Varikoz genəlmə

Varikoz Damarlar Nədir?

Varikoz damarlar, qan dövranının pozulması nəticəsində damarların genişlənməsi və qıvrılması ilə müşahidə olunan ciddi bir sağlamlıq problemidir. Bu vəziyyət həm estetik narahatlıqlara, həm də ciddi fiziki ağrılara səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə üsulları ilə varikozun fəsadlarını minimuma endirmək mümkündür.

Varikoz Damarların Əsas Səbəbləri

Varikozun yaranmasına təsir edən bir çox faktor mövcuddur. Bu faktorlar damar divarlarının zəifləməsinə və qan axınının çətinləşməsinə yol açır:

• Genetik faktorlar: Ailəsində varikoz problemi olan şəxslərdə bu xəstəliyin yaranma riski daha yüksəkdir.
• Uzun müddət ayaqda qalma: Davamlı olaraq ayaq üstə durmaq və ya hərəkətsiz oturmaq qan dövranını çətinləşdirir.
• Hamiləlik: Bu dövrdə qan həcminin artması və hormonal dəyişikliklər damarlara düşən yükü artırır.
• Piylənmə: Artıq çəki venalara əlavə təzyiq yaradaraq damar genişlənməsinə səbəb olur.
• Yaş: Yaşlandıqca damarlar elastikliyini itirir və təbii olaraq zəifləyir.
• Qan dövranı problemləri: Damar qapaqlarının zədələnməsi qanın geriyə axmasına (reflüks) səbəb olur.

Varikozun Simptomları və Əlamətləri

Varikoz damarlar özünü həm vizual, həm də fiziki simptomlarla büruzə verir. Ən çox rast gəlinən əlamətlər aşağıdakılardır:

• Görünən genişlənmiş damarlar: Ayaqlarda mavi və ya tünd bənövşəyi rəngli, burulmuş damar görüntüsü.
• Ağrı və narahatlıq: Ayaqlarda ağırlıq hissi, yanma və küt ağrılar.
• Şişkinlik: Xüsusilə günün sonunda ayaq biləklərində yaranan ödem.
• Qaşıntı: Genişlənmiş damarların ətrafındakı dəri nahiyəsində qaşınma hissi.
• Yorğunluq: Uzun müddət hərəkətsiz qaldıqda ayaqlarda yaranan hədsiz yorğunluq.
• Dəri rənginin dəyişməsi: Damar ətrafındakı dərinin rəngində tündləşmə və ya dəyişiklik.

Diaqnoz Üsulları

Varikozun dərəcəsini və müalicə metodunu təyin etmək üçün peşəkar tibbi müayinə şərtdir:

1. Fiziki müayinə: Həkim tərəfindən ayaqlardakı genişlənmiş damarların vizual qiymətləndirilməsi.
2. Ultrason (Doppler): Damarların vəziyyətini, qan axınının sürətini və damar qapaqlarının funksiyasını yoxlamaq üçün istifadə edilən ən effektiv üsuldur. Bu üsulla həmçinin qan laxtasının (tromb) olub-olmadığı müəyyən edilir.

Varikozun Müalicə Üsulları

Müalicə planı xəstəliyin şiddətinə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir. Müasir tibbdə aşağıdakı üsullar tətbiq olunur:

Konservativ Müalicə

• Kompression corabları: Qan dövranını stimullaşdırmaq və şişkinliyi azaltmaq üçün istifadə olunur.
• Həyat tərzi dəyişiklikləri: Çəki nəzarəti və fiziki fəaliyyətin artırılması.
• Ayaqları yüksəltmək: Gün ərzində ayaqları ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırmaq qan axınını rahatladır.

Medikamentoz Müalicə

• Ağrıkəsici dərmanlar: Narahatlığı və ağrını azaltmaq üçün.
• Venoaktiv dərmanlar: Damar divarlarını gücləndirmək və qan dövranını yaxşılaşdırmaq məqsədilə təyin edilir.

Minimal İnvaziv və Cərrahi Prosedurlar

Evdə Baxım və Profilaktika

Varikozun irəliləməsinin qarşısını almaq üçün gündəlik vərdişlərdə dəyişiklik edilməlidir:

• Müntəzəm idman: Yürüş və qaçış qan dövranını aktivləşdirir.
• Çəki nəzarəti: Sağlam çəkini qorumaq damarlara düşən təzyiqi azaldır.
• Hərəkətlilik: Uzun müddət eyni pozisiyada qalmamaq, tez-tez hərəkət etmək.
• Geyim seçimi: Qan dövranını məhdudlaşdıran dar geyimlərdən qaçınmaq.

Ola biləcək Fəsadlar

Müalicə olunmayan varikoz aşağıdakı ciddi fəsadlara yol aça bilər:

• Tromboflebit: Damar daxilində qan laxtasının yaranması.
• Dəri xoraları: Xüsusilə topuq ətrafında sağalmayan yaraların yaranması.
• Qanaxma: Genişlənmiş damarların partlaması nəticəsində yaranan qanaxmalar.
• Xroniki venoz çatışmazlıq: Qan dövranının qalıcı olaraq pozulması.

Vacib qeyd: Əgər varikoz simptomları sizi narahat edirsə, vəziyyətin ağırlaşmaması üçün mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.