Pnevmoniya nədir? Pnevmoniyanın simptomları və müalicəsi
Pnevmoniyanın Səbəbləri
Bakterial Pnevmoniya:
Ən çox rast gəlinən səbəbdir.
Streptococcus pneumoniae və ya Haemophilus influenzae kimi bakteriyalar.
Viral Pnevmoniya:
Ümumiyyətlə qrip, COVID-19 və ya digər tənəffüs viruslarının nəticəsidir.
Göbələk Pnevmoniyası:
İmmuniteti zəif olan insanlarda (məsələn, HİV xəstələrində) rast gəlinir.
Aspergillus və ya Histoplasma kimi göbələklər səbəb ola bilər.
Aspirasiya Pnevmoniyası:
Yemək, maye və ya tüpürcəyin tənəffüs yollarına keçməsi nəticəsində yaranır.
Nemosist Pnevmoniyası (PCP):
İmmun sistemi zəif olan insanlarda rast gəlinən nadir bir pnevmoniya növüdür.
Pnevmoniyanın Simptomları
Pnevmoniya əlamətləri xəstəliyin növündən, ağırlığından və xəstənin yaşından asılı olaraq dəyişə bilər. Ümumi simptomlar bunlardır:
1. Tənəffüs Problemləri
Nəfəs darlığı.
Dərin nəfəs alarkən və ya öskürərkən ağrı.
Tez-tez və səthi nəfəsalma.
2. Öskürək
Bəlğəmli öskürək (bəzən yaşıl, sarı və ya qanlı bəlğəm).
Quru öskürək (virus mənşəli pnevmoniyada).
3. Qızdırma və Üşümə
Yüksək hərarət.
Titrəmə və üşütmə epizodları.
4. Yorğunluq və Ümumi Zəiflik
Enerji çatışmazlığı və gücsüzlük hissi.
5. Sinə Ağrısı
Xüsusilə dərin nəfəs alarkən və ya öskürərkən şiddətlənən ağrı.
6. Digər Əlamətlər
Tərləmə və dəri rütubəti.
İştahsızlıq.
Başağrısı və başgicəllənmə.
İrəliləyən hallarda dodaq və dırnaqların göyərməsi (oksigen çatışmazlığı səbəbindən).
Risk Qrupları
Pnevmoniya hər yaş qrupunda rast gəlinə bilər, lakin bəzi qruplar daha yüksək risk altındadır:
Körpələr və kiçik uşaqlar.
Yaşlı insanlar (65 yaşdan yuxarı).
Xroniki xəstəlikləri olan şəxslər (astma, KOAH, şəkərli diabet).
İmmuniteti zəif olan şəxslər (HİV, orqan transplantasiyası).
Siqaret çəkənlər və ya həddindən artıq alkoqol istifadə edənlər.
Pnevmoniyanın Diaqnostikası
Diaqnostika üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Tibbi Tarix və Fiziki Müayinə:
Stetoskopla tənəffüs səslərinin dinlənməsi (xırıltılar və ya sıxılmış səs).
Görüntüləmə Testləri:
Röntgen: Ağciyərdəki iltihab və ya mayeni təsdiqləyir.
CT Skan: Daha detallı görüntü tələb olunduqda.
Laboratoriya Testləri:
Qan Analizləri: İnfeksiya əlamətlərini (ağ qan hüceyrələrinin artması) aşkar etmək.
Bəlğəm Mədəniyyəti: İnfeksiyaya səbəb olan mikroorqanizmləri müəyyənləşdirmək üçün.
Oksigen Səviyyəsi: Oksigen doymasını ölçmək üçün pulse oksimetri.
Digər Testlər:
Bronkoskopiya: Ağır hallarda tənəffüs yollarını vizual araşdırmaq üçün.
Pnevmoniyanın Müalicəsi
Müalicə pnevmoniyanın səbəbindən, ağırlıq dərəcəsindən və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq dəyişir.
1. Dərman Müalicəsi
Antibiotiklər:
Bakterial pnevmoniyalar üçün təyin olunur (məsələn, amoksisillin, makrolidlər).
Antiviral Dərmanlar:
Virus mənşəli pnevmoniyalar üçün (məsələn, qrip üçün antiviral dərmanlar).
Antifungal Dərmanlar:
Göbələk mənşəli pnevmoniyalar üçün.
Simptomatik Dərmanlar:
Öskürəyi yüngülləşdirmək üçün öskürək dərmanları.
Ağrıkəsicilər (parasetamol, ibuprofen).
2. Qidalanma və İstirahət
Yüksək kalorili və qidalandırıcı pəhriz.
Bol maye qəbul etmək (bədən susuzluğunu qarşısını almaq üçün).
İstirahət və fiziki aktivliyin məhdudlaşdırılması.
3. Xəstəxanada Müalicə
Oksigen terapiyası (nəfəs darlığı şiddətlidirsə).
İv (damar daxili) antibiotiklər və maye terapiyası.
Ağır hallarda ventilyasiya dəstəyi.
Pnevmoniyanın Profilaktikası
Peyvəndlər:
Pnevmoniya Peyvəndi: Pnömokok bakteriyalarına qarşı qoruma təmin edir.
Qrip Peyvəndi: Viral infeksiyalardan qorunmaq üçün.
Siqareti Tərgitmək:
Siqaret ağciyər toxumasını zəiflədir və infeksiyaya meyilliyi artırır.
Gigiyena:
Əlləri mütəmadi olaraq yumaq və xəstə şəxslərlə təmasdan qaçmaq.
İmmunitetin Gücləndirilməsi:
Sağlam qidalanma, müntəzəm idman və kifayət qədər yuxu.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etmək Lazımdır?
Hərarət 38°C-dən yüksəkdirsə və düşmürsə.
Nəfəs darlığı və ya ağrılı nəfəs alma müşahidə edilirsə.
Öskürəkdə qan gəlirsə.
Güclü yorğunluq və ya ümumi zəiflik hiss edilirsə.
Nəticə
Pnevmoniya ciddi, lakin vaxtında diaqnostika və düzgün müalicə ilə sağalması mümkün olan bir xəstəlikdir. Erkən mərhələdə tibbi müdaxilə ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün vacibdir. Risk faktorları olan şəxslər üçün profilaktik tədbirlərə riayət etmək və peyvəndləri mütəmadi etdirmək önəmlidir.