Anoreksiya Nervoza (Yemək Bozukluğu)
1. Anoreksiya Nervoza Nədir?
Anoreksiya Nervoza, qida qəbulunun kəskin şəkildə məhdudlaşdırılması və normal çəkiyə sahib olmağa baxmayaraq, insanın özünü kök hiss etməsi ilə səciyyələnən yemək bozukluğudur. Bu xəstəliyi olan insanlar çox aşağı bədən çəkisinə malik olsalar da, daim arıqlamaq istəyirlər və həddindən artıq pəhriz saxlayırlar.
Anoreksiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biri, xəstələrin bədən çəkisini və formasını düzgün qiymətləndirə bilməməsidir. Onlar normal çəkidə və ya hətta arıq olsalar da, özlərini kök hesab edirlər. Bu da onların yeməkdən imtina etməsinə və ciddi qida çatışmazlığına gətirib çıxarır.
2. Anoreksiya Nervoza Nəticəsində Görülən Dəyişikliklər
Anoreksiya Nervoza yalnız bədən çəkisinin azalması ilə məhdudlaşmır. Bu xəstəlik orqanizmin müxtəlif sistemlərinə mənfi təsir edir və ağır fəsadlara səbəb ola bilər.
2.1. Fizioloji Dəyişikliklər
Dəri və saç problemləri: Dərinin quruması, saçların incəlməsi və tökülməsi.
Menstruasiya pozğunluğu: Qadınlarda menstrual dövrün dayanması və ya nizamsızlaşması.
Zəif immun sistemi: Orqanizmin infeksiyalara qarşı müdafiəsinin azalması.
Ürək-damar problemləri: Ürək ritmində yavaşlama (bradikardiya), aşağı qan təzyiqi və ürək çatışmazlığı riski.
Sümük zəifləməsi: Osteoporoz və sümük sınıqları riski artır.
2.2. Psixoloji Dəyişikliklər
Depressiya və narahatlıq: Anoreksiyası olan şəxslərdə yüksək dərəcədə depressiya və narahatlıq pozğunluğu görülə bilər.
İntihar riski: Psixoloji yük artdıqca, intihar riski də yüksəlir.
Perfeksionizm: Bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlər özlərini daim mükəmməl olmaq məcburiyyətində hiss edirlər.
2.3. Sosial Təsirlər
Sosial izolyasiya: Yemək yeməkdən çəkinmək səbəbilə ailə və dostları ilə münasibətlər pozula bilər.
Təhsil və iş problemləri: Zehni fəaliyyətin zəifləməsi səbəbilə təhsil və iş həyatında çətinliklər yarana bilər.
3. Anoreksiya Nervozanın Səbəbləri
Anoreksiyanın inkişafında müxtəlif faktorlar rol oynayır.
3.1. Bioloji Faktorlar
Genetik meyillilik: Ailədə anoreksiya və ya digər yemək bozukluğu olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
Beyin kimyası: Serotonin və dopamin kimi neyrotransmitterlərin balanssızlığı anoreksiyanın yaranmasına təsir edə bilər.
3.2. Psixoloji Faktorlar
Perfeksionizm: Anoreksiya xəstələri özlərinə qarşı çox tələbkar olurlar.
Aşağı özünəinam: Bədən imicindən narazılıq, anoreksiyanın inkişafına səbəb ola bilər.
Depressiya və narahatlıq: Bu problemlər anoreksiyanın inkişafında rol oynayır.
3.3. Sosial və Mədəni Faktorlar
Moda və gözəllik standartları: Cəmiyyətin incə bədən formasını ideallaşdırması anoreksiyanın inkişafına səbəb ola bilər.
Sosial media: İnfluencerlərin və məşhurların təsiri bədən qavrayışını dəyişdirə bilər.
Ailə təsiri: Uşaq vaxtı ciddi pəhrizlərə məruz qalan insanlar anoreksiya riski daşıyırlar.
4. Anoreksiya Nervozanın Diaqnostikası
Anoreksiyanın diaqnostikası üçün müxtəlif testlər və qiymətləndirmələr aparılır. Əsas diaqnostik üsullar bunlardır:
Bədən kütlə indeksi (BKİ) ölçümü: BKİ-nin normal həddən aşağı olması anoreksiya üçün əsas göstəricidir.
Psixoloji qiymətləndirmə: Xəstənin yemək vərdişləri, bədən imici və emosional vəziyyəti qiymətləndirilir.
Qan testləri: Qidalanma çatışmazlığı və hormon səviyyələrini yoxlamaq üçün qan analizləri aparılır.
Elektrokardioqram (EKQ): Ürək fəaliyyətini yoxlamaq üçün istifadə olunur.
5. Anoreksiya Nervozanın Müalicəsi
Anoreksiya ciddi və kompleks bir xəstəlik olduğu üçün multidissiplinar müalicə tələb edir.
5.1. Psixoterapiya
Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT): Yemək və bədən imici ilə bağlı səhv inancların dəyişdirilməsinə kömək edir.
Ailə terapiyası: Xəstənin yaxınları ilə münasibətlərini düzəltmək və dəstək sistemini gücləndirmək üçün istifadə olunur.
5.2. Dərman Müalicəsi
Antidepressantlar: Depressiya və narahatlıq simptomlarını azaltmaq üçün istifadə edilə bilər.
Hormon müalicəsi: Menstruasiya dövrü bərpa etmək üçün tətbiq oluna bilər.
5.3. Qidalanma Dəstəyi
Dietoloq nəzarəti altında pəhriz proqramı: Xəstənin sağlam çəkiyə qayıtması üçün tərtib edilir.
Vitamin və mineral əlavələri: Qidalanma çatışmazlıqlarının qarşısını almaq üçün verilir.
5.4. Xəstəxanaya Yerləşdirmə
Əgər xəstə həyati təhlükə daşıyırsa və ya ağır qidalanma çatışmazlığı varsa, xəstəxanaya yerləşdirilərək qidalanması nəzarət altına alınır.
6. Anoreksiya Nervozadan Qurtulmaq Mümkündürmü?
Anoreksiya uzunmüddətli müalicə və psixoloji dəstək tələb edən bir xəstəlikdir. Vaxtında müdaxilə edilərsə, xəstələrin böyük bir qismi sağalır. Lakin xəstəlik residivlər göstərə bilər və uzunmüddətli nəzarət tələb edir.
Əsas məqsəd xəstənin sağlam qidalanma vərdişlərini bərpa etməsi, bədən imicini realistik şəkildə qavraması və psixoloji sağlamlığını qorumasıdır.
Nəticə
Anoreksiya Nervoza ciddi fiziki və psixoloji fəsadlara səbəb ola bilən təhlükəli bir yemək bozukluğudur. Bu xəstəliyin qarşısını almaq və müalicə etmək üçün cəmiyyətin dəstəyi, psixoloji terapiya və qidalanma mütəxəssislərinin köməyi vacibdir. Sağlam bədən imicini təşviq edən cəmiyyətlər yaratmaq, bu xəstəliklə mübarizədə mühüm rol oynayır.