Xoşxassəli prostat böyüməsi BPH
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Prostat Vəzi Nədir və Harada Yerləşir?
Prostat vəzi, yalnız kişilərdə rast gəlinən və reproduktiv sistemin mühüm bir hissəsi olan orqandır. Bu vəzi, anatomik olaraq sidik kisəsinin (vesica urinaria) altında yerləşir və sidik kisəsindən çıxaraq penisdən keçən sidik yolunu (uretra) tamamilə əhatə edir. Prostat, xayalığı ehtiva edən kisənin (skrotum) arxasında, düz bağırsağın (rektum) isə ön hissəsində qərar tutur.
Prostatın Funksiyası və Reproduktiv Sistemdəki Rolu
Prostat vəzinin əsas vəzifəsi sperma mayesi ifraz etməkdir. Cinsi əlaqə zamanı xayalardan gələn sperma hüceyrələri prostatın ifraz etdiyi bu xüsusi maye ilə birləşir. Boşalma (eyakulyasiya) zamanı bu qarışıq penis vasitəsilə xaricə atılır. Bu səbəbdən prostat, kişinin reproduktiv funksiyasının sağlam şəkildə yerinə yetirilməsində həlledici rol oynayır.
Ən Çox Rast Gəlinən Prostat Xəstəlikləri
Prostat vəzi, yaş qruplarına görə fərqli patologiyalarla qarşılaşa bilər. Tibbi praktikada ən çox rast gəlinən prostat xəstəlikləri aşağıdakılardır:
- Prostatit: Gənc kişilərdə daha çox müşahidə olunan prostat vəzinin iltihabı.
- Xoşxassəli Prostat Hiperplaziyası (BPH): 40 yaşdan yuxarı kişilərdə görülən prostatın xoşxassəli böyüməsi.
- Prostat Xərçəngi: Prostat toxumasında yaranan bədxassəli şişlər.
Xoşxassəli Prostat Böyüməsi (BPH) Nədir?
40 yaşdan etibarən kişilərdə baş verən hormonal dəyişikliklər prostatda adenoma adlanan xoşxassəli şişlərin yaranmasına səbəb olur. Bu böyümə prosesi olduqca yavaş gedir və hər bir fərd üçün fərqli sürətdə inkişaf edir. Prostatın həcmi artdıqca sidik kanalına təzyiq edərək onu daraldır. Nəticədə sidik ifrazı çətinləşir və sidik kisəsi tam boşala bilmir.
Statistik məlumatlara görə, 80 yaşdan yuxarı kişilərin 80%-də BPH müşahidə olunur. Prostat xərçəngi riskinin də yaşla artdığını nəzərə alaraq, 40 yaşından etibarən hər bir kişinin ildə bir dəfə uroloji müayinədən keçməsi mütləqdir.
BPH-nin Əsas Simptomları
Xoşxassəli prostat böyüməsi olan xəstələrdə aşağıdakı şikayətlər ön plana çıxır:
- Sidik ifrazında zəiflik: Sidik təzyiqinin azalması, nazik və haçalanmış şəkildə ifraz olunması.
- Başlama və bitirmə çətinliyi: Sidik ifrazının gec başlaması və kəsik-kəsik davam etməsi.
- Tez-tez sidiyə getmə: Xüsusilə gecələr yuxudan oyanaraq sidik ifrazına çıxma ehtiyacı.
- Tam boşalmama hissi: Sidik ifrazından sonra kisədə hələ də sidik qalması hissi.
- İltihab və qanaxma: Soyuq havalarda artan yanma hissi və bəzən sidikdə qan müşahidə edilməsi.
Diaqnoz Necə Qoyulur?
Prostat xəstəliklərinin dəqiq diaqnozu üçün kompleks müayinələr tələb olunur. Bu prosesə aşağıdakı addımlar daxildir:
- Rektal Müayinə: Barmaqla aparılan bu müayinə vəzin ölçüsü və konsistensiyası haqqında məlumat verir.
- PSA Testi: Qanda Prostat Spesifik Antigen səviyyəsi yoxlanılaraq xərçəng riski dəyərləndirilir.
- Ultrasəs Müayinəsi (USM): Prostatın həcmi və sidik kisəsinin vəziyyəti dəqiq ölçülür.
- Laborator Analizlər: Sidik və qan testləri ilə ümumi vəziyyət yoxlanılır.
BPH Xəstələri Üçün Həyat Tərzi Tövsiyələri
Diaqnoz qoyulmuş xəstələr şikayətlərini azaltmaq üçün müəyyən qaydalara əməl etməlidirlər:
| Kateqoriya | Tövsiyələr |
|---|---|
| İstilik Rejimi | Bədəni, xüsusən beldən aşağı hissəni isti saxlamaq, soyuq döşəmədə oturmamaq. |
| Qidalanma | Spirtli içki, ədviyyatlı yeməklər və heyvan yağlarından qaçınmaq. |
| Faydalı Qidalar | Pomidor, nar, brokoli, balqabaq tumu və təzə meyvə-tərəvəz qəbul etmək. |
| Fiziki Aktivlik | Uzun müddət hərəkətsiz oturmamaq, uzun səfərlərdə tez-tez piyada gəzmək. |
Müalicə Üsulları: Dərman və Cərrahiyyə
BPH müalicəsi iki əsas yolla həyata keçirilir: dərman müalicəsi və cərrahi müdaxilə.
Dərman Müalicəsi
Dərmanlar prostatın sidik yoluna təzyiqini azaldaraq xəstənin şikayətlərini yüngülləşdirir. Lakin unudulmamalıdır ki, dərmanlar prostatı tam müalicə etmir, yalnız böyümə sürətini azalda və ya simptomları idarə edə bilər.
Cərrahi Əməliyyat
Qəti müalicə üsulu cərrahiyyədir. Əməliyyat növü prostatın ölçüsünə görə seçilir:
- Qapalı Əməliyyatlar (TUR, Lazer, Greenlight və s.): Kiçik və orta ölçülü prostatlar üçün sidik yolundan daxil olaraq icra edilir.
- Açıq Əməliyyat: Çox böyük prostatlar üçün qarnın aşağı hissəsində kəsik aparılmaqla həyata keçirilir.
Əməliyyatdan Sonrakı Dövr və Diqqət Edilməli Məqamlar
Əməliyyatdan sonra toxumaların tam sağalması təxminən 3 həftə çəkir. Bu müddətdə bol maye qəbul etmək və sidik yollarını tez-tez boşaltmaq vacibdir. Ən önəmli məqam isə budur: Əməliyyat zamanı prostatın yalnız daxili hissəsi çıxarıldığı üçün kapsul yerində qalır. Bu o deməkdir ki, əməliyyat xəstəni gələcək xərçəng riskindən tam azad etmir. Bu səbəbdən əməliyyat keçirmiş şəxslər də hər 6 aydan bir uroloji nəzarətdən keçməlidirlər.
