Aorta anevrizması (genişlənməsi)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Aorta Anevrizması Nədir və Hansı Əlamətlərlə Özünü Bürüzə Verir?
Aorta anevrizması, bədənin ən böyük arteriyası olan aortanın divarının zəifləyərək genişlənməsi və ya qabarması vəziyyətidir. Bu xəstəlik uzun müddət heç bir simptom vermədən inkişaf edə bilər və çox vaxt təsadüfi müayinələr zamanı aşkar edilir. Lakin anevrizma böyüdükcə yerləşdiyi nahiyəyə görə müxtəlif əlamətlər göstərir.
Abdominal Aorta Anevrizması (AAA) Əlamətləri
Qarın nahiyəsində inkişaf edən anevrizmalar aşağıdakı simptomlarla xarakterizə olunur:
- Qarında nəbz kimi döyünən (pulsasiya edən) kütlə hissi
- Davamlı qarın və ya bel ağrısı
- İştahsızlıq və sürətli çəki itkisi
- Həzm problemləri və qarındakı dolğunluq hissi
Torakal Aorta Anevrizması (TAA) Əlamətləri
Döş qəfəsi nahiyəsində yaranan anevrizmalar isə bu əlamətlərlə müşahidə edilir:
- Şiddətli sinə ağrısı
- Tənəffüs çətinliyi və nəfəs darlığı
- Səbəbsiz öskürək və ya səs qısıqlığı
- Udma çətinliyi (dizfagiya)
Aorta anevrizmasının partlaması (ruptura), dərhal tibbi müdaxilə tələb edən, həyati təhlükəli bir vəziyyətdir. Bu zaman kəskin ağrı, təzyiqin qəfil düşməsi, huşun itirilməsi və şok əlamətləri (soyuq dəri, sürətli nəbz) yaranır.
Aorta Anevrizmasının Səbəbləri və Risk Faktorları
Damar divarının zəifləməsinə və anevrizma yaranmasına bir çox amil təsir edir. Bu faktorların başında damar sərtliyi kimi tanınan ateroskleroz dayanır. Digər mühüm risk faktorları aşağıdakılardır:
- Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya): Damar divarlarına davamlı təzyiq göstərərək onları zəiflədir.
- Siqaret çəkmək: Damar sağlamlığını pozan ən ciddi amillərdən biridir.
- Genetik meyillilik: Ailəsində anevrizma olan şəxslərdə risk daha yüksəkdir.
- Yaş və Cinsiyyət: Yaşlı insanlar və kişilər daha çox risk altındadır.
- Travmalar və İnfeksiyalar: Damar divarının zədələnməsinə səbəb olan fiziki təsirlər və bəzi infeksion xəstəliklər.
- Anadangəlmə xəstəliklər: Marfan sindromu kimi damar divarını zəiflədən genetik vəziyyətlər.
Diaqnostika Metodları
Aorta anevrizmasının dəqiq diaqnozu üçün həkim tərəfindən fiziki müayinə aparılır və xəstənin tibbi tarixi araşdırılır. Daha sonra aşağıdakı görüntüləmə testlərindən istifadə olunur:
| Metod | Təsviri |
|---|---|
| Ultrasəs | Xüsusilə qarın nahiyəsindəki anevrizmaların ilkin diaqnozu üçün istifadə edilir. |
| CT Skan | Anevrizmanın ölçüsünü və dəqiq yerini müəyyən etmək üçün ən effektiv yoldur. |
| MRI | Damarların və ətraf toxumaların detallı görüntüsünü təmin edir. |
| Angioqrafiya | Kontrast maddə vasitəsilə damar daxilinin rentgen görüntüsünü çıxarır. |
Müalicə və Profilaktika Yolları
Müalicə planı anevrizmanın ölçüsünə və xəstənin ümumi vəziyyətinə görə fərdiləşdirilir. Kiçik anevrizmalar üçün müntəzəm nəzarət və təzyiqin idarə olunması kifayət edə bilər.
Müalicə Seçimləri
- Medikamentoz müalicə: Qan təzyiqini və xolesterolu tənzimləmək üçün beta-blokerlər və ACE inhibitorları tətbiq edilir.
- Endovaskulyar cərrahiyyə: Damar daxilinə stent-qreft yerləşdirilərək anevrizmanın genişlənməsinin qarşısı alınır.
- Açıq cərrahiyyə: Zədələnmiş damar hissəsi çıxarılır və süni damar (qreft) ilə əvəz olunur.
Profilaktika Tədbirləri
Aorta sağlamlığını qorumaq üçün sağlam həyat tərzi mütləqdir. Siqareti buraxmaq, sağlam qidalanmaq və müntəzəm fiziki fəaliyyət riskləri azaldır. Bundan əlavə, yüksək risk qrupunda olan şəxslərin mütəmadi olaraq tibbi yoxlamalardan keçməsi həyati əhəmiyyət kəsb edir.
