Anafilaksiya

Səbəbləri

Anafilaksiyanın müxtəlif səbəbləri ola bilər:

Qida Allergiyaları: Fındıq, yer fıstığı, dəniz məhsulları, süd, yumurta və bəzi meyvələr.

Dərmanlar: Antibiotiklər (məsələn, penisilin), aspirin və digər nonsteroid antiinflamatuar dərmanlar (NSAİİ), kemoterapi dərmanları.

Böcək Sancmaları: Arılar, eşşəkarıları, qırmızı qarışqalar və digər böcəklərin sancmaları.

Lateks: Lateks tərkibli məhsullar.

Egzersiz: Nadir hallarda, bəzi insanlarda egzersiz də anafilaksiyanı tetikleyebilir.

Simptomlar

Anafilaksiyanın simptomları adətən allergenlə təmasdan sonra bir neçə dəqiqə içində başlaya bilər. Əsas simptomlar:

Dəri Reaksiyaları: Qaşıntı, qızartı, ürtikariya (qabarıqlı və qaşıntılı dəri döküntüləri), və anjioödem (dərin dərialtı toxumanın şişməsi).

Tənəffüs Yolu Simptomları: Hapşırma, burun axması, boğazın daralması, öskürək, nəfəs darlığı, xırıltı və səsin kəsilməsi.

Kardiovaskulyar Simptomlar: Qan təzyiqinin düşməsi, sürətli və ya zəif nəbz, başgicəllənmə və ya huşun itməsi.

Həzm Sistemi Simptomları: Qarın ağrısı, bulantı, qusma və ishal.

Digər Simptomlar: Anksiyete, qarışıqlıq, mavi rəngli dodaqlar və dırnaqlar (sianoz).

Diaqnoz

Anafilaksiyanın diaqnozu adətən klinik simptomlara və xəstənin tibbi tarixinə əsaslanır:

Tibbi Tarix: Xəstənin simptomları, əvvəlki allergik reaksiyalar və allergenlərlə təmas haqqında məlumat.

Fiziki Müayinə: Tənəffüs yollarının, dərinin və digər orqan sistemlərinin müayinəsi.

Laboratoriya Testləri: Bəzən serum triptaz səviyyəsinin ölçülməsi (anafilaksiya zamanı yüksələ bilər).

Müalicə və İdarəetmə

Anafilaksiyanın müalicəsi dərhal və təsirli olmalıdır. Müalicə əsasən aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:

Epinefrin İnjeksiyonu

Epinefrin: Anafilaksiyanın ilk və ən vacib müalicəsidir. Adrenalin (epinefrin) injeksiyonu dərhal verilərək tənəffüs yollarını açır, qan təzyiqini normallaşdırır və digər simptomları yüngülləşdirir. EpiPen və ya digər epinefrin injektorları evdə və ya işdə saxlanılmalıdır.

Təcili Tibbi Yardım

Təcili Yardım Çağırmaq: Anafilaksiya şübhəsi varsa dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Oksigen Terapiyası: Tənəffüs çətinliyi olan xəstələr üçün oksigen verilməsi.

İntravenoz Maye və Dərmanlar: Qan təzyiqinin normallaşdırılması və digər simptomların idarə edilməsi üçün damardan maye və dərman verilməsi.

Dərmanlar

Antihistaminlər: Qaşıntı, qızartı və digər yüngül simptomları azaltmaq üçün.

Kortikosteroidlər: Şiddətli iltihabı azaltmaq və simptomların geri dönüşünü önləmək üçün.

Bronxodilatorlar: Tənəffüs yollarını genişləndirmək və nəfəs darlığını yüngülləşdirmək üçün (məsələn, albuterol).

Profilaktika və Həyat Tərzi Dəyişiklikləri

Allergenlərdən Qaçınmaq: Anafilaksiyanı tetikleyebilecek qida maddələri, dərmanlar və digər allergenlərdən uzaq durmaq.

Təhlükəsiz Qidalanma: Qida allergiyası olan insanlar üçün təhlükəsiz qida seçimləri etmək və etiketləri diqqətlə oxumaq.

Dərman Etiketlərini Diqqətlə Oxumaq: Hər hansı bir dərman istifadə etməzdən əvvəl tərkibini diqqətlə oxumaq və həkimə məlumat vermək.

Epinefrin Daşımaq: Anafilaksi riski olan xəstələr üçün epinefrin injeksiyonu daşımaq və istifadə qaydalarını bilmək.

Təcili Plan Hazırlamaq: Ailə üzvləri, dostlar və iş yoldaşları üçün təcili müdaxilə planı hazırlamaq və onlara anafilaksiyanın əlamətləri və müalicəsi haqqında məlumat vermək.

Anafilaksiya ciddi və həyati təhlükəli bir vəziyyətdir, lakin düzgün müalicə və profilaktik tədbirlərlə risklər minimuma endirilə bilər. Əgər anafilaksiya simptomları ilə qarşılaşırsınızsa və ya müalicə ilə bağlı suallarınız varsa, allerqoloqa və ya həkimə müraciət etmək vacibdir.