Servikal disk yırtığı
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Servikal Disk Yırtığı Nədir?
Servikal disk yırtığı (boyun disk yırtığı), boyun onurğasında (servikal bölgədə) yerləşən fəqərəarası disklərin zədələnməsi və ya yırtılması nəticəsində yaranan tibbi vəziyyətdir. Bu zədələnmə nəticəsində onurğa beyni və ya sinir köklərinə təzyiq yaranır. Sözügedən təzyiq boyun, çiyin, qol və əl bölgəsində kəskin ağrı, keyimə və zəiflik ilə özünü büruzə verir.
Boyun onurğası cəmi 7 fəqərədən (C1–C7) ibarətdir və bu fəqərələrin arasında şok əleyhinə yastıq rolunu oynayan disklər yerləşir. Diskin mərkəzindəki yumşaq jelatin maddə (nucleus pulposus) zədələnərək xarici qatı (annulus fibrosus) cırdıqda yırtılma, yəni herniasiya baş verir. Bu sızan maddə birbaşa sinir strukturlarına təzyiq göstərərək funksional pozuntulara yol açır.
Servikal Disk Yırtığının Əlamətləri
Servikal disk yırtığının simptomları, yırtığın yerləşdiyi səviyyədən və hansı sinir kökünə təzyiq etməsindən asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən klinik əlamətlər aşağıdakılardır:
- Kəskin və ya yayılan boyun ağrısı
- Çiyin, qol və əl nahiyələrində hiss olunan ağrılar
- Qollarda və ya barmaqlarda uyuşma və keyimə
- Əzələ zəifliyi (xüsusilə əllə tutma gücünün azalması)
- Baş hərəkətləri zamanı ağrının intensivləşməsi
- Nadir hallarda başgicəllənmə və qulaqda səslənmə
Onurğa Səviyyələrinə Görə Simptomlar
Yırtığın baş verdiyi disk səviyyəsi, bədənin hansı nahiyəsinin təsirlənəcəyini müəyyən edir:
| Səviyyə | Əlamətlər |
|---|---|
| C4-C5 | Çiyin əzələsində zəiflik |
| C5-C6 | Biceps zəifliyi və baş barmaqda keylik |
| C6-C7 | Triceps zəifliyi və orta barmaqda keylik |
| C7-T1 | Əl barmaqlarında (xüsusilə kiçik barmaqda) zəiflik və keylik |
Diaqnostika Metodları
Dəqiq diaqnozun qoyulması üçün mütəxəssis tərəfindən kompleks müayinələr aparılmalıdır. Bu prosesə aşağıdakılar daxildir:
- Neyroloji müayinə: Reflekslərin, əzələ gücünün və hissiyatın qiymətləndirilməsi.
- MRI (Maqnit Rezonans Görüntüləmə): Yırtığın dəqiq yerini və sinirə olan təzyiqi vizuallaşdıran ən effektiv üsuldur.
- CT və ya Rentgen: Daha çox sümük strukturlarını və onurğa düzülüşünü qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
- EMG (Elektromiyoqrafiya): Sinir keçiriciliyini və zədələnmə dərəcəsini ölçmək üçün tətbiq edilir.
Müalicə Yolları
Servikal disk yırtığının müalicəsi xəstənin vəziyyətinə və simptomların ağırlığına görə iki əsas qrupa bölünür: konservativ və cərrahi müalicə.
Konservativ (Cərrahi Olmayan) Müalicə
Xəstələrin 80-90%-i təxminən 6-8 həftəlik konservativ müalicə ilə sağalır. Bu müalicəyə aşağıdakılar daxildir:
- İstirahət və erqonomik duruş: Onurğaya düşən yükün azaldılması.
- Fiziki terapiya: Gücləndirici və elastikliyi artıran xüsusi məşqlər.
- Medikamentoz müalicə: Ağrıkəsicilər, iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ) və əzələ gevşədicilər.
- Servikal yaxalıq: Boyun dəstəyi üçün qısa müddətli istifadə.
- Steroid inyeksiyalar: Ciddi sinir sıxılması hallarında epidural və ya foraminaya tətbiq edilən iynələr.
Cərrahi Müalicə
Konservativ üsullar nəticə vermədikdə və ya aşağıdakı hallarda cərrahi müdaxilə qaçılmaz ola bilər:
- Ağrıların 6–8 həftə ərzində keçməməsi
- Şiddətli sinir sıxılması və proqressiv əzələ zəifliyi
- Onurğa beyninə təzyiq nəticəsində yerimə və ya sidik nəzarətinin pozulması
Əməliyyat zamanı əsasən ACDF (Anterior Cervical Discectomy and Fusion) və ya hərəkətliliyi qorumaq məqsədilə disk protezi (artroplastika) üsullarından istifadə olunur.
Ev Şəraitində Qulluq və Profilaktika
Boyun sağlamlığını qorumaq və yırtıq riskini azaltmaq üçün gündəlik vərdişlərə diqqət yetirilməlidir. Kompüter və telefon istifadəsi zamanı düzgün duruş qaydalarına əməl edilməli, uzun müddət eyni vəziyyətdə qalmaqdan çəkinilməlidir. Seçilən yastıq və döşəyin boyun nahiyəsini dəstəkləməsi vacibdir. Həmçinin, mütəxəssis nəzarəti ilə yüngül boyun məşqləri edilməlidir.
Nə zaman həkimə müraciət etməli? Əgər əllərdə kəskin zəiflik, sidik və ya nəcis ifrazına nəzarətin itməsi, həmçinin həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə pozan gecə ağrıları varsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir.
