Servikal Disk Yırtığı (Boyun Fıtığı): Səbəbləri, Simptomları və Müalicəsi

Servikal Disk Yırtığı Nədir?

Servikal disk yırtığı, onurğa sütununu təşkil edən fəqərələr arasındakı qığırdaq disklərin zədələnməsi nəticəsində yaranan bir patologiyadır. Onurğa sütunu hərəkət zamanı fəqərələri qoruyan və amortizator funksiyası yerinə yetirən disklərdən ibarətdir. Bu disklərin mərkəzində jelatinəbənzər nucleus pulposus, xaricində isə sərt və elastik liflərdən ibarət annulus fibrosus qatı yerləşir.

Diskin xarici qatı hər hansı səbəbdən zədələndikdə, daxili jelatinəbənzər maddə kənara çıxaraq yaxınlıqdakı sinirlərə və ya onurğa beyninə təzyiq göstərir. Tibbi statistikaya əsasən, servikal disk yırtığı ən çox C5-C6 və C6-C7 fəqərələri arasında müşahidə olunur.

Servikal Disk Yırtığının Səbəbləri

Servikal disk yırtığının inkişafına bir çox fərqli amil təsir edə bilər. Bu amilləri aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmaq mümkündür:

1. Yaşlanma və Degenerativ Dəyişikliklər: Yaş artdıqca disklər elastikliyini itirir və quruyur. Zamanla qığırdaq toxumasında yaranan çatlar diskin zəifləməsinə səbəb olur.
2. Duruş Pozğunluqları: Uzun müddət kompüter və telefon istifadəsi, xüsusilə boynun əyilmiş vəziyyətdə qalması (texno-boyun) disklərə düşən yükü artırır.
3. Travmalar və Qəfil Hərəkətlər: Avtomobil qəzaları, idman zədələri, ağır yük qaldırmaq və ya ani baş hərəkətləri yırtıq prosesini sürətləndirir.
4. Genetik Faktorlar: Ailə anamnezində onurğa problemləri olan şəxslərdə bu xəstəliyə tutulma riski daha yüksəkdir.
5. Piylənmə və Qidalanma: Artıq çəki onurğaya düşən təzyiqi artırır. Həmçinin D vitamini və kalsium çatışmazlığı onurğa sağlamlığına mənfi təsir göstərir.

Servikal Disk Yırtığının Əlamətləri

Xəstəliyin simptomları sinir sıxılmasının dərəcəsindən və yırtığın yerləşdiyi nahiyədən asılı olaraq dəyişir. Əsas əlamətlər aşağıdakılardır:

• Boyun ağrısı: Uzun müddət eyni pozisiyada qaldıqda şiddətlənir.
• Radiasiya edən ağrı: Çiyinlərə, qollara və əllərə yayılan, hərəkət zamanı artan ağrılar.
• Uyuşma və keyimə: Sinir köklərinə təzyiq nəticəsində əllərdə və barmaqlarda hissiyat dəyişikliyi.
• Əzələ zəifliyi: Qol və əllərdə nəzərəçarpan güc itkisi.
• Baş ağrısı və başgicəllənmə: Xüsusilə C1-C2 nahiyəsindəki yırtıqlarda rast gəlinir.
• Sensor problemlər: Nadir hallarda bulanıq görmə və qulaqda küy hissi.

Servikal Disk Yırtığının Diaqnostikası

Dəqiq diaqnozun qoyulması müalicənin effektivliyi üçün həlledici rol oynayır. Diaqnostika prosesində aşağıdakı metodlardan istifadə olunur:

Servikal Disk Yırtığının Müalicə Üsulları

Müalicə planı yırtığın ölçüsünə, sinir sıxılmasına və simptomların şiddətinə uyğun olaraq fərdiləşdirilir.

1. Dərman Müalicəsi

Simptomları yüngülləşdirmək üçün iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ), əzələ gevşədicilər (miyorelaksanlar) və sinir ağrısını azaldan preparatlar (Pregabalin, Gabapentin) istifadə olunur. Şiddətli hallarda steroid inyeksiyaları tətbiq edilə bilər.

2. Fizioterapiya və Manual Terapiya

Əməliyyatsız müalicənin ən effektiv yollarından biridir. Bu çərçivədə traksiyon terapiyası (boyun dartma), xüsusi gücləndirici məşqlər və osteopatik masaj tətbiq edilir.

3. Minimal İnvaziv Prosedurlar

Ağrını azaltmaq məqsədilə epidural steroid inyeksiyaları və ya kiçik yırtıqlar üçün lazer disk dekompressiyası həyata keçirilə bilər.

4. Cərrahi Müalicə (Əməliyyat)

Konservativ müalicələr nəticə vermədikdə və ya ciddi sinir zədələnməsi yarandıqda cərrahi müdaxilə qaçılmazdır. Bu zaman mikrodisektomiya (yırtılmış hissənin çıxarılması) və ya süni disk implantasiyası icra olunur.

Profilaktika və Son Söz

Servikal disk yırtığından qorunmaq üçün düzgün duruş vərdişləri qazanmaq və fiziki aktivliyi artırmaq vacibdir. Müntəzəm boyun məşqləri və stressin idarə olunması onurğa sağlamlığını qorumağa kömək edir. Simptomlar davam etdikdə vaxtında mütəxəssisə müraciət etmək, fəsadların qarşısını almaq üçün zəruridir.