Baş Forma Deformasiyaları: Səbəbləri, Simptomları və Müalicə Seçimləri

Baş Forma Deformasiyalarının Növləri:

Plagiosefalik Baş Deformasiyası (Asimmetrik Baş):

Plagiosefalik baş deformasiyası, başın bir tərəfinin daha düz və ya yastı olması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət, başın bir tərəfinin sıxılmasından (məsələn, uzun müddət yatarkən bir tərəfə tərəf basılması) və ya beyin inkişafında anormallıqlardan qaynaqlana bilər.

Səbəblər: yeni doğulmuş uşaqlarda, yatarkən başın bir tərəfini sıxmaq (başın düz olduğu yeri tapması), doğuş travması və beyin inkişafı problemləri səbəb ola bilər.

Brachycephaly (Kısa Baş):

Brachycephaly, başın şişkin və geniş olmasına səbəb olan bir deformasiya növüdür. Bu vəziyyət, başın daha geniş və daha kısa olmasına səbəb olur. Uşaq başını düz bir səthə qoyduqda, başın yuxarı hissəsi daha çox genişlənir.

Səbəblər: doğuş zamanı meydana gələn travmalar, genetik faktorlar və ya uzun müddət eyni vəziyyətdə olmaq (məsələn, körpələrin daim eyni tərəfdə yatması).

Scaphocephaly (Uzun Baş):

Scaphocephaly, başın uzun və dar olması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət, beynin təzyiq nəticəsində başın bir tərəfinin uzun və dar şəkildə inkişaf etməsi nəticəsində yaranır. Bu növ deformasiya, beyin üzərindəki ekstra təzyiqin bir nəticəsi ola bilər.

Səbəblər: Kranial şişlər, beyin inkişafı pozğunluqları və ya başın müəyyən mövqeyə qoyulması (körpənin uzun müddət yalnız bir tərəfdə yatması).

Torticollis (Boyun Kasları Asimmetriyi):

Torticollis, boyun kaslarının asimmetrik olması və bununla başın bir tərəfə əyilməsi ilə yaranan vəziyyətdir. Bu, başın asimmetrik inkişafına və yastı başa səbəb ola bilər.

Səbəblər: genetik amillər, doğuş zamanı başın sıxılması, körpə boyun kaslarındaki spazmlar və ya travmalar səbəb ola bilər.

Baş Forma Deformasiyalarının Səbəbləri:

Doğuşdan Sonrakı Fəaliyyətlər:

Yeni doğulmuş uşaqların başı, bəzən müəyyən mövqelərdə uzun müddət qalmaqla deformasiyaya uğrayır. Başın sıxılması, yastı səthlərdə yatmaq və sürekli eyni mövqedə qalmaq başın deformasiya olmasına səbəb ola bilər.

Bu vəziyyət Plagiocephaly və Brachycephaly kimi baş forma deformasiyalarına gətirib çıxara bilər.

Genetik və Yaşla Bağlı Faktorlar:

Bəzi baş deformasiyaları genetik faktorlarla əlaqəli ola bilər. Uşağın başının forması, genetik keçidlər nəticəsində anormal inkişaf göstərə bilər.

Yaşla bağlı dəyişikliklər və beyin və sümüklərin uzun müddət sıxılması, xüsusən də körpələrin baş sümüklərinin hələ inkişaf etməsi başın deformasiyasına səbəb ola bilər.

Beyin və Kranial Toxumalarla Bağlı Problemlər:

Beyin inkişafı problemləri, başın şəklinin anormal şəkildə formalaşmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyətlər, sümük üzərindəki təzyiqin qeyri-bərabər olmasına gətirib çıxarır.

Baş Travmaları:

Baş travmaları və ya doğuş zamanı başın zədələnməsi, başın formasında deformasiyalara yol aça bilər. Yaralanmalar və ya başın üzərinə düşən təzyiq başın strukturunu dəyişdirə bilər.

Prematüre Doğum:

Prematüre doğulmuş uşaqların başları daha yumşaq və çox elastik olur, bu səbəbdən başın deformasiya olma ehtimalı daha yüksəkdir.

Baş Forma Deformasiyalarının Simptomları:

Baş forma deformasiyaları, görünən baş forması dəyişiklikləri ilə müşahidə edilir. Həmçinin aşağıdakı simptomlar müşahidə edilə bilər:

Başın Asimmetrik Şəkli:

Başın bir tərəfi düz və ya daha geniş ola bilər. Bu, uşaq yastıqda uzun müddət qalarsa və ya başın bir tərəfi sıxılarsa baş verə bilər.

Başın Görünüşündə Anormallıqlar:

Başın yuxarı hissəsində anormal şişkinliklər və ya göygözlər müşahidə edilə bilər.

Başın genişlənməsi və ya uzanması da görülə bilər.

Boyun Çətinlikləri və Yaşılşır Problemləri:

Torticollis nəticəsində, boyun əzələləri zəif ola bilər və başın hərəkətində çətinliklər yarana bilər.

Görmə və Baş Ağrıları:

Əgər baş formasındaki dəyişikliklər görmə problemindən qaynaqlanırsa, körpə gözlərində və ya başında ağrı və ya bulanık görmə yaşaya bilər.

Baş Forma Deformasiyalarının Müalicə Seçimləri:

Konservativ Yanaşmalar:

Köpəklə yastıq dəyişdirmə: Körpənin başının düz bir səthdə sıxılmasının qarşısını almaq üçün yastıq və ya mövqe dəyişiklikləri təklif edilir.

Fiziki terapiya: Torticollis problemi olan uşaqlarda fiziki terapiya ilə başın hərəkətliliyini artırmaq və boyun əzələlərini gücləndirmək mümkündür.

Pozisyonlandırma terapiyası: Körpələrin müəyyən bir mövqedə çox qalmamaları üçün doğru yerləşmə və başını döndərmək üçün təlimatlar verilə bilər.

Kranial Şapka və Bandajlar:

Kranial şapkalar və ya yumuşaq bandajlar, başın şəkilini bərpa etməyə kömək edir. Bu, uşaqların başlarını fiziki olaraq düzəltmək və sümük formalarını yaxşılaşdırmaq üçün istifadə edilən konservativ yanaşmadır.

Cərrahi Müdaxilə:

Cərrahi müalicə yalnız şiddətli hallarda və baş forması dəyişiklikləri həyati təhlükə yaratdığı zaman tətbiq olunur.

Başın deformasiya olmasına səbəb olan əsas anomalilərin düzəldilməsi üçün cərrahiyyə əməliyyatı edilə bilər.

Protezlər və Alətlər:

Protezlər və ortopedik alətlər, baş formalarını düzəltmək üçün istifadə edilə bilər. Bu, başın yeni mövqedə düzgün formalaşmasına kömək edir.

Nəticə:

Baş forma deformasiyaları, xüsusilə uşaqlarda görülən və genetik, travma, duruş problemləri ilə əlaqəli olan vəziyyətlərdir. Çox vaxt konservativ müalicələr (yastıq dəyişdirmə, fiziki terapiya) və kranial düzəldici cihazlar ilə müalicə edilir. Şiddətli hallarda isə cərrahi müdaxilə lazım ola bilər. Ertelenmiş müalicə və doğru yanaşmalar uşaqların sağlam baş forması ilə inkişaf etmələrinə kömək edəcəkdir.