Aorta anevrizması (genişlənməsi)
Əlamətlər
Aorta anevrizması uzun müddət simptomsuz qala bilər və təsadüfi olaraq görüntüləmə testləri zamanı aşkar edilə bilər. Simptomlar ortaya çıxdıqda isə bunlar ola bilər:
Abdominal Aorta Anevrizması (AAA):
Qarında pulsasiya edən kütlə.
Qarın və ya bel ağrısı.
İştahsızlıq və çəki itkisi.
Həzm problemləri (qarında dolğunluq hissi).
Torakal Aorta Anevrizması (TAA):
Sinə ağrısı.
Nəfəs darlığı.
Öskürək və ya səs qısıqlığı.
Yutma çətinliyi (dizfagiya).
Aorta anevrizmasının partlaması (ruptura) çox ciddi və həyati təhlükəli bir vəziyyətdir və aşağıdakı əlamətlərlə müşayiət oluna bilər:
Kəskin və şiddətli ağrı (qarın, bel və ya sinə bölgəsində).
Təzyiqin düşməsi və ya huşunu itirmə.
Şok əlamətləri (soyuq dəri, sürətli nəbz, zəiflik).
Səbəblər və Risk Faktorları
Aorta anevrizmasının inkişafına səbəb ola biləcək bir sıra faktorlar mövcuddur:
Ateroskleroz: Damar divarlarında yağ və xolesterol yığılması.
Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya): Damar divarlarına əlavə stress və təzyiq.
Genetik meyillilik: Ailədə anevrizma olanlarda daha yüksək risk.
Siqaret çəkmək: Damar sağlamlığına mənfi təsir göstərir və anevrizma riskini artırır.
Travmalar: Damarların zədələnməsi.
Cinsiyyət və yaş: Yaşlı insanlar və kişilər daha yüksək risk altındadır.
Bəzi infeksiyalar: Xüsusilə damar divarını zəiflədə bilən infeksiyalar.
Damar divarının anadangəlmə zəifliyi: Genetik xəstəliklər, məsələn, Marfan sindromu.
Diaqnostika
Aorta anevrizmasının diaqnozu bir neçə metodla aparılır:
Tibbi tarix və fiziki müayinə: Simptomlar və tibbi tarix haqqında məlumat.
Görüntüləmə testləri:
Ultrasəs: Xüsusilə abdominal aorta anevrizmaları üçün.
CT skan: Anevrizmanın ölçüsü və yerləşməsinin dəqiq qiymətləndirilməsi üçün.
MRI: Yumşaq toxumaların və damarların detallı görüntülənməsi.
Angiografi: Kontrast maddə istifadə edilərək damarların rentgen görüntüsü.
Müalicə
Aorta anevrizmasının müalicəsi anevrizmanın ölçüsünə, yerləşməsinə və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinə bağlı olaraq dəyişir:
İzləmə və nəzarət:
Kiçik və asimptomatik anevrizmalar üçün müntəzəm görüntüləmə və təzyiqin nəzarətdə saxlanması.
Medikamentoz müalicə:
Qan təzyiqini və xolesterolu idarə etmək üçün dərmanlar (məsələn, beta-blokerlər, ACE inhibitorları).
Endovaskulyar cərrahi müdaxilə:
Stent-greft: Damarın içərisinə metal və sintetik materialdan hazırlanmış bir stent-greft yerləşdirilərək anevrizmanın genişlənməsinin qarşısı alınır.
Açıq cərrahi müdaxilə:
Anevrizma rezeksiyası və greft implantasiyası: Zədələnmiş damar hissəsinin çıxarılması və süni damar (greft) ilə əvəz edilməsi.
Profilaktika
Aorta anevrizmasının qarşısını almaq üçün aşağıdakı tədbirlər görülə bilər:
Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki fəaliyyət və siqareti buraxmaq.
Qan təzyiqinin nəzarət altında saxlanması: Hipertoniyanı idarə etmək.
Qan xolesterol səviyyələrinin nəzarət altında saxlanması: Aterosklerozun qarşısını almaq üçün.
Müntəzəm tibbi yoxlamalar: Yüksək risk qrupunda olanlar üçün müntəzəm tibbi yoxlamalar və görüntüləmə testləri.