Qlomerulonefrit
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Qlomerulonefrit Nədir və Hansı Növləri Var?
Qlomerulonefrit, böyrəklərdə qanın süzülməsini təmin edən kiçik filtr vahidlərinin (qlomeurların) iltihablanması ilə xarakterizə olunan ciddi bir sağlamlıq problemidir. Bu xəstəlik böyrək funksiyalarına birbaşa təsir edərək bədənin filtrasiya sistemini pozur. Tibbi praktikada qlomerulonefrit əsasən iki qrupa bölünür:
- Aqut qlomerulonefrit: Qısa müddət ərzində inkişaf edən kəskin iltihabdır. Adətən beta-hemolitik streptokok kimi infeksiyalardan sonra yaranır. Sidikdə qan, protein, bədəndə şişkinlik və yüksək qan təzyiqi kimi kəskin simptomlarla özünü büruzə verir.
- Kronik qlomerulonefrit: İllər və ya onilliklər ərzində tədricən inkişaf edir. Böyrək funksiyasının yavaş-yavaş pisləşməsinə və xroniki böyrək xəstəliyinə yol açır. Qeyd edilməlidir ki, bəzi hallarda kafein qlomerulonefriti də xəstəliyin gizli səbəbləri arasında yer ala bilər.
Qlomerulonefritin Səbəbləri Nələrdir?
Qlomerulonefritin inkişafına səbəb olan amillər olduqca müxtəlifdir. Bu səbəbləri aşağıdakı kateqoriyalara ayırmaq mümkündür:
- İnfeksiyalar: Qızılca, hepatit, HİV və xüsusilə angina sonrası yaranan streptokok infeksiyaları qlomeurların iltihabını tətikləyir.
- Autoimmun Xəstəliklər: Lupus eritematozus, poliarterit nodosa və IgA nefropatiyası zamanı immun sistemi bədənin öz hüceyrələrinə hücum edərək böyrəkləri zədələyir.
- Genetik Amillər: Alport sindromu kimi irsi xəstəliklər qlomeurların strukturunun pozulmasına səbəb olur.
- Toksik Maddələr: Qeyri-steroid antiinflamatuar dərmanlar və müəyyən kimyəvi maddələr böyrək toxumasına zərər verə bilər.
- Diabet: Diabetik nefropatiya, xroniki qlomerulonefritin bir növü hesab olunur və qlomeurların zədələnməsi ilə nəticələnir.
Qlomerulonefritin Əsas Əlamətləri
Xəstəliyin simptomları fərqli dərəcələrdə müşahidə oluna bilər. Ən çox rast gəlinən klinik əlamətlər bunlardır:
| Əlamət | Səbəbi |
|---|---|
| Hematuriya (Sidikdə qan) | Qlomeurların zədələnməsi nəticəsində qan hüceyrələrinin sidiyə keçməsi |
| Proteinuriya (Sidikdə protein) | Böyrəklərin filtrasiya funksiyasının pozulması |
| Ödem (Şişkinlik) | Bədəndə su və duz toplanması (üz, əllər və ayaqlarda) |
| Yüksək Qan Təzyiqi | Böyrək funksiyasının pozulması ilə bağlı təzyiqin artması |
| Yorğunluq və Halsızlıq | Bədəndə toksinlərin toplanması |
| Ürəkbulanma və Baş Ağrısı | Yüksək təzyiq və böyrək çatışmazlığı ilə əlaqədar inkişaf edir |
Diaqnoz Üsulları
Qlomerulonefrit diaqnozu qoyularkən həkim tərəfindən kompleks müayinələr aparılır. İlk mərhələdə xəstənin tibbi tarixi araşdırılır və fiziki müayinə həyata keçirilir. Daha sonra aşağıdakı testlər tətbiq edilir:
Laboratoriya və Görüntüləmə Testləri
- Sidik Analizi: Qan və protein səviyyəsini yoxlamaq üçün vacibdir.
- Qan Testləri: Kreatinin, urea və elektrolit səviyyələri vasitəsilə böyrəyin işləmə qabiliyyəti ölçülür.
- Ultrasəs (USM): Böyrəklərin fiziki vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
- MRT və ya KT: Daha detallı görüntüləmə tələb olunduqda tətbiq edilir.
- Böyrək Biopsiyası: Xəstəliyin dəqiq səbəbini və dərəcəsini müəyyən etmək üçün böyrək toxuması mikroskop altında incələnir.
Qlomerulonefritin Müalicə Metodları
Müalicə planı xəstəliyin növünə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir:
- Dərman Müalicəsi: İltihabı azaltmaq üçün steroidlər (məsələn, prednizolon) və immun sistemini tənzimləyən dərmanlar istifadə olunur. Qan təzyiqini idarə etmək üçün ACE inhibitorları təyin edilir.
- Pəhriz Dəyişiklikləri: Aşağı proteinli, az sodyum (duz), kalium və fosfor tərkibli xüsusi qidalanma rejimi tətbiq olunur. Su qəbulu nəzarətdə saxlanılır.
- Dializ: Böyrək funksiyaları terminal mərhələdə olduqda hemodializ və ya peritoneal dializ tətbiq edilir.
- Böyrək Transplantasiyası: Böyrəklər fəaliyyətini tamamilə itirdikdə ən effektiv həll yolu köçürmə əməliyyatıdır.
Profilaktika və Qorunma Yolları
Qlomerulonefrit riskini azaltmaq üçün sağlam həyat tərzi və erkən müdaxilə önəmlidir. Diabet və yüksək qan təzyiqi olan şəxslər mütəmadi müayinədən keçməli, infeksiyalar (xüsusilə streptokok) vaxtında müalicə edilməlidir. Siqaretdən uzaq durmaq, stresin idarə edilməsi və balanslı qidalanma böyrək sağlığını qorumağın əsas şərtləridir.
