Anemiya haqqında
Anemiya bədənin qırmızı qan hüceyrələrinin (eritrositlərin) sayının, ölçüsünün və ya funksiyasının normadan az olduğu bir vəziyyətdir. Qırmızı qan hüceyrələri bütün bədənə oksigen daşımaq funksiyasını yerinə yetirir. Anemiyalar qanda oksigen səviyyəsinin azalmasına və buna görə də bədəndə oksigenin qeyri-adekvat daşınmasına səbəb olur. Anemiya müxtəlif səbəblərdən yarana bilər və onun simptomları arasında şiddətli yorğunluq, zəiflik, solğunluq, başgicəllənmə, nəfəs darlığı və ürək döyüntüsü ola bilər.
Anemiyalar ümumiyyətlə aşağıdakı əsas kateqoriyalara bölünür:
- Dəmir çatışmazlığı anemiyası: Bu anemiyanın ən çox görülən növüdür. Bədən kifayət qədər dəmir ala bilmədikdə və ya dəmiri effektiv şəkildə udmadıqda baş verir. Dəmir qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalı üçün vacib bir komponentdir.
- B12 Çatışmazlığı Anemiyası: Vitamin B12 çatışmazlığı həzm sistemi problemləri, pəhriz çatışmazlığı və ya bağırsaq xəstəlikləri kimi səbəblərdən yarana bilər. Vitamin B12 qırmızı qan hüceyrələrinin sağlam yetişməsini dəstəkləyir.
- Fol turşusu çatışmazlığı anemiyası: Fol turşusu qırmızı qan hüceyrələrinin istehsalında mühüm rol oynayır. Fol turşusu çatışmazlığı anemiyası fol turşusunun qeyri-kafi qəbulu və ya malabsorbsiyası səbəbindən inkişaf edə bilər.
- Hemolitik anemiyalar: Bu tip anemiya qırmızı qan hüceyrələri sürətlə məhv edildikdə və ya parçalandıqda baş verir. Hemolitik anemiyalar irsi pozğunluqlar, immun sistem problemləri və ya müəyyən dərmanların yan təsirləri də daxil olmaqla müxtəlif səbəblərdən yarana bilər.
- Aplastik anemiya: Bu nadir anemiya növündə sümük iliyi kifayət qədər qan hüceyrəsi istehsal edə bilmir. Bu, tez-tez kimyaterapiya, radiasiya və ya toksinə məruz qalma kimi amillərlə bağlı ola bilər.
- Talassemiya: Talassemiya qırmızı qan hüceyrələrinin normal yetişməməsinə səbəb olan genetik bir xəstəlikdir. Talassemiya yüngüldən şiddətə qədər dəyişən bir sıra simptomlara səbəb ola bilər.
- Xroniki Xəstəlik Anemiyası: Bəzi xroniki xəstəliklər iltihablanma və orqanizmin müdafiə mexanizmlərinin aktivləşməsi nəticəsində qan azlığına səbəb ola bilər. Nümunələrə romatoid artrit və ya böyrək xəstəlikləri daxildir.
Anemiyanın səbəbindən və şiddətindən asılı olaraq, müalicə variantları fərqli ola bilər. Müalicə əsas səbəbi aradan qaldıra bilər və dəmir əlavələri, vitamin əlavələri, qanköçürmələr və ya dərmanlar daxil ola bilər. Anemiya diaqnozu qoyulduqda, tibb işçisi tərəfindən ətraflı müayinə və müalicə planı tövsiyə olunur.