Adneksiyal kütlələrin qiymətləndirilməsi
Adneksiyal Kütlələrin Səbəbləri
Xoşxassəli Səbəblər
Funksional kistlər
Follikulyar kistlər
Sarı cisim (korpus luteum) kistləri
Hemorragik kistlər
Dermoid kistlər (mature teratomalar)
Reproduktiv yaşda qadınlarda yaygındır.
Endometrioma (şokolad kisti)
Endometrioz nəticəsində yaranır.
Tuboovarial abses
Pelvik iltihab xəstəliyi ilə əlaqəlidir.
Bədxassəli Səbəblər
Yumurtalıq xərçəngi
Əsasən postmenopozal qadınlarda görülür.
Metastatik şişlər
Mədə, bağırsaq və ya döş xərçənginin yumurtalığa yayılması.
Digər Səbəblər
Hidrosalpinks (yumurtalıq borusunun maye ilə dolması).
Ektopik hamiləlik.
Adneksiyal Kütlələrin Qiymətləndirilməsi
Anamnez
Xəstənin simptomları və tarixçəsi:
Pelvik ağrı
Menstrual dəyişikliklər
Qarında şişkinlik
Ailəvi xərçəng tarixçəsi (BRCA1/BRCA2 mutasiyaları).
Fiziki Müayinə
Palpasiya ilə kütlənin ölçüsü, hərəkətliliyi və həssaslığı qiymətləndirilir.
Görüntüləmə Yöntəmləri
Ultrasəs (USG): Adneksiyal kütlələrin ilkin dəyərləndirilməsi üçün ən təsirli metod.
Xoşxassəli və bədxassəli kütlələri ayırmaq üçün Doppler ultrasəs istifadə olunur.
Maqnetik rezonans tomoqrafiyası (MRT): Komplike və ya qeyri-müəyyən hallarda.
Kompyuter tomoqrafiyası (KT): Metastazların qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunur.
Laboratoriya Testləri
CA-125: Yumurtalıq xərçənginin göstəricisidir, lakin endometrioz və pelvik iltihab xəstəliyində də arta bilər.
HE4 və ROMA skoru: Yumurtalıq xərçəngi üçün risk qiymətləndirilməsi.
Beta-hCG: Ektopik hamiləlik və ya hamiləliklə əlaqəli kütlələrdə.
Alfa-fetoprotein (AFP), LDH, hCG: Germ hüceyrəli şişlərin qiymətləndirilməsi üçün.
Laparoskopiya və ya Cərrahi Biopsiya
Şübhəli kütlələrdə diaqnoz və müalicə məqsədilə tətbiq edilir.
Xoşxassəli və Bədxassəli Kütlələrin Ayrılması
Xoşxassəli Kütlələrin Xüsusiyyətləri
Düz divarlı, içi maye dolu kist.
Qalınlaşmış və ya qeyri-bərabər divar yoxdur.
Septasiyalar nazikdir.
Doppler ultrasəsdə qan axını az və ya yoxdur.
Bədxassəli Kütlələrin Xüsusiyyətləri
Qalın divarlı və ya qeyri-bərabər səthlər.
Çoxlu bölmələr (septasiyalar) və ya qatı komponentlər.
Doppler ultrasəsdə qan axınının artması.
Postmenopozal dövrdə rast gəlinməsi.
Adneksiyal Kütlələrin Müalicəsi
İzləmə və Monitorinq
Funksional və ya kiçik ölçülü kistlərdə.
Reproduktiv yaşda və simptomlar olmayan hallarda.
Dərman Müalicəsi
Hormonal kontraseptivlər funksional kistlərin təkrarlanmasını azalda bilər.
Pelvik iltihab xəstəliyində antibiotiklər.
Cərrahi Müdaxilə
Laparoskopiya: Xoşxassəli və ya kiçik ölçülü kütlələrdə minimal invaziv üsul.
Laparotomiya: Bədxassəli şişlər və ya böyük ölçülü kütlələrdə.
Ooforektomiya: Yumurtalığın çıxarılması.
Risk Qiymətləndirilməsi
Adneksiyal kütlələrin qiymətləndirilməsində xəstənin yaşı və menopozal vəziyyəti əhəmiyyətlidir:
Reproduktiv yaşda qadınlar: Funksional kistlər daha çox rast gəlinir.
Postmenopozal qadınlar: Bədxassəli şişlərin riski artır.
Həkimə Nə Zaman Müraciət Etmək Lazımdır?
Davamlı və ya şiddətli pelvik ağrı.
Menstrual dəyişikliklər və ya qanaxmalar.
Qarında şişkinlik və ya təzyiq hissi.
CA-125 və digər göstəricilərdə anormal artış.
Adneksiyal kütlələrin vaxtında qiymətləndirilməsi və uyğun müalicəsi ciddi ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün vacibdir. Hər hansı simptom aşkar edildikdə mütləq həkimə müraciət edin.