Uşaq revmatologiyası

Uşaq Revmatologiyasına Aid Başlıca Xəstəliklər

Uşaq revmatologiyasında ən çox rast gəlinən xəstəliklər bunlardır:

1. Juvenil İdiopatik Artrit (JİA)

Nədir?: Juvenil idiopatik artrit uşaqlarda ən çox görülən revmatik xəstəlikdir. JİA bədəndə bir və ya bir neçə oynaqda iltihaba səbəb olan xroniki bir xəstəlikdir. "Idiopatik" adlanması səbəbin məlum olmaması deməkdir. Xəstəlik bir neçə alt növə bölünür: oligoartikulyar, poliartikulyar və sistemik JİA.

Simptomlar:

Oynaqlarda ağrı və sərtlik (xüsusilə səhərlər)

Oynaq şişməsi və qızartı

Hərəkət məhdudiyyəti

Uşaqlarda qızdırma və dəri səpgiləri (xüsusilə sistemik JİA-da)

Müalicə: JİA-nın müalicəsi ağrını azaltmaq, iltihabı idarə etmək və uşağın hərəkət qabiliyyətini qorumaq üçün dərman müalicəsini (nonsteroid iltihabəleyhinə dərmanlar, kortikosteroidlər, immunosupressantlar) və fiziki terapiyanı əhatə edir.

2. Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)

Nədir?: Sistemik lupus eritematozus, bədəndə çoxsaylı orqan sistemlərini təsir edən otoimmün bir xəstəlikdir. Lupusda bədənin immun sistemi sağlam toxumalara hücum edərək iltihaba və toxuma zədələnməsinə səbəb olur.

Simptomlar:

Üzün yanaq və burun hissəsində tipik "kəpənək" şəklində səpgi

Yorğunluq

Oynaqlarda ağrı və şişlik

Böyrək problemləri (nefrit)

Fotosensitivlik (günəş işığına həssaslıq)

Müalicə: Lupusun müalicəsi immun sistemi tənzimləyən dərmanlarla (kortikosteroidlər, antimalariallar, immunosupressantlar) aparılır. Eyni zamanda günəşdən qorunma tədbirləri və orqanların qorunması vacibdir.

3. Dermatomiyozit

Nədir?: Juvenil dermatomiyozit, əzələlərdə və dəridə iltihaba səbəb olan otoimmün bir xəstəlikdir. Bu xəstəlikdə əzələlər zəifləyir və dəri səpgiləri yaranır.

Simptomlar:

Əzələlərin zəifləməsi (xüsusilə qol və ayaqlarda)

Dəridə səpgilər və qızartı (xüsusilə göz qapaqları ətrafında və oynaqların üstündə)

Uşaqlarda yorğunluq və yavaş hərəkət etmək

Müalicə: Dermatomiyozitin müalicəsi iltihabı idarə etmək üçün kortikosteroidlər, immunosupressantlar və fiziki terapiyadan ibarətdir.

4. Vaskulitlər

Nədir?: Vaskulitlər qan damarlarının iltihabı ilə xarakterizə olunan xəstəliklərdir və uşaqlarda müxtəlif formalarda rast gəlinir. Vaskulitlər müxtəlif orqanlara təsir edə bilər.

Simptomlar:

Qan damarlarının iltihabına bağlı dəri səpgiləri

Böyrək və ya qaraciyər problemləri

Oynaqlarda ağrı və şişmə

Qan dövranında problemlər, yüksək təzyiq

Müalicə: Vaskulitlər kortikosteroidlər və digər immunosupressant dərmanlarla müalicə olunur. Zədələnən orqanlara uyğun müalicə tətbiq edilir.

5. Henoch-Schönlein purpurası (HSP)

Nədir?: Henoch-Schönlein purpurası, kiçik qan damarlarının iltihabına səbəb olan bir vaskulit növüdür. Xəstəlik əsasən uşaqlarda görülür və dəri, böyrəklər, oynaqlar və mədə-bağırsaq traktını təsir edir.

Simptomlar:

Ayaqlarda və qollarda bənövşəyi səpgilər (purpura)

Qarın ağrısı və ürəkbulanma

Oynaqlarda ağrı və şişmə

Sidikdə qan

Müalicə: HSP çox vaxt öz-özünə sağalsa da, bəzi hallarda ağrıkəsici və iltihabəleyhinə dərmanlar istifadə edilir. Böyrək zədələnməsinə qarşı diqqətli olunmalıdır.

6. Skleroderma

Nədir?: Skleroderma, bədənin dəri, damarlar və digər orqanlarında sərtləşmə və qalınlaşma ilə xarakterizə olunan otoimmün bir xəstəlikdir. Uşaqlarda lokal və ya sistemik skleroderma şəklində rast gəlinə bilər.

