Tam qan sayımı
Tam Qan Sayımında Ölçülən Əsas Parametrlər:
Qırmızı qan hüceyrələri (eritrositlər):
Qırmızı qan hüceyrələri qanda oksigeni bədənin müxtəlif toxumalarına daşıyan hüceyrələrdir. Qırmızı qan hüceyrələrinin miqdarı və funksiyası sağlamlığın əsas göstəricilərindən biridir.
Normal dəyərlər: Kişilərdə təxminən 4.7-6.1 milyon hüceyrə/mkl, qadınlarda isə 4.2-5.4 milyon hüceyrə/mkl arasıdır.
Əsas göstəricilər:
Hemoglobin (HGB): Qırmızı qan hüceyrələrindəki oksigen daşıyan protein. Aşağı səviyyədə anemiya, yüksək səviyyədə isə çox sayda qırmızı qan hüceyrəsi ola bilər.
Normal dəyərlər: Kişilərdə 13.8-17.2 q/dl, qadınlarda 12.1-15.1 q/dl.
Hematokrit (HCT): Qanın nə qədərinin qırmızı qan hüceyrələrindən ibarət olduğunu göstərir.
Normal dəyərlər: Kişilərdə 40.7-50.3%, qadınlarda 36.1-44.3%.
Orta hüceyrə həcmi (MCV): Qırmızı qan hüceyrələrinin ortalama ölçüsünü göstərir. Aşağı MCV mikrositar anemiyaya (dəmir çatışmazlığı), yüksək MCV isə makrositar anemiyaya işarə edə bilər.
Orta hüceyrə hemoglobini (MCH): Qırmızı qan hüceyrəsinin nə qədər hemoglobin daşıdığını göstərir.
Orta hüceyrə hemoglobin konsentrasiyası (MCHC): Hər bir qırmızı qan hüceyrəsindəki hemoglobinin konsentrasiyasını göstərir.
Ağ qan hüceyrələri (leykositlər):
Ağ qan hüceyrələri immun sistemin əsas hissəsini təşkil edir və infeksiyalarla, iltihablarla mübarizə aparır. Bu hüceyrələrin səviyyəsi bədəndə infeksiya və ya iltihab olub olmadığını göstərir.
Normal dəyərlər: 4,000-11,000 hüceyrə/mkl.
Əsas göstəricilər:
Neytrofillər: İnfeksiyalarla mübarizə aparan əsas ağ qan hüceyrələridir. Artması bakterial infeksiyalara işarə edir.
Limfositlər: Virus infeksiyaları ilə mübarizə aparan hüceyrələrdir. Onların artması virus infeksiyalarını və ya bədxassəli xəstəlikləri göstərə bilər.
Monositlər: Bakteriyaları, ölü hüceyrələri və digər zərərli maddələri təmizləyən hüceyrələrdir.
Eozinofillər: Parazitar infeksiyalar və allergik reaksiyalar zamanı artan ağ qan hüceyrələridir.
Bazofillər: Allergik və iltihabi reaksiyalarda iştirak edən hüceyrələrdir.
Trombositlər (plateletlər):
Trombositlər qanın laxtalanmasına kömək edən hüceyrələrdir. Onlar qanaxmaların dayandırılmasında mühüm rol oynayır.
Normal dəyərlər: 150,000-450,000 hüceyrə/mkl.
Əsas göstəricilər:
Trombosit həcmi (MPV): Trombositlərin ortalama ölçüsünü göstərir. Həmçinin trombositlərin çoxluğu və funksiyası haqqında məlumat verir. Trombositlərin çox olması (trombositopeniya) qanama riskini artırır, çox az olması isə qan laxtalanmasının qarşısını alır.
Tam Qan Sayımının İstifadə Edildiyi Vəziyyətlər
Tam qan sayımı bir çox tibbi vəziyyətin diaqnozu və izlənməsində istifadə edilir:
Anemiya: Qırmızı qan hüceyrələrinin, hemoglobinin və ya hematokritin azalması ilə xarakterizə olunan vəziyyət. Anemiya müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər (dəmir çatışmazlığı, B12 vitamini çatışmazlığı, qan itkisi və s.).
İnfeksiyalar: Ağ qan hüceyrələrinin səviyyəsi bədənin infeksiyalara necə cavab verdiyini göstərir. Bakterial və ya virus infeksiyalarının diaqnozu üçün vacibdir.
Qan xəstəlikləri: Trombosit səviyyəsi laxtalanma pozğunluqlarını (trombositopeniya və ya trombositoz) müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur.
İltihablar və allergik reaksiyalar: Ağ qan hüceyrələrinin xüsusilə eozinofil və bazofil hüceyrələrinin səviyyəsi allergik reaksiyalar və iltihablarla bağlı vəziyyətləri göstərə bilər.
Xərçəng və qan xəstəlikləri: Leikemiya və ya limfoma kimi qan xərçəngləri ağ qan hüceyrələrinin sayında ciddi dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Tam qan sayımı bu xəstəliklərin diaqnozu və izlənməsi üçün istifadə edilə bilər.
Qanaxma pozğunluqları: Trombosit səviyyələri qanaxma və ya trombositopeniya ilə əlaqəli problemləri aşkarlaya bilər.
Nəticə
Tam qan sayımı müxtəlif tibbi vəziyyətlərin erkən mərhələdə aşkarlanması və izlənməsi üçün çox vacib bir testdir. Bu test həkimlərə orqanizmin ümumi vəziyyəti haqqında ətraflı məlumat verir və bir çox xəstəliyin diaqnozu üçün ilkin addım hesab olunur. Hər hansı bir anormal nəticə varsa, həkimlər daha dəqiq analizlər və testlər təyin edərək vəziyyəti qiymətləndirirlər.