Anksiyete, qorxu və məktəbdən imtina

Anksiyete (Narahatlıq)

Anksiyete, insanın təhlükə və ya stressli vəziyyətlər qarşısında yaşadığı təbii emosional reaksiyadır. Lakin bəzi uşaqlar və yeniyetmələrdə bu hiss həddindən artıq olur və gündəlik fəaliyyətlərini və məktəbə getmələrini ciddi şəkildə təsir edir. Anksiyete əslində fərqli formalarda ortaya çıxa bilər, məsələn, sosial anksiyete, ayrılıq anksiyetesi və ya performansla bağlı narahatlıq kimi.

Uşaqlarda Anksiyetenin Növləri:

Ayrılma anksiyetesi: Uşağın valideynlərdən və ya əsas qayğı göstərən şəxsdən ayrılmaqla bağlı güclü narahatlıq yaşadığı vəziyyətdir. Bu anksiyete xüsusilə məktəbə getməyin qarşısını ala bilər.

Sosial anksiyete: Uşaqlar və yeniyetmələr sosial vəziyyətlərdə və ya insanlarla qarşılıqlı əlaqə zamanı narahatlıq və qorxu hiss edə bilərlər. Məktəbdə sinifdə danışmaq, dostlarla əlaqə qurmaq və ya müəllim qarşısında çıxış etmək bu narahatlığı daha da artırır.

Performans anksiyetesi: Uşaqlar və yeniyetmələr öz performansları ilə bağlı narahatlıq hiss edə bilərlər. Məsələn, sinifdə testlər və ya imtahanlar qarşısında narahat olmaq, qrup qarşısında çıxış etmək bu narahatlığı tetikleyebilir.

Uşaqlarda və Yeniyetmələrdə Anksiyetenin Səbəbləri:

Genetik meyillik: Ailədə narahatlıq pozğunluğu olan insan varsa, uşaqlarda da anksiyete meyilləri daha yüksək ola bilər.

Travma və ya stresli hadisələr: Uşaq vaxtı travmatik hadisələr və ya ailədaxili gərginlik, narahatlıq hisslərinin yaranmasına səbəb ola bilər.

Məktəbdə və sosial mühitdə təzyiq: Məktəbdə uğur qazanmaq üçün təzyiq və ya sinif yoldaşları ilə sosial münasibətlər anksiyeteyi artıra bilər.

Valideyn və ailə faktorları: Valideynlərin narahatlığa meylli olması və ya həddindən artıq qoruyucu davranışlar anksiyeteyi artıran faktorlardan biridir.

Anksiyetenin Simptomları:

Yuxu pozğunluğu (yatmaqda çətinlik)

Ürəkbulanma, qarın ağrısı və baş ağrısı

Diqqət və konsentrasiya çətinlikləri

Təngnəfəslik və ya sürətli ürək döyüntüsü

Davamlı narahatlıq hissi və ya qorxu

Sosial vəziyyətlərdən qaçınma

Məktəbdən imtina və ya məktəbə getməmək istəyi

Qorxu

Qorxu, anksiyeteye bənzər bir emosional reaksiyadır, lakin konkret və müəyyən bir təhlükəyə cavab olaraq ortaya çıxır. Uşaqlar və yeniyetmələr müəyyən vəziyyətlərdən və ya hadisələrdən qorxaraq qaçınma davranışı göstərə bilərlər. Məktəbdə qorxu, imtahanlar, müəllimlərlə qarşılaşmalar, sinif qarşısında çıxışlar kimi vəziyyətlərdən qaynaqlana bilər.

Uşaqlarda Qorxunun Səbəbləri:

Yenilik qorxusu: Uşaqlar yeni bir mühitə və ya məktəbə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkə bilər.

Sosial təzyiq: Sinif yoldaşları və ya müəllim qarşısında pis görünmək qorxusu uşaqlarda güclü narahatlığa və ya qorxuya səbəb ola bilər.

Travmatik təcrübələr: Keçmişdə yaşanan məktəb və ya sosial mühitlə əlaqəli pis təcrübələr uşaqlarda qorxu hissi yarada bilər.

Ailə problemləri: Ailədaxili münaqişələr, boşanmalar və ya valideynlərin işdən ayrılması uşaqların məktəblə bağlı qorxu və narahatlıq yaşamasına səbəb ola bilər.

Qorxunun Simptomları:

Məktəbə getməkdən imtina və ya qaçınma

Qorxu və panik ataklar

Sosial vəziyyətlərdən çəkinmək

Narahatlıq hissi ilə əlaqəli fiziki simptomlar (tərləmə, ürəkbulanma, başgicəllənmə)

Məktəbdən İmtina

Məktəbdən imtina, uşağın və ya yeniyetmənin məktəbə getməkdən sistematik şəkildə çəkinməsi və ya məktəbə getməkdən qaçınması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət anksiyete, qorxu və ya digər emosional problemlərdən qaynaqlana bilər və çox vaxt uşağın akademik performansına və sosial inkişafına mənfi təsir göstərir.

