyuşma və keyimə hissi
• Əzələ zəifliyi (xüsusilə əllə tutma gücünün azalması)
• Baş hərəkətləri zamanı ağrının intensivləşməsi
• Nadir hallarda başgicəllənmə və qulaqlarda küy

Disk Səviyyələrinə Görə Simptomların Bölünməsi

Yırtığın baş verdiyi səviyyə, bədənin hansı nahiyəsində problem yaranacağını müəyyən edir:

Diaqnostika Metodları

Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün kompleks müayinə tələb olunur. İlk növbədə həkim tərəfindən neyroloji müayinə aparılır; burada reflekslər, əzələ gücü və hissiyat yoxlanılır. Daha sonra aşağıdakı instrumental müayinələrdən istifadə edilir:

1. MRI (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Yırtığın dəqiq yerini və sinir sıxılmasının dərəcəsini göstərən ən informativ üsuldur.
2. CT (KT) və ya Rentgen: Daha çox sümük strukturlarının vəziyyətini qiymətləndirmək üçün tətbiq olunur.
3. EMG (Elektromiyoqrafiya): Sinir keçiriciliyini və əzələlərin elektrik aktivliyini ölçmək üçün istifadə edilir.

Müalicə Yolları

Servikal disk yırtığının müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə və sinir zədələnməsinin ağırlığına görə iki qrupa bölünür.

1. Konservativ (Cərrahi Olmayan) Müalicə

Xəstələrin 80-90%-i təxminən 6-8 həftəlik konservativ müalicə ilə sağalır. Bu müddət ərzində aşağıdakı üsullar tətbiq edilir:

• İstirahət və erqonomik duruşun qorunması
• Qısa müddətli servikal yaxalıq (boyunluq) istifadəsi
• Fiziki terapiya: Gücləndirici və elastikliyi artıran xüsusi məşqlər
• Ağrıkəsici və iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ)
• Əzələ gevşədicilər və ciddi hallarda steroid inyeksiyaları

2. Cərrahi Müalicə

Konservativ müalicə 6–8 həftə ərzində nəticə vermədikdə, güclü əzələ zəifliyi yarandıqda və ya onurğa beyni təzyiqi nəticəsində yerimə və sidik ifrazı pozulduqda cərrahi müdaxilə qaçılmazdır. Əsas əməliyyat növləri bunlardır:

• ACDF (Anterior Cervical Discectomy and Fusion): Yırtılmış disk çıxarılır və həmin boşluq sabitləşdirilir.
• Disk protezi (Artroplastika): Boyun hərəkətliliyini qorumaq məqsədilə zədələnmiş disk süni protezlə əvəz edilir.

Ev Şəraitində Özünə Qulluq və Profilaktika

Boyun sağlamlığını qorumaq üçün gündəlik vərdişlərə diqqət yetirilməlidir. Xüsusilə telefon və kompüter istifadəsi zamanı düzgün duruş qaydalarına əməl edilməli, uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaqdan qaçınılmalıdır. Yastıq və döşəyin boyun nahiyəsini dəstəkləyən ortopedik xüsusiyyətdə olması vacibdir. Həmçinin, mütəxəssis nəzarəti ilə yüngül dartılma və nəfəs məşqləri edilməlidir.

Nə Zaman Təcili Həkimə Müraciət Edilməlidir?

Aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən mütəxəssisə müraciət etmək zəruridir:

• Əllərdə və qollarda sürətlə artan güclü zəiflik
• İdrar və ya nəcis nəzarətinin itirilməsi
• Ağrının yuxu rejiminə və həyat keyfiyyətinə dözülməz dərəcədə təsir etməsi