Obsesif kompulsif pozğunluq

OKP-nin əsas xüsusiyyətləri

1. Obsessiyalar (istəksiz təkrarlanan düşüncələr və ya qorxular)

Qərarsız və narahatedici düşüncələr, təsəvvürlər və ya qorxular.

Obsessiyalar adətən insanın nəzarət etmək istədiyi, lakin idarə edə bilmədiyi təkrarlanan fikirlərdir.

Ən çox rastlanan obsesiyalar:

Mikrob və çirklənmə qorxusu (“əlim çirklidir, mikroba yoluxaram”).

Nizam və simmetriya ehtiyacı (“əşyalar düz olmalıdır, yoxsa nəsə pis baş verər”).

Zərər vermə və ya faciəvi hadisə qorxusu (“birini incidərəm”, “yanğın çıxacaq”).

Tabu düşüncələr (etik və ya dini mövzularda utandırıcı və zorla gələn fikirlər).

2. Kompulsiyalar (təkrarlanan məcburi davranışlar)

Obsessiyaların yaratdığı narahatlığı azaltmaq və ya bir “faciənin” qarşısını almaq üçün icra olunan məcburi rituallar və davranışlardır.

Ən çox rastlanan kompulsiyalar:

Tez-tez və uzun müddət əlləri və ya əşyaları yuma.

Davamlı qapını, ocağı, elektrik düyməsini yoxlama.

Sayma və ya müəyyən qaydada addımlamaq.

Əşyaları simmetrik və ya “düzgün” düzülmə ehtiyacı.

OKP-nin təsiri

Gündəlik həyatın pozulması: İş, məktəb və şəxsi münasibətləri çətinləşdirir.

Vaxt itkisi: Saatlarla təkrarlanan kompulsiyalar gündəlik həyatı zəiflədir.

Stress və yorğunluq: Düşüncələrin və davranışların yaratdığı psixoloji və fiziki yorğunluq.

OKP-nin səbəbləri

Genetik meyllilik – ailə üzvlərində OKP tarixi olanlarda risk artır.

Beyin kimyası və nevroloji fərqliliklər – serotonin balanssızlığı və frontal beyində hiperaktivlik.

Uşaq və yeniyetmə dövründə yaşanan stress və travmalar.

Mükəmməllikçilik və yüksək dərəcədə narahatlıq meyli.

OKP-nin diaqnozu

OKP diaqnozu DSM-5 meyarlarına əsasən psixiatr və ya psixoloq tərəfindən qoyulur.

Obsessiyalar və kompulsiyaların gündəlik funksiyalara və həyat keyfiyyətinə mane olması diaqnoz üçün əsasdır.

OKP-nin müalicəsi

1. Psixoterapiya

ERP (Exposure and Response Prevention – Məruzə və Reaksiya qarşısının alınması): OKP-nin ən effektiv üsuludur.

Şəxs obsesiv düşüncəyə məruz qalır və kompulsiv davranışı etməməyi öyrənir.

Koqnitiv-davranışçı terapiya (CBT): obsesiv düşüncələrin məntiqsizliyini dərk etməyə və alternativ düşüncə qurmağa kömək edir.

2. Dərman müalicəsi

SSRİ qrupundan olan antidepresanlar (məsələn, sertralin, fluvoksamin) kompulsiv davranış və narahatlığı azalda bilər.

3. Gündəlik özünü tənzimləmə

Stresin azaldılması: yoga, nəfəs məşqləri və meditasiya.

Zaman planlaması: kompulsiv davranışlara sərf olunan vaxtı tədricən azaltmaq.

Vacib qeyd

OKP tənbəllik və ya sadə "çətin insan olma" halı deyil, beyində və psixikada dərin kök salmış bir pozuntudur.

Peşəkar dəstək və ardıcıl terapiya ilə OKP-nin təsirini azaltmaq və həyat keyfiyyətini yüksəltmək mümkündür.