Məktəbdən İmtinanın Səbəbləri:

Ayrılma anksiyetesi: Xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlarda, valideynlərdən ayrılmaq narahatlıq doğurur və məktəbə getməkdən imtina etməyə səbəb ola bilər.

Sosial narahatlıq və ya zorakılıq: Uşaqlar və yeniyetmələr məktəbdə sosial təzyiqə məruz qaldıqda və ya zorakılıq gördükdə məktəbdən uzaqlaşa bilərlər.

Akademik təzyiq: Bəzi uşaqlar və yeniyetmələr akademik uğursuzluq və ya müəllim qarşısında qəzəblənmə qorxusundan məktəbə getməkdən imtina edə bilərlər.

Ev problemləri: Valideynlərin boşanması, evdəki gərginlik və ya iqtisadi çətinliklər məktəbdən imtina ilə nəticələnə bilər.

Məktəbdən İmtinanın Simptomları:

Məktəbə getməmək üçün bəhanələr axtarmaq (məsələn, xəstəlik iddiası)

Hər səhər məktəbə getməmək üçün mübarizə aparmaq və ya tərslik etmək

Fiziki simptomlar (məsələn, baş ağrısı, qarın ağrısı) məktəb vaxtında ortaya çıxır, lakin evdə olarkən bu simptomlar keçir

Məktəbə getməkdən əvvəl həyəcanlı olmaq və ya ağlamaq

Anksiyete, Qorxu və Məktəbdən İmtinanın Müalicəsi

Uşaqlar və yeniyetmələrdə anksiyete, qorxu və məktəbdən imtina halları erkən müdaxilə ilə müalicə oluna bilər. Bu halların müalicəsi üçün fərqli metodlar tətbiq olunur:

1. Koqnitiv-davranış terapiyası (CBT)

CBT, uşaqlara və yeniyetmələrə qorxu və narahatlıqlarını anlamağa və idarə etməyə kömək edən effektiv bir terapiya üsuludur.

Bu terapiya uşaqlara öz düşüncə və inanclarını dəyişdirmək və daha müsbət emosional reaksiyalar yaratmaq bacarıqlarını öyrədir.

2. Məktəbə tədrici olaraq qayıtmaq

Məktəbdən imtina edən uşaqlara və yeniyetmələrə tədrici şəkildə məktəbə qayıtmaq planı hazırlamaq vacibdir. Uşağı dəstəkləmək və məktəbə uyğunlaşmasını təmin etmək üçün addım-addım metodlar tətbiq edilə bilər.

Bu metod məktəblə ailə arasında əməkdaşlıqla həyata keçirilir.

3. Sosial bacarıqların inkişafı

Sosial narahatlığı olan uşaqlar üçün sosial bacarıqlar təlimi faydalı ola bilər. Onlara özünə inamı artırmaq və sosial vəziyyətlərdə rahatlıqla davranmağı öyrənmək üçün məşqlər təqdim oluna bilər.

4. Dərman müalicəsi

Şiddətli anksiyete hallarında, uşaq və yeniyetmələr üçün həkim tərəfindən təyin edilən antidepresanlar və ya anksiyolitik dərmanlar təyin oluna bilər. Bu dərmanlar emosional tarazlığı təmin edərək müalicəni dəstəkləyə bilər.

5. Valideyn dəstəyi və məsləhət

Valideynlər, uşaqlarının narahatlığı və qorxuları ilə necə davranacağını öyrənməli və onlara dəstək olmalıdırlar. Valideynlər üçün məsləhət xidmətləri valideyn-uşaq əlaqələrini gücləndirə bilər.

Valideynlər uşağın emosional ehtiyaclarını başa düşməli və həddindən artıq təzyiqdən qaçmalıdırlar.

6. Məktəb və müəllim dəstəyi

Məktəbdə uşaqlara və yeniyetmələrə dəstək göstərmək, müəllimlərin onları müşahidə etməsi və narahatlıq yaradan vəziyyətləri müəyyən etməsi vacibdir.

Uşaqların və yeniyetmələrin özlərini məktəbdə rahat hiss etmələrini təmin etmək üçün məktəb daxilində dəstəkləyici mühit yaratmaq vacibdir.

Nəticə

Anksiyete, qorxu və məktəbdən imtina, uşaqlar və yeniyetmələrin emosional və akademik inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyətlər erkən diaqnoz və düzgün müalicə ilə idarə oluna bilər. Koqnitiv-davranış terapiyası, sosial dəstək, dərman müalicəsi və valideynlərin dəstəyi, uşaqların qorxularını və narahatlıqlarını aşmalarına kömək edərək, onların məktəbə qayıtmasını və sosial bacarıqlarını inkişaf etdirmələrini təmin edə bilər. Profilaktik tədbirlər və müntəzəm dəstək məktəbdən imtinanın qarşısını almaq üçün vacibdir.