Süründürmə Davranışları və Mükəmməllik
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Süründürmə Davranışı (Procrastination) Nədir?
Süründürmə, bir işi və ya vəzifəni, xüsusən də həmin işin daha əvvəl həll olunmasına ehtiyac duyulduğu təqdirdə, qəsdən sonrakı bir vaxta təxirə salmaqdır. Bu davranış forması hər yaş qrupunda və həyatın müxtəlif sahələrində geniş şəkildə müşahidə olunur. Tədqiqatlar göstərir ki, süründürmə sadəcə bir zaman idarəetməsi problemi deyil, çox vaxt ciddi psixoloji narahatlıqlara yol açan mürəkkəb bir vəziyyətdir.
Süründürmə Davranışının Əsas Səbəbləri
İnsanların işləri təxirə salmasının arxasında müxtəlif daxili və xarici amillər dayanır. Bu səbəbləri aşağıdakı şəkildə qruplaşdırmaq mümkündür:
- Qorxu və Mükəmməllik: Bəzi fərdlər işləri mükəmməl səviyyədə yerinə yetirə bilməmək qorxusundan dolayı hərəkətə keçməkdə çətinlik çəkirlər. Gözlənilən yüksək keyfiyyət təzyiqi, işə heç başlamamaq seçiminə səbəb olur.
- Motivasiya Çatışmazlığı: Görüləcək işi mənalı və ya canlandırıcı hesab etməmək, süründürmənin ən geniş yayılmış səbəblərindən biridir.
- Yorğunluq və Stress: Həddindən artıq iş yükü və ağır emosional vəziyyətlər, insanların müəyyən vəzifələrdən qaçmasına və onları təxirə salmasına zəmin yaradır.
- Düşüncə və Planlama Pozuntuları: Planlama və təşkilatçılıq bacarıqlarının zəif olması, işlərin prioritetləşdirilməsini çətinləşdirir və təxirə salmağı daha cəlbedici edir.
Süründürmə və Mükəmməlliyin Fərd Üzərindəki Təsirləri
Hər iki davranış forması fərdin həyat keyfiyyətinə və emosional rifahına mənfi təsir göstərir. Aşağıdakı cədvəldə bu təsirlərin əsas istiqamətləri qeyd olunmuşdur:
| Davranış Növü | Əsas Mənfi Təsirləri |
|---|---|
| Süründürmə | Zaman itkisi, artan stress, narahatlıq və səmərəsizlik. |
| Mükəmməllik | Psixoloji yorğunluq, özünə inamsızlıq və təkrarlanan stress. |
| Ortaq Nəticələr | Həyat keyfiyyətinin azalması və emosional rifahın zədələnməsi. |
Mükəmməllik (Perfectionism) və Onun Kökləri
Mükəmməllik, insanın həm özünə, həm də ətrafındakılara qarşı reallıqdan uzaq, həddindən artıq yüksək tələblər və gözləntilər qoymasıdır. Bu xüsusiyyət daha yaxşı nəticələr əldə etmək məqsədi daşısa da, çox vaxt həm şəxsin özünü, həm də başqalarını məyus etməsi ilə nəticələnir.
Mükəmməllik Davranışının Yaranma Səbəbləri
- Ailə Təzyiqi: Yüksək gözləntilərlə böyüdülən uşaqlar, özlərini sübut etmək üçün mükəmməl olmağa çalışırlar.
- Sərt Şəxsi Tələblər: İnsanın özünə qarşı qoyduğu qeyri-real standartlar, özünə inamsızlığa və mənfi özünüqiymətləndirməyə yol açır.
- Cəmiyyət və Sosial Media: Sosial şəbəkələrdəki mükəmməl görünüş və yüksək performans təzyiqi bu davranışı daha da gücləndirir.
Süründürmə və Mükəmməllik Arasındakı Sıx Əlaqə
Mükəmməllik və süründürmə bir-biri ilə sıx bağlı olan psixoloji vəziyyətlərdir. Mükəmməl nəticə əldə etmək qorxusu, fərdin işə başlamasına və ya onu tamamlamasına mane olan ən böyük amildir. Məsələn, bir işin heç vaxt istədiyi mükəmməllikdə olmayacağını düşünən şəxs, həmin işi başlamadan təxirə salmağa meylli olur. Bu, "ya mükəmməl, ya da heç nə" düşüncə tərzinin yaratdığı bir qısırdöngüdür.
Bu Davranışları İdarə Etmək Üçün Praktik Tövsiyələr
Süründürmə və mükəmməlliklə mübarizə aparmaq üçün aşağıdakı strateji addımların atılması tövsiyə olunur:
- Realist Gözləntilər Müəyyən Edin: İdeal nəticələr əvəzinə, əldə edilə bilən məqsədlər qoyun və kiçik uğurlarınızı qeyd edin.
- Özünüzə Qarşı Mərhəmətli Olun: Səhvlərin və çatışmazlıqların təbii olduğunu qəbul edin. Hər şeyin mükəmməl olmaq məcburiyyətində olmadığını anlamaq vacibdir.
- Zamanı Düzgün İdarə Edin: İşləri kiçik, idarə oluna bilən parçalara ayırın və vacib olanları öncəliklə həll edin.
- Sadəcə Başlayın: Mükəmməl nəticəyə fokuslanmaq əvəzinə, sadəcə işə başlayın və proses zamanı onu tədricən təkmilləşdirin.
Nəticə etibarilə, süründürmə və mükəmməllik bir-birini bəsləyən davranışlardır. Bu vəziyyətləri idarə etmək üçün daha real yanaşmalar mənimsəmək və düzgün zaman idarəetmə texnikalarından istifadə etmək, fərdlərin daha səmərəli və sağlam fəaliyyət göstərmələrinə kömək edəcəkdir.
