Varikosel nədir? Diaqnoz və müalicə necədir?

Varikosel Nədir? Kişi Sonsuzluğuna Təsiri

Varikosel, xayalardan çıxan damarların, ayaqlardakı varikoz damarlarına bənzər şəkildə genişlənməsi vəziyyətidir. Bu genişlənmə nəticəsində damarlardakı qapaqcıqların (klapanların) fəaliyyəti pozulur və damarlar qanı ürəyə sürətlə qaytarmaq qabiliyyətini itirir. Qan dövranının yavaşlaması xayalarda qan yığılmasına və temperaturun artmasına səbəb olur.

Xayalarda yaranan bu temperatur artımı, sperma istehsal edən əsas hüceyrələrin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir. Nəticədə sperma sayı azalır, hərəkətlilik düşür və sperma strukturunda deformasiyalar yaranır. Bu proses birbaşa olaraq kişinin mayalandırma qabiliyyətini aşağı salaraq sonsuzluğa yol açır.

Varikosel Niyə Yaranır? Risk Faktorları

Varikoselin yaranmasında əsas amil genetik xüsusiyyətlərdir. Bu problemdən əziyyət çəkən şəxslərin ailə üzvlərində tez-tez ayaq varikozları və ya hemoroid (babasil) kimi damar genişlənmələrinə rast gəlinir. Xəstəlik adətən yetkinlik dövründən sonra özünü büruzə verməyə başlayır.

Varikoselin inkişafını sürətləndirən və şiddətləndirən amillər aşağıdakılardır:

• Uzun müddət ayaq üstə qalmaq və ağır yüklər qaldırmaq.
• Xayaların həddindən artıq istiyə (məsələn, yanğın qarşısında işləmək) məruz qalması.
• Çox isti su ilə vanna qəbul etmək, müntəzəm olaraq hamam və ya saunaya getmək.

Varikoselin Əlamətləri Hansılardır?

Varikosel çox vaxt heç bir nəzərəçarpan simptom vermir və təsadüfən aşkar edilir. Xəstələr adətən xayanın yuxarı hissəsində genişlənmiş damarları əllə hiss etdikdə həkimə müraciət edirlər. Digər hallarda isə fərqli bir şikayətlə edilən müayinə zamanı diaqnoz qoyulur.

Ən çox rast gəlinən simptomlar bunlardır:

• Xayalarda ağrı: Xüsusilə uzun müddət ayaq üstə durduqda artan, uzandıqda isə azalan ağrılar.
• Fiziki dəyişikliklər: Xayanın yumşalması və ya zamanla kiçilməsi (daralması).
• Genişlənmiş damar hissi: Skrotumda (xaya torbasında) qabarıq damar strukturları.

Varikosel Diaqnozu Necə Qoyulur?

Varikosel diaqnozu mütəxəssis həkim tərəfindən aparılan fiziki müayinə (palpasiya) ilə qoyulur. Müayinə xəstə ayaq üstə durarkən həyata keçirilir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək, varikoselin dərəcəsini və birtərəfli və ya ikitərəfli olduğunu müəyyən etmək üçün skrotal Doppler ultrasonoqrafiya texnikasından istifadə olunur.

Varikosel Nə Vaxt Müalicə Edilməlidir?

Varikosel hər zaman müalicə tələb edən bir vəziyyət deyil. Əgər şəxsin ağrısı yoxdursa və uşaq sahibi olmaqda problem yaşamırsa, sadəcə müşahidə kifayətdir. Lakin aşağıdakı hallarda müalicə tövsiyə olunur:

1. Spermiogram nəticələri: Sperma sayı, hərəkətliliyi və ya formasında pozuntular aşkar edildikdə.
2. Sonsuzluq problemi: Ən azı bir il qorunmasız münasibətə baxmayaraq hamiləlik baş vermədikdə.
3. Xaya inkişafı: Xayalarda büzülmə və ya ciddi ağrılar müşahidə olunduqda.

Varikoselin Müalicəsi: Mikrocərrahiyyə Əməliyyatı

Varikoselin yeganə effektiv müalicə üsulu cərrahiyyədir; dərmanla müalicəsi mümkün deyil. Müasir tibdə ən uğurlu metod mikrocərrahi üsuldur. Bu əməliyyat mikroskop altında, steril şəraitdə və anesteziya ilə həyata keçirilir.

Əməliyyat prosesi və bərpa dövrü:

• Genişlənmiş damarlar ayrılaraq bağlanır və ləğv edilir.
• Arteriyalar, limfa damarları və sinirlər diqqətlə qorunur.
• Xəstə əməliyyat günü evə buraxılır.
• İlk 3 gün yataq istirahəti tövsiyə olunur, tam sağalma isə 3 həftə çəkir.

Əməliyyatın Uğur Şansı və Fəsadları

Diqqətlə icra edilən mikrocərrahiyyə əməliyyatından sonra fəsad riski olduqca aşağıdır. Nadir hallarda qanaxma, xaya ətrafında maye yığılması (hidrosel) və ya xayanın kiçilməsi kimi hallar baş verə bilər.

Müvəffəqiyyət göstəriciləri:

• Əməliyyatdan 6 ay sonra spermiogram nəticələrində 80% yaxşılaşma müşahidə olunur.
• Uşaq sahibi olma şansı 5-10%-dən 50%-ə qədər yüksəlir.
• Süni mayalanma və ya digər müalicələr tələb olunarsa, varikosel əməliyyatından sonra bu prosedurların uğur şansı əhəmiyyətli dərəcədə artır.