Xoşxassəli prostat böyüməsi BPH
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Prostat Vəzi Nədir və Harada Yerləşir?
Prostat vəzi, kişilərin reproduktiv sistemində mühüm rol oynayan və sidik kisəsinin (sidik kisəsi) dərhal altında yerləşən bir orqandır. Bu vəzi, sidik kisəsindən çıxan və penisin içindən keçərək xaricə açılan sidik yollarını (uretra) tamamilə əhatə edir. Anatomik olaraq, xayaları ehtiva edən kisənin (skrotum) arxasında və düz bağırsağın (rektum) ön hissəsində qərar tutur.
Prostatın Funksiyası və Əsas Xəstəlikləri
Prostatın əsas funksiyası sperma mayesinin ifraz olunmasını təmin etməkdir. Cinsi əlaqə zamanı xayalardan gələn sperma hüceyrələri ilə birləşən bu maye, boşalma anında orqanizmdən xaric edilir. Bu səbəbdən prostat, kişinin reproduktiv sağlamlığı üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
Prostat vəzində müxtəlif yaş qruplarında fərqli patologiyalar müşahidə oluna bilər. Ən çox rast gəlinən prostat xəstəlikləri aşağıdakılardır:
- Prostatit: Gənc kişilərdə daha çox rast gəlinən prostat vəzinin iltihabı.
- Xoşxassəli Prostat Böyüməsi (BPH): 40 yaşdan yuxarı kişilərdə müşahidə olunan qeyri-xərçəng mənşəli böyümə.
- Prostat Xərçəngi: Prostat toxumasında bədxassəli hüceyrələrin inkişafı.
Xoşxassəli Prostat Böyüməsi (BPH) Nədir?
40 yaşdan etibarən orqanizmdə baş verən hormonal dəyişikliklər nəticəsində prostat vəzində adenoma adlanan xoşxassəli şişlər inkişaf edə bilər. Bu proses Xoşxassəli Prostat Böyüməsi (BPH) adlanır. Böyümə sürəti fərdi xüsusiyyətlərdən asılı olaraq dəyişir və adətən yavaş templə irəliləyir.
Böyümə nəticəsində prostatın həcmi artarkən, funksional toxumalar azalır. Bu vəziyyət sidik kanalının sıxılmasına, sidik ifrazının çətinləşməsinə və sidik kisəsinin tam boşalmamasına səbəb olur. Statistik məlumatlara görə, 80 yaşdan yuxarı kişilərin 80%-ində BPH müşahidə edilir. Risk qrupunda olan hər bir kişi 40 yaşından sonra ildə bir dəfə uroloji müayinədən keçməlidir.
BPH-nin Əsas Simptomları
Xəstəliyin inkişafı ilə əlaqədar xəstələrdə aşağıdakı klinik əlamətlər müşahidə olunur:
- Sidik təzyiqinin azalması, zəif və nazik sidik ifrazı.
- Sidik ifrazının gec başlaması və müddətinin uzanması.
- Sidiyin haçalanması və ya kəsik-kəsik gəlməsi.
- Sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi və tez-tez sidiyə getmə ehtiyacı.
- Nokturiya: Gecə yuxudan oyanaraq sidik ifrazına çıxmaq.
- Soyuq havalarda şikayətlərin artması, yanma hissi və bəzən qanaxma.
Diaqnoz Metodları
BPH diaqnozu peşəkar uroloji müayinə və laborator testlər əsasında qoyulur. Diaqnostika prosesinə aşağıdakılar daxildir:
- Rektal Müayinə: Barmaqla aparılan bu müayinə prostatın ölçüsü və konsistensiyası haqqında məlumat verir.
- PSA Testi: Qanda Prostat Spesifik Antigenin səviyyəsi ölçülərək xərçəng riski dəyərləndirilir.
- Ultrasəs Müayinəsi (USM): Prostatın dəqiq həcmi və sidik yollarındakı dəyişikliklər müəyyən edilir.
- Sidik Analizi: İltihabi proseslərin olub-olmadığı yoxlanılır.
BPH Xəstələri Üçün Həyat Tərzi və Qidalanma
Diaqnoz qoyulmuş xəstələr sağlamlıqlarını qorumaq üçün müəyyən qaydalara əməl etməlidirlər. Aşağıdakı cədvəldə tövsiyə olunan və qaçınılması gərəkən məqamlar qeyd edilmişdir:
| Kateqoriya | Tövsiyələr |
|---|---|
| Temperatur | Bədəni, xüsusən beldən aşağı hissəni isti saxlamaq, soyuq döşəmədən qaçınmaq. |
| Qidalanma | Pomidor, nar, brokoli, balqabaq tumu və təzə meyvə-tərəvəz qəbul etmək. |
| Qadağalar | Spirtli içkilər, acı ədviyyatlar, həddindən artıq heyvan yağı və ət istehlakı. |
| Fiziki Aktivlik | Uzun müddət hərəkətsiz oturmamaq, uzun səfərlərdə tez-tez fasilə verib yerimək. |
| Gigiyena | İsti oturma vannaları, hamam və sauna kimi istilik prosedurlarından yararlanmaq. |
Müalicə Üsulları: Dərman və Cərrahiyyə
BPH-nin müalicəsi xəstəliyin mərhələsinə görə dərman və ya cərrahiyyə yolu ilə aparılır. Qəti müalicə üsulu əməliyyatdır. Dərmanlar prostatı tam müalicə etmir, yalnız sidik kanalındakı təzyiqi azaldaraq xəstənin həyat keyfiyyətini artırır.
Cərrahi Əməliyyat Növləri
Prostatın ölçüsündən asılı olaraq müxtəlif metodlar tətbiq edilir:
- Qapalı Əməliyyatlar: Kiçik və orta ölçülü prostatlar üçün TUR, TUIP, Lazer (Holmium, Greenlight) və s. metodlar.
- Açıq Əməliyyat: Çox böyük ölçülü prostatlar üçün qarnın aşağı hissəsində kəsik aparılmaqla icra edilən metod.
Əməliyyatdan Sonrakı Dövr
Əməliyyatdan sonra toxumaların tam sağalması təxminən 3 həftə çəkir. Bu dövrdə bol maye qəbul edilməli və sidik yollarının yuyulması təmin edilməlidir. İlk günlərdə sidik saxlamaqda çətinlik yarana bilər, lakin bu problem xüsusi əzələ məşqləri ilə aradan qalxır.
Vacib Qeyd: Prostat əməliyyatı xəstəni gələcəkdə yarana biləcək xərçəng riskindən tam azad etmir, çünki prostat kapsulu yerində qalır. Bu səbəbdən əməliyyat olunmuş şəxslər də ildə iki dəfə mütəmadi uroloji nəzarətdən keçməlidirlər.
