Uşaqlar və intim məsələlər
Uşaqlar və intim məsələlər haqqında əsas yanaşmalar
1. Yaşa uyğun məlumat vermək
2-6 yaş arası
Bədənlərinin adlarını düzgün öyrətmək (penis, vagina və s.)
"Bədənim mənimdir" prinsipi.
Yaxşı toxunuş (sarılmaq, əl sıxmaq) və pis toxunuş (narahatlıq verən, sərhədləri aşan toxunuş) fərqini izah etmək.
Başqasının bədəninə icazəsiz toxunmamağı öyrətmək.
7-11 yaş arası
Şəxsi sərhədlər və özünü qoruma bacarıqları.
"Xeyr demək" bacarığını gücləndirmək.
Məxfi bədən sahələrinin başqalarına göstərilməməsi və müdafiə olunması.
Sadə formada pubertət və bədən dəyişikliklərinə hazırlıq.
12 yaş və sonrası (yeniyetməlik dövrü)
Bədən dəyişiklikləri, menstruasiya, spermarxe və s.
Hormonal və emosional dəyişikliklər.
Sağlam münasibətlər, razılıq (consent) və cinsi etik davranışlar.
Cinsi sağlamlıq, gigiyena və risklər (istismardan qorunma, erkən hamiləlik və cinsi yolla keçən xəstəliklər haqqında ümumi məlumatlar).
2. Özünüqoruma və sərhədləri öyrətmək
“Əgər narahat olsan və ya kimsə bədəninə icazəsiz toxunsa, dərhal böyüklərə söylə” prinsipi.
“Bədənimə toxunmağı istəmədikdə ‘xeyr’ deməyə haqqım var” mesajını möhkəmləndirmək.
"Məxfi toxunuşlar və məxfi istəklər yanlışdır və sən həmişə birinə deyə bilərsən."
3. Açıq və qorxutmayan üslubda danışmaq
Çox qorxuducu və ya ayıb kimi təqdim etmədən, təhlükəsizlik və hörmət mərkəzli üslubla məlumat vermək.
Uşaqlar üçün uyğun söz və terminlərdən istifadə etmək.
4. Nümunə ilə öyrətmək
Valideynin özü də sərhədlərə hörmət, razılıq alma və bədənə dəyər vermə mövzusunda nümunə olmalıdır.
5. Uşaq suallarını açıq cavablandırmaq
Uşaq “Mən necə doğulmuşam?” və ya “Cinsi orqanlar nədir?” suallarını verdikdə yaşa uyğun qısa və doğru məlumat vermək.
Sualı cavabsız qoymamaq və ya "bunu danışmaq ayıbdır" deməmək.
Əsas məqsəd nədir?
Uşağın öz bədənini tanıması və ona hörmət etməsi,
Öz sərhədlərini və başqalarının sərhədlərini qorumağı öyrənməsi,
İstismara qarşı psixoloji və davranış baxımından güclənməsi.
Valideynlər üçün tövsiyə
Bu mövzuya çox erkən yaşlardan tədricən başlamaq,
Bədən və sərhəd mövzusunu ailədə tabu halına gətirməmək,
Açıq qapı siyasəti – uşaq bu mövzuda nə zaman danışmaq istəsə, ona qulaq asmaq.
Qeyd:
Bu mövzu uşaq psixologiyasında emosional təhlükəsizliyin təməli sayılır. İstəsən, uşaqla praktik danışıq nümunələri və ya bu mövzu üçün uyğun kitab və oyun tövsiyələri də verə bilərəm. İstəyirsən?