Traxeya şişləri

Traxeya şişlərinin növləri:

Xoşxassəli şişlər:

Bu şişlər zərərsizdir və digər toxumalara yayılmır. Lakin, tənəffüs yollarında yerləşdikləri üçün hava axınını məhdudlaşdıraraq ciddi simptomlara səbəb ola bilərlər.

Papillomalar: İnsan papilloma virusunun (HPV) səbəb olduğu bu xoşxassəli şişlər traxeyada inkişaf edə bilər və bəzən təkrarlanma meyli göstərə bilər.

Kondromalar: Traxeyanın qığırdaq toxumasından əmələ gələn xoşxassəli şişlərdir.

Fibromalar və lipomalar: Sinə və ya boyun bölgəsindəki yumşaq toxumalardan inkişaf edən şişlərdir.

Bədxassəli şişlər (traxeya xərçəngi):

Bu şişlər traxeyada inkişaf edərək ətraf toxumalara və digər orqanlara yayıla bilər.

Skuamoz hüceyrəli karsinoma: Traxeya xərçənginin ən çox yayılmış növüdür. Bu növ xərçəng traxeyanın daxili təbəqəsini (epitel hüceyrələri) təsir edir və siqaret çəkmə ilə sıx əlaqəlidir.

Adenoid kistik karsinoma: Daha nadir rast gəlinən bədxassəli şişdir. Bu şiş traxeyanın selik ifraz edən hüceyrələrində inkişaf edir və yavaş böyüməsinə baxmayaraq, bəzən ətraf toxumalara yayılır.

Sarkomalar: Traxeyanın yumşaq toxumalarında və ya qığırdağında inkişaf edən bədxassəli şişlərdir.

Traxeya şişlərinin simptomları:

Traxeyada şişlər inkişaf etdikdə, tənəffüs yolları daralır və aşağıdakı simptomlar ortaya çıxa bilər:

Nəfəs darlığı: Şiş traxeyada hava axınına mane olduqda nəfəs alma çətinliyi yaranır. Nəfəs almaq daha çox çətinləşir, xüsusən fiziki aktivlik zamanı.

Xırıltılı nəfəs: Şiş traxeyada tıxanma yaratdıqda hava keçidində xırıltılı səslər (stridor) eşidilə bilər.

Davamlı öskürək: Xüsusilə quru və uzun müddət davam edən öskürək, traxeyada şişin olmasına işarə edə bilər.

Qanlı bəlğəm: Bəzən bəlğəmdə qan ola bilər, bu da traxeyadakı bir şişin göstəricisi ola bilər.

Səsin dəyişməsi: Traxeyadakı şiş səs tellərinə yaxın olduqda səsin qısılması və ya zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Diaqnostika:

Traxeya şişlərinin diaqnozu müxtəlif üsullarla aparılır:

Bronxoskopiya:

Bronxoskop adlı elastik boru vasitəsilə traxeyaya daxil olaraq şişləri vizual olaraq müşahidə etmək mümkündür. Bu üsul həm diaqnostika, həm də biopsiya (şişdən toxuma nümunəsi götürmə) üçün istifadə olunur.

Kompüter tomoqrafiyası (KT):

Traxeyanın dəqiq görüntüsünü əldə etmək üçün KT müayinəsi edilir. Bu, şişin yerini, ölçüsünü və ətraf toxumalara olan təsirini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT):

Xüsusilə yumşaq toxuma şişlərinin və ətraf toxumalara yayılmasının qiymətləndirilməsi üçün MRT istifadə olunur.

Biopsiya:

Şişdən götürülən toxuma nümunəsi mikroskop altında tədqiq olunur. Bu, şişin xoşxassəli və ya bədxassəli olduğunu müəyyən etmək üçün vacibdir.

Müalicə:

Traxeya şişlərinin müalicəsi şişin növü, ölçüsü, yerləşdiyi yer və yayılma dərəcəsinə bağlı olaraq dəyişir. Müalicə üsulları aşağıdakıları əhatə edə bilər:

Cərrahi müdaxilə:

Xoşxassəli şişlər və ya bədxassəli, lakin erkən mərhələdə olan şişlər üçün cərrahi yolla traxeyadakı şişin çıxarılması ən təsirli üsuldur.

Traxeya rezeksiyası: Traxeyanın zədələnmiş və ya şiş inkişaf etmiş hissəsinin çıxarılması və sağlam ucların birləşdirilməsi əməliyyatıdır. Bu əməliyyat xüsusilə bədxassəli şişlərdə tətbiq edilir.

Şüa terapiyası:

Bədxassəli şişlərin müalicəsində şiş hüceyrələrini məhv etmək və ya onların böyüməsini dayandırmaq üçün şüa terapiyası tətbiq edilə bilər. Bu, xüsusilə əməliyyat oluna bilməyən və ya əməliyyatdan sonra qalan xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsi üçün istifadə olunur.

Kimyaterapiya:

Bəzi bədxassəli şişlərdə (xüsusilə yayılmış xərçənglərdə) kimyəvi dərmanlarla müalicə tətbiq olunur. Kimyaterapiya traxeyadakı və bədənə yayılan xərçəng hüceyrələrinin böyüməsini dayandırmağa və ya öldürməyə kömək edir.

Trakeal stent:

Əgər şiş traxeyanın çox böyük bir hissəsini tutubsa və trakeyanın cərrahi yolla tam bərpası mümkün deyilsə, hava yollarını açıq saxlamaq üçün trakeal stent yerləşdirilə bilər. Bu, xüsusilə xəstənin nəfəs almasını təmin etmək üçün təcili tədbir olaraq tətbiq edilir.

Proqnoz:

Xoşxassəli şişlər: Bu növ şişlər adətən cərrahi yolla tamamilə çıxarıldıqda yaxşı proqnoza malikdir və əksər hallarda xəstə tamamilə sağalır.

Bədxassəli şişlər: Erkən mərhələdə diaqnoz edilən bədxassəli şişlər müalicə ilə yaxşılaşa bilər, lakin daha irəli mərhələdəki xərçənglər daha kompleks müalicə tələb edir və proqnoz bəzən qeyri-müəyyən ola bilər.

Traxeya şişləri, xüsusilə nəfəs alma funksiyasına təsir etdiyi üçün ciddi bir vəziyyətdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə nəticələrin yaxşı olmasına kömək edə bilər. Hər hansı bir nəfəs alma problemi, davamlı öskürək və ya şübhəli simptomlar varsa, dərhal həkimə müraciət edilməlidir.