Süründürmə Davranışları və Mükəmməllik

Süründürmə Davranışları (Procrastination):

Süründürmə, bir işi ya da vəzifəni sonrakı bir vaxta təxirə salmaqdır, xüsusən də bu təxirə salma, həmin işin daha əvvəl həll olunmasına ehtiyac olduqda baş verir. Süründürmə davranışı, hər yaşda, hər sahədə görülən və çox zaman psixoloji narahatlıqlara yol açan bir vəziyyətdir.

Süründürmə Davranışlarının Səbəbləri:

Qorxu və mükəmməllik:

Bəzi insanlar, işləri mükəmməl etmək qorxusundan dolayı hərəkət etmirlər. Onlar işin gözlənilən yüksək keyfiyyətdə olması ilə bağlı təzyiq hiss edirlər, buna görə də bu işə başlamamağı seçirlər.

Motivasiya çatışmazlığı:

Motivasiya çatışmazlığı da süründürmənin əsas səbəblərindən biridir. İnsanlar bəzi işləri canlandırmaq və ya mənalı etməkdə çətinlik çəkdikdə, onları təxirə sala bilərlər.

Yorğunluq və stres:

Həddindən artıq iş yükü və stress də süründürməyi artıran amillərdən biridir. Bəzən insanlar çox yorulduqlarından və ya ağır emosional vəziyyətlərdə olduqlarından müəyyən vəzifələri yerinə yetirməkdən qaçırlar.

Düşüncə və planlama pozuntuları:

Planlama və təşkilat bacarıqlarının zəif olması süründürməyi artırır. İnsanlar işlərini düzgün şəkildə bölüşdürməyi və ya prioritetləşdirməyi bacarmadıqda, təxirə salmaq daha cəlbedici ola bilər.

Süründürmə Davranışının Təsirləri:

Zaman itkisi: Təxirə salma, işlərin təxirə salınmasına və vaxtın səmərəsiz istifadəsinə səbəb olur.

Stres və narahatlıq: Gecikdirilən vəzifələr tədricən daha çox təzyiq və narahatlıq yaradır.

Həyat keyfiyyətinin azaldılması: Uzun müddət davam edən süründürmə davranışı, şəxsin özünə inamını azaldır və emosional rifahına zərər verə bilər.

Mükəmməllik (Perfectionism):

Mükəmməllik, insanın özünə və başqalarına qarşı çox yüksək, çox zaman reallıqdan uzaq tələblər və gözləntilər qoymasıdır. Mükəmməllik, bir çox insanın həyatında daha yaxşı nəticələr əldə etməyə yönəlmiş olsa da, çox zaman şəxsin özünü və başqalarını məyus etməyə səbəb ola bilər.

Mükəmməllik Davranışının Səbəbləri:

Ailədən gələn təzyiqlər:

Bəzi uşaqlar, ailə üzvləri və ya müəllimlər tərəfindən çox yüksək gözləntilərlə böyüdüklərində, mükəmməl olmağa çalışaraq özlərini ifadə etməyə çalışırlar.

Özünə qarşı sərt tələblər:

Mükəmməllikdəki təzyiq, insanın özünə qarşı çox sərt və yüksək standartlar qoyması ilə əlaqədardır. Bu, çox zaman özünə inamsızlıq və müsbət olmayan özünə qiymətləndirməyə səbəb ola bilər.

Cəmiyyətdən gələn gözləntilər:

Sosial media və cəmiyyətin gözləntiləri, mükəmməlliklə bağlı təzyiqləri artıran digər amillərdir. İnsanlar sosial şəbəkələrdə və ya iş həyatında yüksək performans və mükəmməl görünüşlərə görə təzyiq hiss edə bilərlər.

Mükəmməllik Davranışının Təsirləri:

Yüksək stress və narahatlıq: Mükəmməllik, təkrarlanan stressə, narahatlığa və psixoloji yorgunluğa səbəb ola bilər.

Özünə inamsızlıq: İnsanlar hər zaman mükəmməl nəticələr əldə etməyə çalışsalar da, reallıqda bu çətin olur və bu, özünə qarşı mənfi hisslərə, yersiz tənqidlərə səbəb ola bilər.

Süründürmə ilə əlaqə: Mükəmməllik, eyni zamanda süründürmə ilə əlaqəlidir. İnsanlar, mükəmməl nəticə əldə etməyə çalışarkən, başlanğıcda hərəkət etməmək və təxirə salmaq meyli göstərə bilərlər.

Süründürmə və Mükəmməllik Arasındakı Əlaqə:

Mükəmməllik və süründürmə arasında sıx bir əlaqə var. İnsanlar, mükəmməl nəticə əldə etməyə çalışarkən çox yüksək standartlar qoyurlar və bu, onları başlamağa, hərəkət etməyə və işləri tamamlamaya mane ola bilər. Məsələn, bir işin mükəmməl olmasını istəyən şəxs, işin heç vaxt mükəmməl olmayacağını düşündüyü üçün o işi başlamadan təxirə sala bilər. Bu vəziyyət, "mükəmməl nəticə əldə etmək" qorxusu ilə təxirə salma davranışını gücləndirə bilər.

Mükəmməllik və Süründürməni İdarə Etmək Üçün Tövsiyələr:

Reallığa uyğun gözləntilər qoymaq:

İdeal nəticələrə çalışmaq əvəzinə, realist məqsədlər təyin etmək və kiçik uğurları qeyd etmək lazımdır. Uşaqlar və yetkinlər üçün real və əldə edilə bilən məqsədlər qoymaq müsbət nəticələr gətirər.

Özünə mərhəmət göstərmək:

Mükəmməllik və süründürmə ilə mübarizə aparan insanlar özlərinə qarşı daha mərhəmətli olmalı, səhvlərin və çatışmazlıqların təbii olduğunu qəbul etməlidirlər. Hər şeyin mükəmməl olmaması barədə anlayış yaratmaq önəmlidir.

Zaman idarəetməsi və prioritetləşdirmə:

İşləri kiçik parçalara ayırmaq və vacib olanları öncəliklə həll etmək süründürməni və mükəmməllik qorxusunu azaltmağa kömək edir.

Başlamaq və təkmilləşdirmək:

Mükəmməl nəticəyə çatmağa çalışmaq əvəzinə, sadəcə başlamaq və sonra işi tədricən yaxşılaşdırmaq daha effektiv ola bilər. Bu yanaşma, həm süründürməni, həm də mükəmməllik təzyiqlərini azaldır.

Nəticə:

Süründürmə və mükəmməllik bir-birini gücləndirən psixoloji davranışlardır. Süründürmə, mükəmməl nəticə əldə etmə qorxusundan yaranan çətinliklərlə əlaqəlidir. Bu davranışları idarə etmək üçün daha real gözləntilər qoymaq, özünə mərhəmət göstərmək və düzgün zaman idarəetmə texnikaları tətbiq etmək lazımdır. Bu yanaşmalar, insanların daha səmərəli və sağlam bir şəkildə fəaliyyət göstərmələrinə kömək edəcəkdir.