Qlomerulonefrit
Qlomerulonefritin Növləri
Qlomerulonefrit iki əsas növə bölünür:
Aqut qlomerulonefrit:
Bu, qısa müddət ərzində inkişaf edən iltihabdır. Adətən infeksiyalardan (məsələn, beta-hemolitik streptokok infeksiyası) sonra baş verir. Xəstəlik kəskin simptomlarla müşayiət oluna bilər, məsələn, sidikdə qan, protein, şişkinlik və yüksək qan təzyiqi.
Kronik qlomerulonefrit:
Bu vəziyyət daha uzun müddət ərzində (il və ya onilliklər) inkişaf edir. Xəstələrdə böyrək funksiyasının tədricən pisləşməsi, gündəlik həyat keyfiyyətinin azalması və xroniki böyrək xəstəliyinə yol açma riski artır. Kafein qlomerulonefriti bir çox insanın xəstəliklərinin arxasında yatan səbəb ola bilər.
Qlomerulonefritin Səbəbləri
Qlomerulonefritin səbəbləri müxtəlif ola bilər:
İnfeksiyalar:
Qızılca, hepatit, HİV, streptokok infeksiyası (məsələn, angina sonrası) kimi infeksiyalar qlomeurların iltihabına səbəb ola bilər.
Autoimmun xəstəliklər:
Lupus eritematozus, poliarterit nodosa, və IgA nefropatiyası kimi xəstəliklərdə bədənin immun sistemi öz hüceyrələrinə zərər verərək qlomeurların iltihabına səbəb olur.
Genetik amillər:
Bəzi genetik xəstəliklər (məsələn, Alport sindromu) qlomeurların düzgün inkişaf etməməsinə və iltihabına yol aça bilər.
Toksik maddələr:
Böyrəkləri zədələyən müəyyən dərmanlar (məsələn, qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar) və kimyəvi maddələr qlomeurların iltihabına səbəb ola bilər.
Diabet:
Diabetik nefropatiya böyrəklərdəki qlomeurların zədələnməsi ilə xarakterizə olunur və xroniki qlomerulonefritin bir növü hesab edilir.
Qlomerulonefritin Əlamətləri
Qlomerulonefritin simptomları müxtəlif ola bilər, lakin əsas əlamətlər bunlardır:
Sidikdə qan: Sidikdə qanın olması (hematuriya) qlomeurların zədələnməsi nəticəsində baş verir.
Sidikdə protein: Sidikdə protein (proteinuriya) olması, böyrəklərin filtrasiya funksiyasının pozulması ilə bağlıdır.
Şişkinlik: Bədəndə suyun toplanması nəticəsində (ödem) üz, əllər və ayaqlarda şişlik meydana gələ bilər.
Yüksək qan təzyiqi: Böyrək funksiyasının pozulması qan təzyiqinin artmasına səbəb ola bilər.
Yorğunluq: Bədəndə toksinlərin toplanması yorğunluq hissinə səbəb ola bilər.
Baş ağrısı və mədə bulantısı: Qan təzyiqinin yüksəlməsi və böyrək funksiyasının pisləşməsi ilə bağlıdır.
Qlomerulonefritin Diaqnozu
Qlomerulonefritin diaqnozu aşağıdakı üsullarla aparılır:
Tibbi tarix və fiziki müayinə: Həkim xəstənin tibbi tarixini soruşur, simptomları qiymətləndirir və fiziki müayinə aparır.
Laboratoriya testləri:
Sidik analizi: Sidikdə qan, protein və digər anormal maddələrin varlığını yoxlamaq üçün aparılır.
Qan testləri: Kreatinin, urea və elektrolitlərin səviyyəsi böyrək funksiyasını qiymətləndirmək üçün ölçülür.
Görüntüləmə müayinələri:
Ultrasəs: Böyrəklərin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
MRT və ya KT: Daha dəqiq görüntüləmə üçün istifadə oluna bilər.
Böyrək biopsiyası: Bəzi hallarda, qlomeurların vəziyyətini və xəstəliyin səbəbini dəqiqləşdirmək üçün böyrək biopsiyası həyata keçirilir. Bu, böyrək toxumasının mikroskop altında incələnməsinə imkan verir.
Qlomerulonefritin Müalicəsi
Qlomerulonefritin müalicəsi xəstəliyin səbəblərinə, növünə və xəstənin vəziyyətinə görə dəyişir. Müalicə üsulları arasında:
İlaç müalicəsi:
İltihab əleyhinə dərmanlar: Steroidlər (məsələn, prednizolon) və digər immunosupressiv dərmanlar iltihabı azaltmaq üçün istifadə edilir.
Antihipertensiv dərmanlar: Qan təzyiqini tənzimləmək üçün istifadə olunur (məsələn, ACE inhibitorları).
Diyet dəyişiklikləri:
Aşağı proteinli pəhriz, aşağı sodyum, kalium və fosfor tərkibli qidalar. Su qəbulunu nəzarət altında saxlamaq vacibdir.
Dializ:
Terminal mərhələyə çatmış qlomerulonefritdə böyrəklərin funksiyasını əvəz etmək üçün hemodializ və ya peritoneal dializ istifadə olunur.
Böyrək transplantasiyası:
Xəstəlik böyrək funksiyasını tamamilə itiribsə, böyrək transplantasiyası mümkün müalicə variantıdır.
Qlomerulonefritin Profilaktikası
Risk faktorlarının idarə edilməsi: Diabet və yüksək qan təzyiqi olan şəxslərin mütəmadi müayinəsi.
İnfeksiyaların müalicəsi: Törədici infeksiyaların vaxtında müalicəsi (məsələn, streptokok infeksiyası).
Sağlam həyat tərzi: Sağlam qidalanma, müntəzəm fiziki fəaliyyət, siqaret çəkməmək və stresin idarə edilməsi.
Nəticə
Qlomerulonefrit böyrək funksiyasını ciddi şəkildə poza bilən iltihabi bir xəstəlikdir. Diabet, infeksiyalar, autoimmun xəstəliklər və genetik faktorlar qlomerulonefritin inkişafına səbəb ola bilər. Xəstəliyin diaqnozu müayinələr, laboratoriya testləri və biopsiya vasitəsilə həyata keçirilir. Müalicə, xəstəliyin səbəblərindən asılı olaraq, ilaç müalicəsi, diet dəyişiklikləri, dializ və böyrək transplantasiyasını əhatə edir.