Angina pektorisi
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Angina Pektorisi: Ürək Sağlamlığının Kritik Xəbərdarlıq Siqnalı
Angina pektorisi, ürək əzələsinin ehtiyacı olan oksigenlə zəngin qanı kifayət qədər ala bilməməsi nəticəsində yaranan sinə ağrısı və ya narahatlıq hissidir. Bu vəziyyət adətən koronar arteriya xəstəliyinin bir əlaməti olaraq ortaya çıxır. Ürəyin qan təchizatındakı bu çatışmazlıq, vaxtında diaqnoz qoyulub müalicə edilmədikdə ciddi fəsadlara yol aça bilər.
Angina Pektorisinin Əsas Növləri
Angina pektorisi fərqli növlərdə təzahür edir və hər bir növ müxtəlif səbəblərdən qaynaqlanır:
1. Stabil Angina
Stabil angina, müəyyən bir fiziki fəaliyyət və ya emosional stress nəticəsində baş verən və istirahət zamanı keçən sinə ağrısıdır. Bu növün xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
- Məhsuldar fəaliyyətlər zamanı baş verir: Yürüş, idman və ya stress vəziyyətlərində hiss edilir.
- İstirahət zamanı keçir: Ağrı bir neçə dəqiqə ərzində istirahətlə və ya nitroqliserin kimi dərmanlarla keçir.
- Xəbərdarlıq siqnalı: Koronar arteriyaların daraldığının göstəricisidir, lakin uzun müddət stabil qala bilər.
2. Ustabil Angina
Ustabil angina qəfildən baş verir və istirahət zamanı belə keçməyə bilər. Bu vəziyyət ürək böhranı riski daşıdığına işarə edir:
- İstirahət zamanı baş verir: Fiziki fəaliyyət olmadan, hətta gecə yatarkən belə yarana bilər.
- Şiddətli və uzunmüddətli: Stabil anginadan daha güclü olur və təcili tibbi müdaxilə tələb edir.
- Arteriya tıxanması: Koronar arteriyaların tam və ya qismən tıxanması ilə əlaqələndirilir.
3. Variant Angina (Prinzmetal Angina)
Daha nadir rast gəlinən bu növ, koronar arteriyaların spazmı (büzülməsi) nəticəsində yaranır:
- Arteriyaların spazmı: Müvəqqəti büzülmə nəticəsində ürəyə qan axını azalır.
- Fiziki fəaliyyətlə əlaqəli deyil: Adətən gecə və ya səhər erkən saatlarda, hərəkətsiz halda baş verir.
- Qısamüddətli epizodlar: Ağrılar qısamüddətli olur, lakin təkrarlanma meyillidir.
Angina Pektorisi Simptomları Nələrdir?
Angina pektorisi simptomları fərqli formalarda özünü göstərə bilər. Əsas əlamətlər bunlardır:
- Sinədə ağrı və ya sıxıntı: Sıxılma, basqı, ağırlıq və ya yanma hissi. Bu ağrı sol qola, çiyinlərə, boyuna, çənəyə və ya kürəyə yayıla bilər.
- Nəfəs darlığı: Ürəyə kifayət qədər qan çatmadığı üçün tənəffüs çətinləşir.
- Tərləmə və zəiflik: Ağrı zamanı soyuq tərləmə və halsızlıq müşahidə olunur.
- Başgicəllənmə və ürəkbulanma: Bəzən yorğunluq və ürəkbulanma hissi müşayiət edir.
- Ağrının müddəti: Adətən bir neçə dəqiqə davam edir, lakin ustabil angina zamanı daha uzun və şiddətli olur.
Angina Pektorisinin Səbəbləri və Risk Faktorları
Anginanın əsas səbəbi koronar arteriya xəstəliyidir (KAH). Arteriyalar ateroskleroz nəticəsində daraldıqda ürək kifayət qədər oksigen ala bilmir. Risk faktorları aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir:
| Faktor | Təsiri |
|---|---|
| Ateroskleroz | Arteriyalarda yağ və xolesterol yığılaraq qan axınını məhdudlaşdırır. |
| Fiziki Fəaliyyət | Ürəyin oksigen ehtiyacını artıraraq simptomları təhrik edir. |
| Emosional Stress | Ürək üzərində əlavə təzyiq yaradır. |
| Siqaret Çəkmək | Damarlara zərər verir və aterosklerozu sürətləndirir. |
| Hipertoniya | Yüksək qan təzyiqi ürəyin işini çətinləşdirir. |
| Diyabet | Damar zədələnməsinə və ciddi fəsadlara yol açır. |
| Yüksək Xolesterol | LDL xolesterolun yüksəkliyi damar daralmasına səbəb olur. |
Diaqnoz Üsulları
Həkimlər angina pektorisi diaqnozunu qoymaq üçün aşağıdakı testlərdən istifadə edirlər:
- Elektrokardioqramma (EKQ): Ürəyin elektrik aktivliyini və qan təchizatını qiymətləndirir.
- Stress Testi: Fiziki fəaliyyət zamanı ürəyin reaksiyasını izləyir.
- Ekokardioqrafiya: Ürək əzələsinin və damarların ultrasəs müayinəsidir.
- Koronar Angioqrafiya: Kontrast boya vasitəsilə damarların tıxanma dərəcəsini rentgenlə yoxlayır.
- Qan Testləri: Xolesterol səviyyəsini və ürək zədələnməsi markerlərini müəyyən edir.
Angina Pektorisi Müalicə Metodları
Müalicənin məqsədi simptomları idarə etmək və ürək böhranı riskini azaltmaqdır.
Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
- Düzgün Qidalanma: Yağsız, az duzlu və xolesterolu azaldan pəhriz.
- Zərərli Vərdişlərdən İmtina: Siqareti tərgitmək damar sağlamlığı üçün vacibdir.
- Fiziki Aktivlik: Həkim nəzarəti ilə müntəzəm yüngül idman.
- Çəki və Stress İdarəetməsi: Artıq çəkidən qurtulmaq və yoga/meditasiya ilə stresi azaltmaq.
Dərman və Cərrahi Müalicə
- Dərmanlar: Nitroqliserin, aspirin, beta-blokatorlar, kalsium kanal blokerləri və statinlər.
- Angioplastika və Stent: Daralmış arteriyaları genişləndirmək üçün tətbiq olunur.
- Koronar Arteriya Baypas: Tıxanmış damarları keçmək üçün yeni qan axını yolu yaradılır.
Nəticə: Angina pektorisi ciddi bir xəbərdarlıqdır. Sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı hiss etdikdə vaxt itirmədən tibbi yardım almaq, həyatı xilas edə bilər.
