Mieloproliferativ xəstəliklər
Miyeloproliferativ xəstəliklər (MPN) sümük iliyinin həddindən artıq miqdarda qan hüceyrəsi istehsal etdiyi bir qrup qan xərçənginə aiddir. Bu xərçəng növündə normal sümük iliyi hüceyrələrinin nəzarətsiz şəkildə böyüdüyü və çoxaldığı bir vəziyyət var. MPN-nin əsas xüsusiyyətləri eritrositlərin (qırmızı qan hüceyrələri), leykositlərin (ağ qan hüceyrələri) və ya trombositlərin (qan trombositlərinin) artıq sayının istehsalı ilə xarakterizə olunur.
MPN-lərin əsas növləri bunlardır:
- Polisitemiya Vera (PV): PV-də sümük iliyi həddindən artıq miqdarda eritrosit istehsal edir. Bu, qanın qalınlaşmasına və damar tıxanmasına səbəb ola bilər. Baş ağrısı, yorğunluq, zəiflik və başgicəllənmə kimi simptomlar müşahidə oluna bilər.
- Essential Trombocytosis (ET): ET trombositlərin həddindən artıq istehsalı ilə xarakterizə olunur. Bu, qanın laxtalanma meylini artıra və laxtanın əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Simptomlar arasında baş ağrısı, əl və ayaq barmaqlarında uyuşma, başgicəllənmə və ayaq ağrısı ola bilər.
- Birincili Miyelofibroz (PMF): PMF-də sümük iliyi normal qan hüceyrələrinin istehsalının qarşısını alan lifli toxuma ilə əvəz olunur. Bu, anemiya, genişlənmiş dalaq və qaraciyər kimi problemlərə səbəb ola bilər.
- Xroniki miyeloid lösemi (KML): CML leykemiyanın bir növüdür və ağ qan hüceyrələrinin nəzarətsiz çoxalması ilə xarakterizə olunur. Adətən yavaş-yavaş irəliləyir, lakin irəliləyə bilər və sümük iliyinin transplantasiyası tələb oluna bilər.
MPN-lərin səbəbi tam olaraq bilinməsə də, bəzi genetik mutasiyaların və faktorların rol oynadığı düşünülür. MPN-lərin müalicəsi xəstənin spesifik növündən, simptomlarından və ümumi sağlamlığından asılı olaraq dəyişə bilər. Müalicə variantları qan inceltmə (qan incəldirici dərmanlar), sümük iliyi transplantasiyası, hüceyrə hədəfli dərmanlar və simptomları aradan qaldırmaq üçün müalicələri əhatə edə bilər.
MPN diaqnozu qoyulmuş insanlar mütəmadi olaraq hematoloqun (qan xəstəlikləri üzrə mütəxəssis) nəzarətində olmalı və müalicə variantlarını öz həkimləri ilə birlikdə qərar verməlidirlər. Bu xəstəlikləri nəzarət altında saxlamaq üçün müntəzəm təqib və müalicə vacibdir.