Agorofobiya
Əlamətləri:
Agorofobiyanın əlamətləri fiziki və emosional olaraq iki qrupda təsnif edilə bilər:
Emosional və Psixoloji Əlamətlər:
Açıq və ya izdihamlı yerlərdə olma qorxusu (məsələn, alış-veriş mərkəzləri, bazarlar, ictimai nəqliyyat)
Evdən çıxmaqda çətinlik çəkmək və ya evdən çıxmaqdan imtina etmək
Tək başına olma qorxusu
Nəzarətin itirilməsi, əsəbilik və ya çarəsizlik hissi
Təhlükəsizlik hissi olmayan yerlərdə panik atak keçirməkdən qorxmaq
Davamlı olaraq narahatlıq və ya qorxu hissi
Sosial izolyasiya və insanlarla ünsiyyətdən qaçma
Fiziki Əlamətlər (Panik Atak əlamətləri ilə bənzər):
Ürək döyüntüsünün sürətlənməsi və ya taxikardiya
Tərləmə, titrəmə və ya soyuq tərlər
Nəfəs darlığı və ya boğulma hissi
Başgicəllənmə və ya bayılma hissi
Mədə bulantısı və ya qarın ağrısı
Üşütmə və ya istilik basması
Sinə ağrısı və ya sinədə sıxılma hissi
Ölüm qorxusu və ya ağlını itirmə qorxusu
Səbəbləri:
Agorofobiyanın dəqiq səbəbi tam olaraq məlum deyil, lakin aşağıdakı faktorlar onun yaranmasına səbəb ola bilər:
Genetik Yatqınlıq: Ailəsində anksiyete pozuntusu olan insanlarda agorofobiya inkişaf etmə riski daha yüksək ola bilər.
Travmatik Təcrübələr: Uşaqlıqda və ya böyüklükdə yaşanan travmatik hadisələr (məsələn, qəza, hücum, ciddi xəstəlik və ya itki) agorofobiyanın yaranmasına səbəb ola bilər.
Panik Ataklar: Tez-tez panik ataklar yaşayan insanlar, bu hücumların baş verəcəyi yerlərdən qaçınaraq, tədricən agorofobiyaya meyilli ola bilərlər.
Beyin Kimyası: Beyindəki neyrotransmitter balanssızlıqları (məsələn, serotonin, dopamin) anksiyete pozuntularına səbəb ola bilər.
Diaqnoz:
Agorofobiyanın diaqnozu adətən psixi sağlamlıq mütəxəssisi tərəfindən qoyulur və aşağıdakı üsullardan istifadə edilə bilər:
Klinik Müsahibə: Psixoloji qiymətləndirmə ilə xəstənin simptomları və davranışları qiymətləndirilir.
DSM-5 Kriteriyaları: Agorofobiya diaqnozu üçün DSM-5 (Psixi Bozuklukların Diaqnostik ve Statistik Manualı) kriteriyalarına uyğun simptomların mövcudluğu qiymətləndirilir.
Fiziki Müayinə və Testlər: Digər tibbi vəziyyətləri istisna etmək üçün.
Müalicə:
Agorofobiyanın müalicəsi fərdi və simptomların şiddətindən asılı olaraq dəyişir və adətən aşağıdakı üsulları əhatə edir:
Psixoterapiya:
Koqnitiv Davranış Terapiyası (KDT): Fobik reaksiyaları və narahatlığı yaradan düşüncələri və inancları dəyişdirmək üçün təsirli bir müalicə üsuludur.
Ekspozisiya Terapiyası: Xəstəni narahatlıq yaradan vəziyyətlərlə üzləşdirərək, zamanla bu qorxuların azalmasını təmin edir.
Dərmanlar:
Selektiv Serotonin Geri Alım İnhibitorları (SSRIs): Sertralin, fluoksetin və ya sitalopram kimi antidepresanlar anksiyete və panik simptomlarını azalda bilər.
Benzodiazepinlər: Qısa müddətli anksiyete və panik atak simptomlarını idarə etmək üçün istifadə edilən sakitləşdirici dərmanlar.
Beta-blokerlər: Ürək döyüntüsünü və fiziki narahatlıq simptomlarını azaltmağa kömək edə bilər.
Dəstək Qrupları və Sosial Dəstək: Oxşar problemləri olan digər insanlarla təcrübə paylaşmaq və emosional dəstək almaq üçün effektivdir.
Müalicə planı fərdi ehtiyaclara uyğun şəkildə tənzimlənməli və adətən psixi sağlamlıq mütəxəssisinin rəhbərliyi altında aparılmalıdır. Əgər agorofobiya və onunla bağlı narahatlıqlarınız varsa, bir psixi sağlamlıq mütəxəssisi ilə məsləhətləşməniz vacibdir.