Sinə divarı

Sinə Divarının Anatomiyası

Sinə divarı üç əsas strukturdan ibarətdir: sümüklər, qığırdaqlar və əzələlər.

1. Sümüklər

Sinə divarının sümükləri əsasən qabırğalar, sternum (sinə sümüyü) və onurğa sütunundan ibarətdir:

Qabırğalar: İnsan bədənində 12 cüt (24 ədəd) qabırğa sümüyü var. Bu qabırğalar onurğanın döş (torakal) fəqərələrinə bağlıdır və sinə boşluğunu əhatə edir. Yuxarı 7 cüt qabırğa sternuma birbaşa qığırdaq toxuması ilə bağlanır və onlara "həqiqi qabırğalar" deyilir. 8-10-cu qabırğalar sternuma dolayı yolla birləşir və "yalançı qabırğalar" adlanır. 11 və 12-ci qabırğalar isə sərbəstdir və "üzən qabırğalar" adlanır.

Sternum: Sinə sümüyü və ya döş sümüyü olaraq da adlandırılan sternum sinənin mərkəzində yerləşir və yuxarı qabırğalar bu sümüyə bağlanır.

Onurğa sütunu: Sinə divarının arxa hissəsində onurğanın döş fəqərələri yerləşir və qabırğalar bu fəqərələrlə birləşərək sinə divarını əmələ gətirir.

2. Qığırdaqlar

Qabırğaların əksəriyyəti sternuma qığırdaq toxuması vasitəsilə birləşir. Bu qığırdaqlar sinə divarına elastiklik və hərəkətlilik təmin edərək nəfəsalma zamanı genişlənməyə imkan verir.

3. Əzələlər

Sinə divarını əhatə edən və nəfəs alma prosesində vacib rol oynayan əsas əzələlər bunlardır:

İnterkostal əzələlər: Qabırğalar arasında yerləşən bu əzələlər nəfəs alarkən və verərkən qabırğaların hərəkət etməsini təmin edir.

Diafraqma: Sinə boşluğunun altında yerləşən əsas nəfəs alma əzələsidir. Diafraqma yastı əzələ olub nəfəs alarkən yuxarı-aşağı hərəkət edir və ağciyərlərin genişlənməsinə kömək edir.

Sternokleidomastoid və skalene əzələləri: Bu əzələlər baş və boyun bölgəsində yerləşir və nəfəsalmanın daha güclü olduğu vəziyyətlərdə (məsələn, qaçarkən) qabırğaların yuxarıya doğru genişlənməsini təmin edirlər.

Sinə Divarının Funksiyaları

Sinə divarı bir neçə həyati funksiyanı yerinə yetirir:

Həyati orqanların qorunması: Sinə divarı ürək, ağciyərlər, böyük qan damarları (aorta, vena kava və s.) kimi həyati orqanları qorumaq üçün sərt, lakin elastik bir qalxan rolunu oynayır. Bu orqanlar zərbələrdən və xarici travmalardan qorunur.

Nəfəs alma prosesinə dəstək: Sinə divarının genişlənməsi və daralması nəfəs alma və nəfəs vermə üçün zəruridir. İnterkostal əzələlər və diafraqma vasitəsilə sinə divarı nəfəs alarkən genişlənir, ağciyərlərə havanın daxil olmasına imkan yaradır; nəfəs verərkən isə sinə daralır və hava xaric edilir.

Daxili təzyiqin tənzimlənməsi: Sinə divarı ağciyərlərdəki hava təzyiqini idarə edərək ağciyərlərin normal işləməsini təmin edir. Qabırğaların hərəkətliliyi və elastikliyi nəfəsalma zamanı təzyiqin dəyişməsinə kömək edir.

Sinə Divarı ilə Əlaqəli Xəstəliklər və Zədələnmələr

Sinə divarında bir çox müxtəlif problemlər və xəstəliklər yarana bilər. Bunlar travmalar, infeksiyalar, iltihablı xəstəliklər və ya qabırğa sümüklərindəki problemlərlə bağlı ola bilər.

1. Qabırğa Sınıqları

Qabırğa sümükləri zədələr nəticəsində qırıla bilər. Qabırğa sınıqları sinə divarının hərəkətliliyini məhdudlaşdırır və nəfəs alarkən ağrıya səbəb olur. Əksər hallarda qabırğa sınıqları təbii yolla sağalır, lakin ağır hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

Simptomlar: Kəskin sinə ağrısı, xüsusilə nəfəs alarkən və öskürərkən ağrının artması.

2. Pektus Ekskavatum (Funnel Sinə)

Pektus ekskavatum, sinə sümüyünün (sternum) içəriyə doğru batması ilə xarakterizə olunan anadangəlmə bir vəziyyətdir. Bu vəziyyət estetik problemlərə səbəb ola biləcəyi kimi, ağır hallarda ürək və ağciyərlərin funksiyasına da təsir edə bilər.

