Dizartri: Nitq Əzələlərinin Zəifliyi və ya Qeyri-Koordinasiyası

1. Dizartriyanın Əsas Xüsusiyyətləri

Dizartri aşağıdakı simptomlarla özünü göstərə bilər:

Aydın olmayan, bulanıq və ya ləng nitq

Səsin zəifləməsi və ya burundan çıxan kimi səslənməsi

Danışıqda qeyri-müntəzəm fasilələr və ritm pozuntuları

Səs tonunun çox yüksək və ya çox alçaq olması

Ağzın, dodaqların, dilin və çənənin zəif hərəkəti

Tənəffüs problemləri səbəbindən nitqin qırıq-qırıq olması

Nitqin monoton olması, intonasiyanın yoxluğu

Sözlərin uzanması və ya qırıq səslənməsi

2. Dizartriyanın Növləri

Dizartri zədələnmiş beyin bölgəsinə və əzələ hərəkətlərinə təsir dərəcəsinə görə müxtəlif tiplərə bölünür:

A. Spastik Dizartri

Beyindəki yuxarı motor neyronlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır.

Səs boğulmuş və gərgin olur.

Nitq yavaş və monoton ola bilər.

Ümumiyyətlə, insult (beyin qan dövranı pozğunluğu), serebral iflic və ya beyin travmaları nəticəsində ortaya çıxır.

B. Flasid (Gücsüz) Dizartri

Aşağı motor neyronlarının zədələnməsi səbəbindən yaranır.

Əzələlər zəifləyir və sarkır (hipotoniya).

Səs boğuq və zəifdir, burundan çıxırmış kimi səslənə bilər.

Guillain-Barré sindromu, Myastenia Gravis və Poliomyelit kimi xəstəliklərdə rast gəlinir.

C. Ataksik Dizartri

Beyincikdə (serebellum) problem olduğu zaman baş verir.

Nitq ritm və koordinasiya baxımından qeyri-müntəzəmdir.

Səslər uzanmış və qeyri-dəqiq olur.

Multiple Skleroz (MS), beyin şişləri və ya beyincikdə travmalar səbəb ola bilər.

D. Hipokinetik Dizartri

Parkinson xəstəliyi ilə əlaqələndirilir.

Nitq sürətli və aydın olmayan olur.

İntonasiya zəifdir, monoton nitq ortaya çıxır.

Dodaq və dil hərəkətləri azalır.

E. Hiperkinetik Dizartri

Huntington xəstəliyi və digər hərəkət pozğunluqları ilə əlaqədardır.

Nitq idarəolunmaz və qeyri-müntəzəmdir.

Çənə, dodaq və dil əzələlərində qeyri-iradi hərəkətlər ola bilər.

F. Qarışıq Dizartri

Bir neçə növ dizartriyanın birlikdə müşahidə edildiyi hallardır.

ALS (Amyotrofik Lateral Skleroz) və digər nevroloji xəstəliklər nəticəsində baş verə bilər.

3. Dizartriyanın Səbəbləri

Dizartri adətən sinir sisteminin zədələnməsi və ya nevroloji xəstəliklər nəticəsində yaranır. Əsas səbəblər bunlardır:

A. Nevroloji Xəstəliklər

İnsult (beyin qan dövranı pozğunluğu)

Parkinson xəstəliyi

Multiple Skleroz (MS)

Amyotrofik Lateral Skleroz (ALS)

Serebral iflic (uşaqlıqdan olan beyin iflici)

Huntington xəstəliyi

B. Travma və Zədələr

Baş beyin travmaları

Beyinə qanaxma və ya şişlər

Nevroloji əməliyyatlar sonrası əzələ funksiyasının pozulması

C. Digər Səbəblər

Guillain-Barré sindromu

Myastenia Gravis (əzələ zəifliyi ilə müşayiət olunan otoimmün xəstəlik)

Sinir və əzələ xəstəlikləri

4. Dizartriyanın Diaqnozu

Dizartriya diaqnozu üçün aşağıdakı müayinə üsulları istifadə olunur:

Nevroloji müayinə (beyin və sinir sisteminin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi).

Loqopedik testlər (nitqin aydınlığı, səs tonu və tələffüzə dair qiymətləndirmə).

Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası (MRT) və ya Kompüter Tomoqrafiyası (KT) (beyində zədələnmə olub-olmadığını yoxlamaq üçün).

Elektromiyoqrafiya (EMG) (əzələ və sinir fəaliyyətinin ölçülməsi).

5. Dizartriyanın Müalicəsi və Reabilitasiyası

Dizartriyanın müalicəsi əsas səbəbə bağlıdır. Tam müalicə mümkün olmasa da, loqopedik terapiya və reabilitasiya ilə nitq bacarıqları yaxşılaşdırıla bilər.

A. Loqopedik Terapiya

Nitq əzələlərini gücləndirən məşqlər (dodaq, dil və çənə əzələlərinin hərəkətlərini artırmaq).

Nitqin sürət və ritminin normallaşdırılması üçün məşqlər.

Tənəffüs məşqləri (nəfəs kontrolunu artırmaq üçün).

Alternativ ünsiyyət üsulları (şəkil kartları, elektron ünsiyyət cihazları).

B. Tibbi və Fizioterapevtik Dəstək

Əgər səbəb Parkinson xəstəliyi və ya ALS kimi xəstəliklərdirsə, uyğun dərman müalicəsi təyin olunur.

Fizioterapiya və məşqlər əzələ tonusunu artırmağa kömək edir.

C. Evdə Nitq Məşqləri və Dəstək

Nitqin aydınlaşdırılması üçün sadə və qısa cümlələrdən istifadə etmək.

Dəqiq və aydın danışmağa təşviq etmək.

Müntəzəm olaraq yüksək səslə kitab oxumaq və danışıq məşqləri etmək.

6. Proqnoz və Gələcək Perspektivlər

Dizartriya tamamilə müalicə olunmaya bilər, lakin müntəzəm terapiya və məşqlərlə nitq bacarıqları inkişaf etdirilə bilər.

Müalicənin uğuru pozğunluğun səbəbinə və ağırlıq dərəcəsinə bağlıdır.

Erkən diaqnoz və terapiya, dizartriyalı şəxslərin sosial və peşə həyatına daha yaxşı uyğunlaşmasına kömək edə bilər.

Nəticə

Dizartri, nitq əzələlərinin zəifləməsi və ya koordinasiya problemləri səbəbindən nitqin bulanıq, yavaş və qeyri-müntəzəm olmasına səbəb olan nevroloji bir pozğunluqdur. Müalicə və terapiya vasitəsilə bu vəziyyət idarə edilə bilər və fərdlərin nitq bacarıqları yaxşılaşdırıla bilər.

Əgər xüsusi bir dizartri növü və ya müalicə üsulu haqqında daha çox məlumat istəyirsənsə, mənə bildirə bilərsən! 😊