Meningit nədir? Semptomlar və müalicə üsulları hansılardır?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Meningit Nədir və Hansı Növləri Var?
Meningit, beyin və onurğa beynini əhatə edən qoruyucu pərdələrin iltihabıdır. Bu xəstəlik müxtəlif infeksion və qeyri-infeksion amillər nəticəsində yarana bilər. Xəstəliyin gedişatı və müalicə üsulları birbaşa onun yaranma səbəbindən asılıdır.
Meningitin Əsas Növləri
Meningit törədicisinə görə bir neçə qrupa bölünür. Aşağıdakı cədvəldə bu növlər və onların xüsusiyyətləri qeyd edilmişdir:
| Meningit Növü | Xüsusiyyətləri və Səbəbləri |
|---|---|
| Bakterial Meningit | Ən ciddi formadır, təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Səbəbləri: Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis, Haemophilus influenzae. |
| Viral Meningit | Daha yüngül formadır, adətən öz-özünə sağalır. Səbəbləri: Enteroviruslar, herpes simplex virusu. |
| Göbələk Mənşəli | Nadir hallarda, əsasən immun sistemi zəif olanlarda görülür. Səbəbi: Cryptococcus neoformans. |
| Parazitar Meningit | Nadir rast gəlinir, adətən qida və ya su vasitəsilə yayılır. |
| Qeyri-infeksion | Otoimmün xəstəliklər, xərçəng və ya dərman reaksiyaları nəticəsində yaranır. |
Meningitin Əlamətləri Nələrdir?
Meningitin simptomları xəstəliyin növündən və xəstənin yaş qrupundan asılı olaraq fərqlilik göstərə bilər. Simptomların erkən fərqinə varılması həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Yetkinlərdə və Uşaqlarda Görülən Əlamətlər
Yetkin fərdlərdə və böyük yaşlı uşaqlarda xəstəlik adətən kəskin şəkildə özünü büruzə verir:
- Yüksək hərarət (qızdırma) və şiddətli baş ağrısı
- Boyun tutulması (hərəkət məhdudluğu və kəskin ağrı)
- Bulantı, qusma və həddindən artıq yorğunluq
- Huşsuzluq və ya şüurda yaranan qarışıqlıq
- Günəş işığına qarşı həssaslıq (fotofobiya)
- Bakterial hallarda dəridə yaranan səpgilər
Yenidoğulmuşlarda və Körpələrdə Simptomlar
Körpələrdə əlamətlər daha fərqli və bəzən aldadıcı ola bilər. Valideynlər aşağıdakı hallara qarşı diqqətli olmalıdırlar:
- Yüksək və ya normadan çox aşağı hərarət
- Sakitləşdirilməsi çətin olan davamlı ağlama
- Qidalanmaqdan imtina və əzələ zəifliyi
- Başın yumşaq hissəsində (fontanel) nəzərəçarpan şişkinlik
Meningitin Fəsadları və Risk Faktoru
Vaxtında və düzgün müalicə olunmayan meningit orqanizmdə geri dönülməz fəsadlara yol aça bilər. Bu ağırlaşmalara beyin zədələnməsi, eşitmə itkisi, epilepsiya və hidrosefaliya daxildir. Ən ağır hallarda xəstəlik ölüm ilə nəticələnə bilər.
Müalicə Üsulları
Meningitin müalicə protokolu xəstəliyin etioloji səbəbinə uyğun olaraq həkim tərəfindən təyin edilir:
- Bakterial Meningit: Təcili olaraq geniş spektrli antibiotiklər, iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroidlər və maye itkisinin qarşısını almaq üçün sıvı terapiyası tətbiq olunur.
- Viral Meningit: Xüsusi antiviral müalicə adətən tələb olunmur; istirahət, maye qəbulu və ağrıkəsicilər kifayət edir. Lakin herpes virusu qaynaqlı hallarda antiviral dərmanlar istifadə olunur.
- Göbələk Mənşəli Meningit: Göbələk əleyhinə (antifungal) xüsusi müalicə aparılır.
- Qeyri-infeksion Meningit: Əsas səbəbi aradan qaldırmaq üçün immunosupressantlar və ya digər spesifik dərmanlar təyin edilir.
Profilaktika: Meningitdən Necə Qorunmalı?
Xəstəlikdən qorunmağın ən effektiv yolu profilaktik tədbirlərə riayət etməkdir. Bu tədbirlər infeksiyanın yayılma riskini minimuma endirir.
- Vaksinasiya: Meningokok, Pnevmokok və Haemophilus influenzae tip B (Hib) vaksinləri ən güclü qorunma vasitəsidir.
- Şəxsi Gigiyena: Əlləri tez-tez yumaq, yemək və içki qablarını başqaları ilə paylaşmamaq vacibdir.
- İmmunitetin Gücləndirilməsi: Sağlam qidalanma və kifayət qədər istirahət bədənin müqavimətini artırır.
- Zərərli Vərdişlərdən Uzaq Durmaq: Siqareti tərgitmək və insanların sıx olduğu yerlərdən mümkün qədər uzaq olmaq riskləri azaldır.
Meningit şübhəsi varsa nə etməli?
Meningit ciddi bir xəstəlikdir. Hər hansı bir simptom müşahidə edildikdə dərhal həkimə müraciət edilməlidir. Erkən diaqnoz və sürətli müalicə fəsadların qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.