Simptomlar: Sinədə içəriyə doğru batıq görünüş, nəfəs darlığı və dözümlülüyün azalması.

3. Pektus Karanatum (Quş Sinə)

Pektus karanatum, sternumun və qabırğaların irəli doğru çıxıntılı olduğu bir anadangəlmə deformasiyadır. Bu vəziyyət əsasən estetik narahatlıq yaradır, lakin bəzi hallarda nəfəs alma problemlərinə səbəb ola bilər.

Simptomlar: Sinədə irəli çıxıntı və bəzən nəfəs darlığı.

4. Kostokondrit

Kostokondrit, qabırğalar və sternum arasında yerləşən qığırdaq toxumalarının iltihabıdır. Bu vəziyyət sinə ağrısına səbəb olur və çox vaxt infeksiya və ya travmalar nəticəsində yaranır.

Simptomlar: Sinədə kəskin ağrı, xüsusilə nəfəs alarkən, öskürərkən və ya hərəkət edərkən ağrının artması.

5. Sinə Dəlik Zədəsi

Sinə divarının travmatik zədəsi, bəzən sinə boşluğunda "açıq sinə yarası" yarada bilər. Bu zədələr (məsələn, bıçaq və ya güllə yarası) nəticəsində hava sinə boşluğuna daxil olur və ağciyərlər çökə bilər (pnevmotoraks).

Simptomlar: Nəfəs darlığı, sinə ağrısı, səsli nəfəs alıb-vermə.

6. Pnevmotoraks

Pnevmotoraks, ağciyərlərin ətrafında hava yığılması nəticəsində ağciyərin çökdüyü bir vəziyyətdir. Travmalar, qabırğa sınıqları və ya cərrahi əməliyyatlardan sonra meydana gələ bilər.

Simptomlar: Nəfəs darlığı, sinə ağrısı və tənəffüsün çətinləşməsi.

7. Sinə divarının şişləri

Sinə divarında bəzən xoşxassəli və ya bədxassəli şişlər inkişaf edə bilər. Bu şişlər sümüklərdən, qığırdaqlardan və ya yumşaq toxumalardan əmələ gələ bilər. Bədxassəli şişlərdən biri sarkomadır.

Simptomlar: Sinə divarında şişkinlik, ağrı və bəzi hallarda nəfəsalma çətinliyi.

Sinə Divarının Diaqnozu

Sinə divarı ilə əlaqədar problemlərin diaqnozu üçün bir neçə tibbi görüntüləmə və diaqnostik metodlar mövcuddur:

Rentgen: Qabırğa sümüklərinin və sinə divarının strukturunun qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur. Qabırğa sınıqları, deformasiyalar və ya şişlər kimi problemləri aşkar etməkdə faydalıdır.

Kompüterli tomoqrafiya (KT): Sinə divarındakı sümüklərin, qığırdaqların və yumşaq toxumaların dəqiq görüntülərini təqdim edir.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Yumşaq toxumaların, sinə divarının əzələlərinin və damarların vəziyyətini qiymətləndirir.

Ultrasəs: Sinə divarının zədələnmələri, qığırdaq toxumalarının iltihabı və ya şişlər kimi vəziyyətləri qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.

Sinə Divarının Müalicəsi

Sinə divarı ilə əlaqədar problemlərin müalicəsi vəziyyətin şiddətinə və növünə bağlı olaraq fərqlənir:

Dərman müalicəsi: Kostokondrit kimi iltihablı vəziyyətlərdə iltihab əleyhinə dərmanlar (NSAİİ) və ağrıkəsicilər istifadə edilir.

Cərrahi müdaxilə: Pektus ekskavatum və pektus karanatum kimi sinə divarı deformasiyaları, sinə şişləri və ya ciddi qabırğa sınıqları cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.

Fiziki reabilitasiya: Sinə divarının əzələ gücünü bərpa etmək və nəfəs alma funksiyasını yaxşılaşdırmaq üçün reabilitasiya və nəfəs məşqləri tətbiq oluna bilər.

Oksigen terapiyası: Ağır pnevmotoraks və ya ağciyər zədələnməsi vəziyyətində nəfəs alma problemlərini yüngülləşdirmək üçün oksigen dəstəyi təmin edilə bilər.

Nəticə

Sinə divarı həm həyati orqanların qorunmasında, həm də nəfəs alma prosesində mühüm rol oynayır. Qabırğalar, qığırdaqlar və əzələlərdən ibarət olan bu struktur, zədələnmələr və xəstəliklər zamanı müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Sinə divarı problemləri erkən diaqnoz və uyğun müalicə ilə effektiv şəkildə idarə edilə bilər, bu da xəstənin həyat keyfiyyətini artırmağa kömək edir.