Uşaqlarda enməmiş xayalar və onun yaratdığı problemlər
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Enməmiş Testis və Geri Çəkilmə (Mobil Testis) Nədir?
Bəzən testis zaman-zaman xayadan aşağı enir və qasıq kanalı arasında geri-irəli hərəkət edir. Bu vəziyyət tibbdə geri çəkilmə testis (mobil testis) adlanır. Bu, xüsusi bir haldır və çox vaxt xayaya enə bilən testislər müalicə tələb etmədiyi üçün müəyyən aralıqlarla həkim nəzarəti kifayət edir.
Görülmə Tezliyi və Əsas Risk Faktorları
Enməmiş testis problemi yeni doğulan hər 100 kişi körpədən 3-4-də müşahidə oluna bilər. Statistik məlumatlara görə, hər 100 körpədən təxminən 10-15-də hər iki testisin enmədiyi görülür. Bu vəziyyətin yaranmasında rol oynayan ən mühüm amillər aşağıdakılardır:
- Erkən doğum (vaxtından əvvəl doğulma)
- Aşağı doğum çəkisi (ən əhəmiyyətli risk faktoru)
Enməmiş Testisin Yarada Biləcəyi Fəsadlar
Enməmiş testis probleminin vaxtında müalicə edilməməsi gələcəkdə ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Bu vəziyyətin səbəb ola biləcəyi mənfi hallar bunlardır:
- Sonsuzluq Riski: Gələcəkdə uşaq sahibi olma potensialına mənfi təsir göstərə bilər.
- Xərçəng Riski: Bu körpələrdə xaya xərçəngi ehtimalı normaldan daha yüksəkdir.
- Burulma (Torsion): Testislərin fırlanma və boğulma riski artır.
- Yırtıq Təhlükəsi: Qasıq kanalının açıq qalması nəticəsində yırtıq əmələ gələ bilər.
- Travma Həssaslığı: İnguinal kanalda qalan testislər xarici zərbələrə daha açıqdır.
- Psixoloji Təsirlər: Xayalığın boş olmasının uşaq üzərində yaradacağı mənfi psixoloji təsirlər unudulmamalıdır.
Diaqnoz Metodları: Müayinə və Laparoskopiya
Enməmiş testislərin diaqnozunda ən vacib və təhlükəsiz üsul peşəkar fiziki müayinədir. Müayinə vasitəsilə halların 80%-də testis qasıq kanalında və ya digər nahiyələrdə əllə hiss edilir (palpasiya olunur). Əgər testis palpasiya olunmursa, onun qarın boşluğunda qalma ehtimalı nəzərdən keçirilir.
Bu mərhələdə MRT daxil olmaqla heç bir görüntüləmə üsulu tam etibarlı nəticə vermədiyi üçün laparoskopiya (nazik optik alətlərlə qarın daxilinə baxış) ən uyğun yanaşmadır. Əgər testis qarın boşluğunda aşkar edilərsə, eyni seansda müdaxilə edilə bilər.
Müalicə Yanaşmaları və Cərrahiyyə
Doğuş zamanı yerində olmayan testislər ilk aylarda öz-özünə enə bildiyi üçün bir müddət gözləmək düzgün yanaşmadır. Lakin bu prosesdə maksimum gözləmə həddi 1 yaşdır. Əgər birinci ilin sonunda testis hələ də enməmişdirsə, mütləq cərrahi yolla endirilməlidir.
| Müalicə Üsulu | Tətbiq Sahəsi və Effektivliyi |
|---|---|
| Cərrahi Əməliyyat | 1 yaşına qədər enməyən testislər üçün yeganə qəti həlldir. |
| Hormon Müalicəsi | Həqiqi enməmiş testislərdə uğuru aşağıdır; daha çox mobil testislərdə effektivdir. |
| Erkən Hormonal Dəstək | İlk 6 ayda tətbiq edildikdə gələcək mayalanma potensialını artıra bilər. |
Son tədqiqatlar göstərir ki, həyatın ilk 6 ayında tətbiq edilən bəzi hormon müalicələri germ hüceyrələrini stimullaşdıraraq gələcəkdə uşaq sahibi olma şansını artıra bilər. Lakin yadda saxlanılmalıdır ki, 1 yaşında hələ də enməmiş olan testislər üçün cərrahi müdaxilə qaçılmazdır.