Simptomlar:

Dəridə sərtləşmə və qalınlaşma

Əzələlərdə zəiflik

Oynaqlarda hərəkət məhdudiyyəti

Dərinin rənginin dəyişməsi (xüsusilə soyuq havada)

Müalicə: Sklerodermanın müalicəsi xəstəliyin simptomlarını yüngülləşdirmək üçün kortikosteroidlər və immunosupressantlardan istifadə edilə bilər. Fiziki terapiya da əhəmiyyətlidir.

Uşaq Revmatologiyasında Diaqnostik Yanaşma

Revmatik xəstəliklərə diaqnoz qoymaq üçün həkimlər bir neçə test və müayinə üsullarından istifadə edirlər. Uşaqların əlamətləri geniş diaqnostik müayinə tələb edə bilər. Aşağıda əsas diaqnostik metodlar göstərilib:

1. Fiziki müayinə

Həkim uşağın oynaqlarını, dərisini və digər orqan sistemlərini qiymətləndirir. Şişlik, hərəkət məhdudiyyəti və ağrı müayinə edilərək iltihabın olub-olmaması təyin olunur.

2. Qan testləri

Eritrosit çökmə sürəti (ESR) və C-reaktiv protein (CRP): Bu testlər bədəndə iltihabın olub-olmadığını göstərir.

ANA (antinüklear antikor) testi: Lupus kimi otoimmün xəstəliklərin diaqnozunda istifadə edilir.

Revmatoid faktor (RF) və anti-CCP: Bu testlər bəzi revmatik xəstəliklərdə, xüsusilə JİA və romatoid artritdə istifadə olunur.

Komplement səviyyələri: Lupus və vaskulit kimi xəstəliklərdə komplement səviyyələri yoxlanıla bilər.

3. Görüntüləmə

Rentgen və ya Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT): Oynaq və ya əzələ zədələnməsini müəyyən etmək üçün istifadə edilir.

Ultrasonoqrafiya: Yumşaq toxumaları və oynaqlardakı iltihabı qiymətləndirmək üçün ultrason istifadə edilir.

4. Böyrək və ya dəri biopsiyası

Bəzi vaskulit və otoimmün xəstəliklərdə zədələnmiş orqanlardan biopsiya alınaraq xəstəliyin dəqiq səbəbi müəyyən edilə bilər.

Uşaq Revmatik Xəstəliklərinin Müalicəsi

Uşaq revmatik xəstəliklərinin müalicəsi xəstəliyin növündən və şiddətindən asılıdır. Müalicə əsasən iltihabı idarə etmək, ağrını azaltmaq və uşağın hərəkətliliyini qorumaq üçün həyata keçirilir. Əsas müalicə üsulları bunlardır:

1. Dərman müalicəsi

Nonsteroid iltihabəleyhinə dərmanlar (NSAID-lər): İltihabı və ağrını azaltmaq üçün istifadə edilir.

Kortikosteroidlər: Güclü iltihab əleyhinə dərmanlar kimi tez-tez revmatik xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

İmmunosupressantlar: Otoimmün reaksiyaları idarə etmək üçün istifadə edilən dərmanlar.

Bioloji dərmanlar: Bioloji agentlər immun sistemin spesifik komponentlərini hədəf alaraq xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını alır. Bu dərmanlar JİA və digər revmatik xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.

2. Fiziki terapiya

Revmatik xəstəliklər uşaqların hərəkətliliyini məhdudlaşdıra bilər. Fiziki terapiya oynaq hərəkətini yaxşılaşdırmaq, əzələ gücünü artırmaq və uşağın funksional vəziyyətini qorumaq üçün əhəmiyyətlidir.

3. Qidalanma və həyat tərzi

Sağlam pəhriz və müntəzəm fiziki fəaliyyət uşaqların ümumi sağlamlığına töhfə verir və xəstəliyin gedişatını yaxşılaşdırmağa kömək edir.

4. Psixoloji dəstək

Xroniki xəstəliklər uşaqlarda emosional və sosial problemlərə səbəb ola bilər. Psixoloji dəstək və məsləhət uşaqlara xəstəliklə daha yaxşı mübarizə aparmaq üçün kömək edə bilər.

Nəticə

Uşaq revmatologiyası, uşaqlarda revmatik xəstəliklərin erkən diaqnozu və müalicəsi ilə məşğul olan vacib bir sahədir. Bu xəstəliklər erkən diaqnoz edildikdə və düzgün müalicə olunduqda uşaqların həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırıla bilər. Xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkən uşaqların müalicəsi üçün multidisiplinar yanaşma, yəni pediatr, revmatoloq, fizioterapevt və psixoloqların birgə fəaliyyəti vacibdir.