Uşaqlarda sidik qaçırma

Uşaqlarda Funksional Boşalma Pozğunluqları Nədir?

Sidik qaçırma həm gecə, həm də gündüz saatlarında baş verə bilən və tibbi ədəbiyyatda funksional boşalma pozğunluqları olaraq adlandırılan bir qrup xəstəlikdir. Hətta aşkar bir sidik qaçırma problemi olmasa belə; təcili sidiyə getmə istəyi, çox tez-tez və ya çox nadir hallarda tualetə çıxma kimi şikayətlər bu pozğunluğun göstəricisi ola bilər.

Bu pozğunluqların ən kritik tərəfi, onların sidik yollarının infeksiyaları (UTI) və veziko-ureteral reflü (VUR) ilə sıx əlaqəli olmasıdır. Funksional boşalma pozğunluğu zamanı sidik kisəsinin normal dinamikası pozulur və bu da infeksiya riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Tədqiqatlar göstərir ki, xəstələrin %15-50-də reflü və işəmə pozğunluğu eyni anda müşahidə edilir.

Boşalma Pozğunluqlarının Böyrək Sağlamlığına Təsiri

Funksional boşalma pozğunluqları sadəcə gündüz vaxtı narahatlıq yaradan bir vəziyyət deyil, həm də böyrək funksiyasının itirilməsinə səbəb ola biləcək ciddi bir klinik mənzərədir. Xüsusilə VUR (reflü) olan uşaqlarda boşalma disfunksiyası infeksiya tezliyini artıraraq pielonefrit (qızdırmalı böyrək infeksiyası) riskini yüksəldir.

Bundan əlavə, bu vəziyyətə çox vaxt xroniki qəbizlik kimi bağırsaq boşalma problemləri də yoldaşlıq edir. Bağırsaqlarda artan bakteriya sayı infeksiyaların inkişafı üçün əlverişli mühit yaradır.

Funksional İşəmə Pozuntularının Növləri

Bu qrup xəstəliklər əsasən saxlama və ifrazat pozğunluqları olaraq iki yerə bölünür, lakin praktikada bu iki vəziyyət çox vaxt iç-içə keçmiş haldadır.

1. Urge Sindromu və Təcili Sidik Qaçırma

Bu vəziyyət saxlama pozğunluğu hesab olunur və gün ərzində qəfil gələn sidik ehtiyacı ilə xarakterizə olunur. Uşaq sidik qaçırmamaq üçün müxtəlif sidik tutma manevrlərinə (çömbəlmək, ayaqları çarpazlaşdırmaq, cinsiyyət orqanını sıxmaq) müraciət edir.

• Nəticələri: Bu manevrlər çanaq dibi əzələlərini həddindən artıq gərginləşdirir, bu da qəbizliyə və sidik yolu infeksiyalarına yol açır.
• Müşahidə: Şikayətlər adətən diqqətin azaldığı günorta və axşam saatlarında artır.

2. Disfunksional Boşalma Sindromu

Urge sindromundan fərqi, normal boşalma şəklinin pozulmasıdır. Sidik ifrazı fasilələrlə baş verir və sidik kisəsində qalıq sidik qalır. Müalicə edilmədikdə sidik kisəsi əzələsi gücünü itirir və "tənbəl sidik kisəsi sindromu" inkişaf edir. Bu sindromu olan qızların %58-də sidik yolu infeksiyası inkişaf etdiyi müəyyən edilmişdir.

3. Digər Xüsusi Hallar

• Vaginal İdrar: Xüsusilə kilolu qızlarda, ayaqları bağlı şəkildə sidik edərkən sidiyin vajinaya dolması və ayağa qalxdıqda alt paltarının islanmasıdır.
• Gülmə Tutmama (Giggle Incontinence): Gülmə zamanı sidik kisəsinin birdən boşalmasıdır. Zamanla özbaşına keçməsi gözlənilir, lakin bəzən dərman müalicəsi tələb oluna bilər.

Müalicənin Ümumi Prinsipləri

Müalicədə əsas məqsəd çanaq dibi əzələlərinin fəaliyyətini tənzimləmək və düzgün tualet vərdişləri qazandırmaqdır.

Gecə Yatağı İslatma (Enurezis Nokturna)

Enurezis, 5 yaşdan yuxarı uşaqlarda yuxu zamanı qeyri-iradi sidik ifrazıdır. 5 yaşındakı uşaqların %15-i hələ də yatağını isladır, lakin bu problem hər il %15 nisbətində özbaşına sağalır.

Səbəblər və Diaqnoz

Enurezin yaranmasında üç əsas nəzəriyyə önə çıxır:

1. Gecə sidik ifrazının artması.
2. Sidik kisəsi tutumunun az olması.
3. Yuxunun çox ağır olması (uşağı oyatmağın çətinliyi).

Genetik faktorlar da mühümdür; hər iki valideyni uşaqkən bu problemi yaşamış uşaqların %77-də eyni vəziyyət müşahidə olunur.

Müalicə və Yanaşma

Müalicə üçün uşağın 5 yaşdan böyük olması və quru qalmağa motivasiyalı olması şərtdir.

• Maye Tənzimlənməsi: Günlük mayenin 2/3-si gündüz qəbul edilməli, yatmazdan 1.5-2 saat əvvəl maye kəsilməlidir. Kofeinli və turşulu içkilərdən qaçınılmalıdır.
• Alarm Terapiyası: Sidik qaçırma anında uşağı oyadaraq şərti refleks yaratmağı hədəfləyir. Nəticə üçün 4-12 həftə səbirli olmaq lazımdır.
• Desmopressin: Gecə sidik istehsalını azaldan dərmandır. Simptomları aradan qaldırmaqda təsirlidir, lakin dərman kəsildikdə residiv riski yüksəkdir.