Astma simptomları
Astmanın Əsas Simptomları
Nəfəs darlığı
Astma tutması zamanı hava yolları daralır və nəfəs almaq çətinləşir. Nəfəs darlığı, astmanın ən xarakterik əlamətlərindən biridir və xüsusilə fiziki fəaliyyət zamanı və ya gecə saatlarında daha da pisləşə bilər.
Öskürək
Astma ilə əlaqəli öskürək adətən quru olur və gecə və ya erkən səhər saatlarında daha şiddətli olur. Bəzən öskürək yalnız astmanın yeganə əlaməti ola bilər.
Hırıltılı nəfəs
Astmalı şəxslərdə nəfəs alarkən hırıltılı və fısıltıya bənzər bir səs meydana gələ bilər. Bu, hava yollarının daralması nəticəsində yaranır və astma tutmasının əlamətlərindən biridir.
Sinədə sıxılma hissi
Astma zamanı sinədə ağırlıq və sıxılma hissi meydana gəlir. Bu hiss daha çox nəfəs darlığı və hırıltı ilə birlikdə olur və xəstəni narahat edir.
Tez-tez təkrarlayan bronxit
Xüsusilə uşaqlarda astma, bronxit kimi tənəffüs yolu infeksiyaları ilə qarışdırıla bilər. Tez-tez bronxitə yoluxan uşaqlarda astma riski daha yüksək ola bilər.
Astmanın Tətikləyici Faktorları
Astma əlamətləri müxtəlif faktorlarla daha da şiddətlənə bilər. Əsas tətikləyici faktorlar bunlardır:
Alerjenlər: Polen, toz, heyvan tükü və kif kimi alerjenlər astma simptomlarını artırır.
Soyuq hava: Soyuq hava tənəffüs yollarını daraldaraq astma tutmalarını tətikləyə bilər.
Stress və emosional gərginlik: Həyəcan, narahatlıq və stress astmanın əlamətlərini şiddətləndirə bilər.
Fiziki fəaliyyət: İdman və digər fiziki fəaliyyətlər astma simptomlarını artıraraq tənəffüs darlığına səbəb ola bilər.
Duman və tüstü: Siqaret tüstüsü, havadakı kimyəvi maddələr və digər qıcıqlandırıcı dumanlar astma simptomlarını artırır.
Virus infeksiyaları: Soyuqdəymə və qrip kimi virus infeksiyaları astma tutmalarını tətikləyə bilər.
Astmanın Növləri
Alerjik astma
Alerjenlərlə təmasda olduqda (polen, ev tozu, kif və ya heyvan tükü) simptomlar pisləşir. Bu növ astma adətən uşaqlıq dövründə inkişaf edir.
Qeyri-alerjik astma
Soyuq hava, stress, fiziki fəaliyyət və ya virus infeksiyaları ilə simptomlar yaranır və bu astma növü adətən yetkin yaşda meydana gəlir.
İdmanla əlaqəli astma
İdman və ya fiziki fəaliyyət zamanı hava yollarında daralma meydana gəlir və nəfəs darlığı, öskürək və sinə ağrısı kimi simptomlar yaranır.
Gecə astması
Gecə saatlarında simptomların şiddətləndiyi astma növüdür. Sinə ağrısı və öskürək gecə boyunca yuxusuzluğa səbəb ola bilər.
Astma Diaqnozu
Astmanın diaqnozu üçün aşağıdakı üsullar istifadə edilir:
Spirometri: Ağciyərlərin funksiyasını qiymətləndirərək nəfəs yollarının darlığını ölçən bir testdir.
Peak Flow Meter: Tənəffüs gücünü ölçmək üçün istifadə olunur və astma simptomlarının nə qədər şiddətli olduğunu göstərir.
Allerji testləri: Alerjenlərin astmaya səbəb olub-olmadığını təyin etmək üçün istifadə olunur.
Ağciyər rentgeni və ya CT scan: Digər tənəffüs yolu xəstəliklərini istisna etmək üçün istifadə edilə bilər.
Astma Müalicəsi və Nəzarət Yolları
Astmanın tam müalicəsi olmasa da, simptomları nəzarət altında saxlamaq mümkündür. Əsas müalicə üsulları bunlardır:
Bronxodilatatorlar (Havadan istifadə)
Tənəffüs yollarını genişlədən dərmanlar astma tutması zamanı nəfəs darlığını aradan qaldırır. İnhalyatorlar (hava cihazları) vasitəsilə istifadə edilir.
Kortikosteroidlər
Tənəffüs yollarında iltihabı azaltmağa kömək edən bu dərmanlar uzunmüddətli nəzarət üçün istifadə edilir və inhalyatorlarla tətbiq olunur.
Allergenlərlə təmasdan çəkinmək
Alerjenlər astma simptomlarını artırdığı üçün, allergiyaya səbəb olan maddələrlə təmasdan çəkinmək vacibdir.
Ağciyər funksiyalarının müntəzəm yoxlanması
Müntəzəm olaraq həkimə müraciət edərək ağciyər funksiyalarını yoxlatmaq astma simptomlarının idarə edilməsində əhəmiyyətlidir.
Sağlam həyat tərzi
İdman, balanslı qidalanma və siqaretdən uzaq durmaq astma xəstəliyinin idarə edilməsinə kömək edir.
Astmanın Qorunma Yolları
Siqaretdən və tüstüdən uzaq durun: Siqaret tüstüsü astma xəstələri üçün son dərəcə zərərlidir və tənəffüs yollarını qıcıqlandırır.
Müntəzəm fiziki fəaliyyət: İdman etmək astma tutmalarını azalda bilər. Ancaq fiziki fəaliyyət zamanı simptomlar yaranırsa, inhalyator istifadə etmək tövsiyə edilir.
Sağlam qidalanma: D vitamini və omeqa-3 yağ turşuları kimi qidalar ağciyər sağlamlığını dəstəkləyə bilər.
Allergenlərlə təmasdan çəkinin: Toz, polen və heyvan tükü kimi alerjenlərdən mümkün qədər uzaq durmaq simptomları yüngülləşdirə bilər.
Astma, erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə nəzarət altına alına bilən bir xəstəlikdir. Hər hansı bir simptom müşahidə edildikdə həkimə müraciət etmək və müalicə tövsiyələrinə əməl etmək astma ilə sağlam yaşamağı mümkün edər.