Şiş lizis sindromu nədir?
Şiş Lizis Sindromunun Əsas Xüsusiyyətləri
1. Elektrolit Dəyişiklikləri
Hiperkalemiya: Qanda kalium səviyyəsinin artması.
Hiperfosfatemiya: Qanda fosfor səviyyəsinin artması.
Hipokalsemiya: Qanda kalsium səviyyəsinin azalması (fosfatın artması ilə əlaqədar).
Hiperurikemiya: Qanda sidik turşusunun səviyyəsinin artması.
2. Təsir Edən Xərçəng Növləri
ŞLS, daha çox sürətli böyüyən və ya yüksək hüceyrə yükünə malik olan xərçənglərdə rast gəlinir:
Leykemiya (xüsusilə akut lenfoblastik leykemiya - ALL)
Lenfoma (xüsusilə Burkitt lenfoması)
Böyük kütləvi bərk şişlər
Şiş Lizis Sindromunun Əlamətləri
Erkən Əlamətlər
Yorğunluq və zəiflik
Bulantı və qusma
İştahasızlıq
Qarın ağrısı və ya şişkinlik
İrəliləmiş Əlamətlər
Böyrək Disfunksiyası:
Sidik miqdarında azalma, ödem və ya böyrək çatışmazlığı.
Ürək Problemləri:
Hiperkalemiya səbəbindən ürək ritm pozğunluqları və ya aritmiyalar.
Sinir Sistemi Simptomları:
Əzələ spazmları, qıcolmalar, şüur bulanıqlığı.
Hipokalsemiya Əlamətləri:
Əzələ krampları, tetani (əzələ sərtliyi) və ya karıncalanma.
Şiş Lizis Sindromunun Səbəbləri
Xərçəng Hüceyrələrinin Sürətli Parçalanması:
Kimyaterapiya və ya radioterapiya zamanı hüceyrələr sürətlə parçalanır və hüceyrədaxili maddələr qana qarışır.
Hüceyrə Yükünün Yüksəkliyi:
Şişin böyük olması və hüceyrə sıxlığının yüksəkliyi.
Böyrək Çatışmazlığı:
Qan vasitəsilə sərbəst buraxılan tullantıların bədəndən çıxarılmasında çətinlik.
Şiş Lizis Sindromunun Diaqnozu
Laborator Testlər
Qan analizində elektrolit səviyyələrinin qiymətləndirilməsi:
Kalium, kalsium, fosfat və sidik turşusu səviyyələri.
Böyrək funksiyası göstəriciləri:
Kreatinin və BUN səviyyəsi.
Klinik Müayinə
Elektrokardioqram (EKQ):
Ürək ritmindəki dəyişikliklərin izlənməsi.
Sidik analizi:
Böyrək funksiyasını qiymətləndirmək üçün.
Şiş Lizis Sindromunun Müalicəsi
1. Profilaktik Müalicə
Hidratasiya:
Sürətli hüceyrə parçalanmasını idarə etmək üçün damar yolu ilə maye verilməsi.
Allopurinol:
Sidik turşusu istehsalını azaltmaq üçün istifadə olunur.
Rasburicase:
Sidik turşusunun səviyyəsini tez bir zamanda azaltmaq üçün.
Diüretiklər:
Maye və elektrolit balansını qorumaq üçün (əgər böyrək funksiyası uyğundursa).
2. Simptomatik Müalicə
Hiperkalemiya:
Kalium səviyyəsinin azalması üçün kalsium qlükonat, insulin + qlükoza infuziyası və ya dializ.
Hipokalsemiya:
Lazım olduqda kalsium əlavəsi.
Hiperfosfatemiya:
Fosfat bağlayıcı dərmanlar.
Böyrək Disfunksiyası:
Hemodializ tələb oluna bilər.
Şiş Lizis Sindromunun Qarşısının Alınması
Risk Altında olan Xəstələrin İdentifikasiyası:
Kimyaterapiya başlamazdan əvvəl xəstələrin risk səviyyəsinin qiymətləndirilməsi.
Profilaktik Dərmanlar:
Sidik turşusunun artmasının qarşısını almaq üçün allopurinol və ya rasburicase.
Maye Dəstəyi:
Damar yolu ilə kifayət qədər maye qəbulunun təmin edilməsi.
Daimi Monitorinq:
Elektrolit səviyyələrinin, böyrək funksiyasının və ürək ritminin yaxından izlənməsi.
Şiş Lizis Sindromunun Fəsadları
Böyrək Çatışmazlığı
Ürək Ritm Pozğunluqları
Nevroloji Problemlər
Metabolik Asidoz
Nəticə
Şiş lizis sindromu, ciddi tibbi təcili vəziyyət kimi qəbul edilməli və erkən müdaxilə ilə idarə olunmalıdır. Bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün kimyaterapiya və ya şiş əleyhinə müalicədən əvvəl profilaktik tədbirlər görülməlidir. Risk altındakı xəstələrdə daimi monitorinq və müalicəyə erkən müdaxilə həyat keyfiyyətini artırır və ağırlaşmaların qarşısını alır.