Mediastinum

Mediastinumun Anatomiya Strukturu

Mediastinum dörd əsas hissəyə bölünür:

1. Üst mediastinum:

Nəfəs borusunun (traxeya) bir hissəsi, qida borusu (özofagus), timus vəzi, böyük damarlar (aorta arxı, yuxarı vena kava) və sinirlər burada yerləşir.

2. Ən ön mediastinum:

Bu bölgə ürəyin önündə yerləşir və əsasən yağlı toxuma və timus vəzi ehtiva edir (timus uşaqlıq dövründə böyükdür və yetkinlikdə kiçilir).

3. Orta mediastinum:

Ürək, ürəyi əhatə edən perikard, əsas ürək damarları və traxeyanın bir hissəsi bu bölgədədir.

4. Arxa mediastinum:

Qida borusu, torakal aorta (aortanın döş qəfəsi hissəsi), limfa düyünləri və simpatik sinirlər arxa mediastinumda yerləşir.

Mediastinal Xəstəliklər

Mediastinumda yerləşən strukturlar müxtəlif xəstəliklər və şişlərə məruz qala bilər. Mediastinal xəstəliklər arasında şişlər, infeksiyalar, iltihablı proseslər və damar problemləri ola bilər.

1. Mediastinal şişlər:

Mediastinal bölgədə yaranan şişlər bədxassəli (xərçəngli) və ya xoşxassəli ola bilər. Mediastinal şişlər öz yerlərinə görə fərqli adlanır:

Timoma: Timus vəzindən inkişaf edən bir şişdir. Xoşxassəli və ya bədxassəli ola bilər.

Lenfoma: Limfa düyünlərindən inkişaf edən şişlərdir və Hodgkin və ya qeyri-Hodgkin lenfoması kimi müxtəlif formaları var.

Neurogen şişlər: Sinir hüceyrələrindən inkişaf edən şişlərdir və daha çox arxa mediastinumda yerləşir.

2. Mediastinit:

Mediastinit mediastinumun iltihabı və infeksiyasıdır. Bu vəziyyət adətən döş qəfəsi cərrahiyyəsi və ya qida borusunda cırılma (perforasiya) nəticəsində yaranan ciddi bir infeksiyadır və təcili tibbi müdaxilə tələb edir. Əsas simptomlar arasında yüksək hərarət, sinə ağrısı və nəfəs darlığı var.

3. Mediastinal limfadenopatiya:

Mediastinumda yerləşən limfa düyünlərinin böyüməsidir. Limfadenopatiya infeksiyalar, xərçəng və ya sarkoidoz kimi iltihabi xəstəliklər nəticəsində yarana bilər.

4. Mediastinal kista:

Mediastinumda kistalar bəzən inkişaf edə bilər. Bu kistalar adətən doğuşdan gələn anomaliyalar nəticəsində əmələ gəlir və adətən xoşxassəli olur, lakin bəzən ətraf toxumalara təzyiq edərək tənəffüs problemlərinə və ya digər simptomlara səbəb ola bilər.

Mediastinal Xəstəliklərin Simptomları

Mediastinumdakı şişlər və ya digər xəstəliklər ağciyərlərə, ürəyə və ya qida borusuna təzyiq göstərərək müxtəlif simptomlar yarada bilər. Əsas simptomlar bunlardır:

Sinə ağrısı

Nəfəs darlığı

Öskürək (bəzən qanlı bəlğəm ilə)

Qida udma çətinliyi (disfagiya)

Səs batıqlığı

Yorğunluq və halsızlıq

Boyun damarlarında şişkinlik

Hırıltı

Mediastinal Xəstəliklərin Diaqnozu

Mediastinal xəstəliklərin diaqnozu üçün bir sıra görüntüləmə və diaqnostik testlər istifadə olunur:

Ağciyər rentgeni: Mediastinal şişləri və ya limfa düyünlərinin böyüməsini göstərmək üçün ilk görüntüləmə testidir.

Kompüterli tomoqrafiya (KT): Mediastinumun dəqiq görüntülərini təqdim edir və şişlərin, kistaların və ya iltihablı proseslərin yerini və ölçüsünü müəyyən edir.

Maqnit rezonans tomoqrafiyası (MRT): Yumşaq toxumaların daha detallı görüntülənməsi üçün istifadə edilir.

Pozitron emissiya tomoqrafiyası (PET-CT): Xərçəng şişlərinin yayılma dərəcəsini və metabolik aktivliyini qiymətləndirir.

Bronkoskopiya və ya mediastinoskopiya: Mediastinal bölgədəki toxumalardan və ya şişlərdən biopsiya götürmək üçün istifadə edilən metodlardır.

Mediastinal Xəstəliklərin Müalicəsi

Mediastinal xəstəliklərin müalicəsi xəstəliyin növünə və şiddətinə bağlı olaraq dəyişir. Aşağıda əsas müalicə üsulları verilmişdir:

Cərrahi müdaxilə: Mediastinal şişlərin və ya kistaların çıxarılması üçün cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər. Timoma və ya lenfoma kimi şişlər adətən cərrahi yolla çıxarılır.

Radiasiya terapiyası: Xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün radiasiya şüaları istifadə edilə bilər.

Kemoterapiya: Xüsusilə lenfoma kimi xərçəng növləri üçün kemoterapi dərmanları tətbiq edilir.

Antibiotiklər: Mediastinit kimi infeksiyaların müalicəsi üçün antibiotiklər və bəzən də cərrahi drenaj tələb olunur.

Nəticə

Mediastinum bədənin mühüm strukturlarını ehtiva edən bir bölgədir və burada baş verən xəstəliklər ağciyərlər, ürək və digər həyati orqanlar üçün ciddi təsir göstərə bilər. Erkən diaqnoz və müalicə mediastinal xəstəliklərin uğurlu müalicəsində vacibdir. Rentgen, KT, MRT və digər diaqnostik testlər xəstəliyin müəyyən edilməsi və düzgün müalicə strategiyasının hazırlanması üçün istifadə edilir.