Yanıq
Yanıq Dərəcələri
Birinci dərəcəli yanıq:
Dərinin zədələnən təbəqəsi: Yalnız epidermis (dərinin ən üst təbəqəsi).
Simptomlar: Qızartı, yüngül şişkinlik, ağrı, quruluq.
Müalicə: Soyuq su ilə yuma, ağrıkəsicilər, nəmləndirici kremlər.
İkinci dərəcəli yanıq:
Dərinin zədələnən təbəqəsi: Epidermis və dermisin yuxarı təbəqəsi.
Simptomlar: Qızartı, şişkinlik, ağrı, qabarcıqlar, dəri nəm və ya sulu görünür.
Müalicə: Soyuq su ilə yuma, steril sarğılar, ağrıkəsicilər, mümkün infeksiya qarşısını almaq üçün antibiotik kremlər.
Üçüncü dərəcəli yanıq:
Dərinin zədələnən təbəqəsi: Epidermis, dermis və daha dərin toxumalar (yağ təbəqəsi, əzələlər, sümüklər).
Simptomlar: Dəridə ağ və ya qaralma, yanmış dəri, ağrı (sinir ucları zədələndiyinə görə bəzən ağrı hiss olunmur).
Müalicə: Təcili tibbi yardım, debridman (ölü toxumaların çıxarılması), cərrahi müdaxilə, dərinin köçürülməsi (graftlar).
Yanıqların Müalicəsi və İlk Yardım
Yanıqların müalicəsi yanığın dərəcəsinə və genişliyinə görə dəyişir. Aşağıda müxtəlif yanıq dərəcələri üçün müalicə üsulları verilmişdir:
Birinci Dərəcəli Yanıq
Soyuq su ilə yuma: Yanmış sahəni dərhal 10-15 dəqiqə ərzində soyuq su ilə yumaq.
Nəmləndirici krem və ya aloe vera: Dərini nəmləndirmək və ağrını azaltmaq üçün.
Ağrıkəsicilər: İbuprofen və ya asetaminofen kimi dərmanlar ağrını azaltmaq üçün.
İkinci Dərəcəli Yanıq
Soyuq su ilə yuma: Yanmış sahəni dərhal soyuq su ilə yumaq (20 dəqiqəyə qədər).
Steril sarğılar: Yanmış sahəni təmiz və steril sarğı ilə örtmək.
Antibiotik kremlər: İnkişaf edə biləcək infeksiyaların qarşısını almaq üçün.
Ağrıkəsicilər: Ağrını azaltmaq üçün.
Qabarcıqları partlatmamaq: Qabarcıqları qoruyub saxlamaq infeksiyadan qoruyur.
Üçüncü Dərəcəli Yanıq
Təcili tibbi yardım: Dərhal 112 və ya yerli təcili yardım xidmətlərinə zəng etmək.
Yanmış sahəni örtmək: Steril olmayan, təmiz bir bezlə və ya örtü ilə yanmış sahəni örtmək.
Yanıq sahəsini yuxarıda saxlamaq: Şişkinliyi azaltmaq üçün.
İntravenoz maye: Bədəndəki maye və elektrolit balansını bərpa etmək üçün (tibbi yardım tərəfindən).
Debridman və cərrahi müdaxilə: Zədələnmiş toxumaların çıxarılması və dərinin köçürülməsi.
Evdə Baxım və Nəzarət
Nəmləndirici istifadə etmək: Yüngül yanıqlar üçün dərinin nəmləndirilməsi və sürətli sağalması üçün.
Ağrıkəsicilər: Ağrının idarə edilməsi üçün ibuprofen və ya asetaminofen.
Həkim nəzarəti: İkinci və üçüncü dərəcəli yanıqlar üçün müntəzəm həkim müayinələri.
İnfeksiya əlamətlərinə diqqət: Qızartı, istilik, şişkinlik və irin kimi infeksiya əlamətlərinə diqqət yetirmək.
Fəsadlar
İnfeksiya: Yanıqların ən ciddi fəsadlarından biridir. İnfeksiyalar zədələnmiş dəri və toxumalarda inkişaf edə bilər.
Yara izi: Dərin yanıqlar nəticəsində yaranan yara izləri.
Hiperpigmentasiya və ya hipopiqmentasiya: Yanıq sahəsində dəri rənginin dəyişməsi.
Keloidlər: Həddindən artıq yara toxumasının böyüməsi.
Qorunma
Daimi diqqət: İsti səthlər, kimyəvi maddələr və yanğın mənbələri ilə işləyərkən diqqətli olmaq.
Mətbəxdə təhlükəsizlik: Mətbəxdə işləyərkən isti səthlər və qaynar mayelərə diqqət yetirmək.
Günəşdən qorunma: Günəş yanıqlarının qarşısını almaq üçün günəş kremi istifadə etmək və qoruyucu geyimlər geyinmək.
Elektrik cihazlarının təhlükəsizliyi: Elektrik cihazlarını düzgün istifadə etmək və təhlükəsizlik qaydalarına riayət etmək.
Yanıqlar ciddi və təcili müdaxilə tələb edən zədələrdir. Yanıq dərəcəsi və şiddətinə görə müvafiq müalicə üsullarını tətbiq etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Əgər yanıq şiddətli və ya geniş əraziyə yayılıbsa, dərhal tibbi yardım almaq vacibdir.