Atopik dermatit (allergik ekzema)

Atopik Dermatitin Əlamətləri

Atopik dermatit müxtəlif dərəcələrdə müşahidə oluna bilər və simptomlar yaşa, mövsümə və tetikleyici faktorların təsirinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

Qaşınma:

Atopik dermatitin ən əsas və əlamətdar simptomudur. Qaşınma tez-tez şiddətli olur və dərini cızmağa səbəb olur, bu da dərin yaraların əmələ gəlməsinə və infeksiyaya yol aça bilər.

Dəri quruluğu və pullanma:

Dəri quru və qabıqlı olur, xüsusilə dəri səthində pullanma müşahidə edilə bilər.

Qızartı və iltihab:

Dəridə qızartı və iltihab yaranır, bu da xəstəliyin aktiv fazasında daha aydın olur. Qızartı adətən dirsəklərin iç tərəfi, dizlərin arxası, üz və boyun kimi yerlərdə görülür.

Qabarıqlar və suluqlar:

Dərinin səthində kiçik qabarıqlar (veziküllər) və ya suluqlar əmələ gələ bilər, bu suluqlar partladıqda isə dəridə yaralar meydana gələ bilər.

Dəri qalınlaşması (likenifikasiya):

Uzun müddət davam edən qaşınma və cızmalar nəticəsində dəri qalınlaşa və sərtləşə bilər. Bu vəziyyətə likenifikasiya deyilir.

Dəri rənginin dəyişməsi:

Xroniki qaşınma və iltihab dəridə rəng dəyişikliyinə səbəb ola bilər, bu da müəyyən nahiyələrdə dərinin tündləşməsi və ya açıqlaşması ilə özünü göstərir.

Atopik Dermatitin Səbəbləri

Atopik dermatitin dəqiq səbəbi tam olaraq bilinmir, lakin genetik və ətraf mühit faktorlarının birlikdə bu xəstəliyə səbəb olduğu düşünülür. Atopik dermatiti tetikleyen əsas amillər bunlardır:

Genetik meyillik:

Ailədə atopik dermatit, astma və ya allergik rinit olan insanlarda atopik dermatitin inkişaf etmə ehtimalı daha yüksəkdir.

Dəri bariyerinin zəifləməsi:

Atopik dermatit olan insanlarda dəri baryeri zəifləyir və dəri quruyur. Bu, dərinin nəmliyi saxlamaq qabiliyyətinin azalmasına və xarici allergenlərə qarşı həssaslığın artmasına səbəb olur.

Allergenlər:

Havadakı polen, toz gənələri, heyvan tükü və bəzi qidalar atopik dermatit simptomlarını tetikleyə bilər.

İqlim və rütubət:

Soyuq, quru hava dərinin qurumasına və atopik dermatitin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Əksinə, çox isti və rütubətli hava da qaşınma və narahatlığı artıra bilər.

Dəriyə tətbiq olunan maddələr:

Sabunlar, deterjanlar, ətirli maddələr və bəzi kosmetik məhsullar atopik dermatit olan şəxslərdə dərini qıcıqlandıra və simptomları pisləşdirə bilər.

Stress:

Stress atopik dermatitin şiddətini artıran amillərdən biri hesab edilir.

Atopik Dermatitin Diaqnozu

Atopik dermatitin diaqnozu adətən xəstənin tibbi tarixi, simptomları və dərinin müayinəsi əsasında qoyulur. Həkim dəriyə baxaraq simptomları qiymətləndirir və atopik dermatitin olub-olmadığını müəyyənləşdirir. Müəyyən hallarda allergiya testləri və ya qan testləri istifadə edilə bilər, lakin atopik dermatit adətən klinik diaqnoz əsasında qoyulur.

Dəri müayinəsi:

Həkim dəridə qaşınma, qızartı, qalınlaşma və digər xarakterik simptomları müşahidə edərək diaqnoz qoyur.

Ailədə allergik xəstəliklər tarixi:

Atopik dermatiti olan şəxslərin ailəsində astma, allergik rinit kimi digər atopik xəstəliklərin olub-olmadığı da nəzərə alınır.

Allergiya testləri:

Xüsusilə allergenlərə həssaslıq olduğundan şübhələnildikdə, dəri prick testləri və ya qan testləri ilə bədənin allergenlərə qarşı verdiyi reaksiyalar yoxlanıla bilər.

Atopik Dermatitin Müalicəsi

Atopik dermatit xroniki bir xəstəlik olduğundan, tam müalicə mümkün olmasa da, simptomları idarə etmək və alovlanmaları (flareləri) azaltmaq üçün müalicə üsulları mövcuddur. Müalicə adətən dərinin quruluğunu azaltmaq, qaşınmanı yüngülləşdirmək və iltihabı nəzarət altına almağa yönəldilir.

1. Dərinin nəmliyini qorumaq:

Dərinin quruluğunu azaltmaq üçün nəmliyi qoruyan nəmləndiricilər (emolyentlər) müntəzəm olaraq istifadə edilməlidir. Xüsusilə dərini yuyan məhsulların istifadə edildikdən sonra dərhal nəmləndirilməsi vacibdir.

2. Kortikosteroid kremlər və məlhəmlər:

Kortikosteroidlər iltihabı və qaşınmanı azaltmaq üçün tez-tez istifadə olunan dərmanlardır. Yüngül və ya orta dərəcəli ekzema üçün aşağı güclü kortikosteroidlər istifadə oluna bilər, daha şiddətli hallarda isə daha güclü kortikosteroidlər təyin edilə bilər. Bu dərmanlar həkim nəzarəti altında istifadə edilməlidir.

3. İmmunomodulyator kremlər:

Kortikosteroidlərlə nəzarət altına alınmayan hallarda, immun modulyatorlar (məsələn, takrolimus və pimekrolimus) istifadə oluna bilər. Bu dərmanlar dərinin immun reaksiyasını tənzimləyir və iltihabı azaldır.

4. Antihistaminlər:

Şiddətli qaşınmanı yüngülləşdirmək üçün antihistamin dərmanlar təyin edilə bilər. Onlar həm də gecə yaranan qaşınmanı azaldaraq yuxunun yaxşılaşmasına kömək edir.

5. Antibiotiklər:

Atopik dermatit olan dəridə infeksiya inkişaf edə bilər. Bu vəziyyətdə həkim antibiotik müalicəsi təyin edə bilər.

6. İşıq terapiyası (fototerapiya):

Şiddətli atopik dermatit hallarını müalicə etmək üçün ultrabənövşəyi (UV) işıq terapiyası istifadə edilə bilər. Bu, iltihabı və simptomları azaltmağa kömək edir.

7. Allergenlərdən uzaq durmaq:

Allergik tetikleyicilər atopik dermatit simptomlarını şiddətləndirə bilər. Bu səbəbdən allergenlərdən (polen, toz, heyvan tükü) mümkün qədər uzaq durmaq vacibdir.

Evdə Tətbiq Edilə Bilən Məsləhətlər

Atopik dermatitin idarə olunmasında dərman müalicəsi ilə yanaşı, evdə görülən tədbirlər də əhəmiyyətli rol oynayır:

Nəmli bir mühit yaratmaq:

Quru hava dərinin quruluğunu və qaşınmasını artırır. Buna görə evdə nəmləndirici cihazlardan istifadə etmək faydalı ola bilər.

İlıq su ilə qısa müddətli duşlar:

Uzun müddətli və isti su ilə edilən duşlar dərini quruda bilər. Bu səbəbdən ilıq su ilə qısa müddətli duş almaq və dərhal nəmləndirici tətbiq etmək faydalıdır.

Yüngül, pambıq paltarlar geyinmək:

Dəriyə narahatlıq verməyən yüngül və pambıq paltarlar qaşınmanı azaldır. Sintetik materiallardan və dar paltarlardan qaçmaq lazımdır.

Qaşınmadan çəkinmək:

Qaşınma dərinin zədələnməsinə və infeksiyaya səbəb ola bilər. Qaşınmanın qarşısını almaq üçün soyuducu kremlər və ya soyuq kompreslər istifadə edilə bilər.

Atopik Dermatitin Qarşısını Almaq

Tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, atopik dermatitin alovlanmasını azaltmaq üçün bir neçə tədbir görülə bilər:

Dəriyə müntəzəm qulluq: Dərini nəmləndirmək və quruluğu azaltmaq üçün nəmləndirici kremləri müntəzəm istifadə etmək atopik dermatitin idarə olunmasına kömək edir.

Allergenlərdən və tetikleyicilərdən uzaq durmaq: Toz, polen və kimyəvi maddələr kimi tetikleyicilərdən uzaq durmaq atopik dermatitin alovlanmasının qarşısını ala bilər.

Stressin idarə olunması: Stress atopik dermatiti şiddətləndirə biləcəyi üçün stress idarəetmə texnikaları (məsələn, meditasiya, dərin nəfəs məşqləri) istifadə edilə bilər.

Nəticə

Atopik dermatit (allergik ekzema) xroniki bir dəri xəstəliyi olub qaşınma, qızartı və quruluq kimi simptomlarla özünü göstərir. Dərman müalicəsi və düzgün dəriyə qulluq ilə atopik dermatit simptomlarını idarə etmək və alovlanmaların qarşısını almaq mümkündür. Erkən müalicə və tetikleyicilərdən uzaq durmaq xəstəliyin idarə edilməsində əsas amillərdir.