Anevrizma nədir?
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Anevrizma Nədir və Hansı Növləri Mövcuddur?
Anevrizma, damar divarının zəifləməsi nəticəsində meydana gələn və həyati risk daşıyan genişlənmə halıdır. Erkən diaqnoz qoyulmadıqda ciddi fəsadlara yol aça bilən bu vəziyyət, bədənin fərqli nahiyələrindəki arteriyalarda inkişaf edə bilər. Anevrizmalar yerləşdiyi bölgəyə görə aşağıdakı əsas növlərə bölünür:
Aorta Anevrizması
Bədənin ən böyük arteriyası olan aortada yaranan genişlənmələr iki qrupa ayrılır:
- Abdominal aorta anevrizması (AAA): Aortanın qarın bölgəsindəki genişlənməsidir.
- Torakal aorta anevrizması: Aortanın sinə bölgəsində meydana gələn genişlənmədir.
- Torakal-abdominal anevrizma: Aortanın həm sinə, həm də qarın bölgələrini eyni anda əhatə edən növüdür.
Beyin və Periferik Anevrizmalar
- Beyin Anevrizması: Serebral arteriyalarda meydana gəlir. Yırtıldıqda subaraknoid qanaxma adlanan və həyat üçün təhlükə yaradan ciddi bir vəziyyətə səbəb ola bilər.
- Periferik Anevrizma: Diz arxası və ya bud arteriyaları kimi bədənin digər nahiyələrində yaranan anevrizmalardır.
- Splenik Anevrizma: Dalaq arteriyasında yaranan damar genişlənməsidir.
Anevrizmanın Səbəbləri və Risk Faktorları
Damar divarının strukturunun pozulması anevrizmanın yaranmasında əsas faktordur. Bu vəziyyətə səbəb olan amillər aşağıdakılardır:
- Damar divarının zəifləməsi: Xüsusilə ateroskleroz (damar sərtliyi) damar divarını zəiflədərək genişlənməyə zəmin yaradır.
- Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya): Arteriyalarda təzyiqin artması damar divarının elastikliyini azaldır.
- Siqaret çəkmək: Damar divarını birbaşa zəiflədir və anevrizma riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
- Genetik meyl və xəstəliklər: Ailə tarixçəsi ilə yanaşı Marfan sindromu, Ehlers-Danlos sindromu və ya polikistik böyrək xəstəliyi riski yüksəldir.
- Digər amillər: İnfeksiyalar və fiziki travmalar damar divarına zərər verərək anevrizmaya səbəb ola bilər.
Anevrizmanın Simptomları Nələrdir?
Anevrizmaların çoxu erkən mərhələlərdə heç bir əlamət vermir və adətən təsadüfən aşkar edilir. Lakin yerləşdiyi nahiyəyə görə bəzi simptomlar müşahidə oluna bilər:
| Anevrizma Növü | Əsas Simptomlar |
|---|---|
| Aorta Anevrizması | Qarın və ya sinədə ağrı, qarında nəbz kimi hiss olunan şişlik |
| Beyin Anevrizması | Şiddətli baş ağrısı, bulanıq/ikiqat görmə, bulantı, şüur itkisi |
| Periferik Anevrizma | Nahiyədə ağrı, nəbz kimi şişkinlik, ətraflarda soyuqluq və uyuşma |
Rüptura (yırtılma) əlamətləri baş verdikdə ani və şiddətli ağrı, tənəffüs çətinliyi və qan təzyiqinin sürətlə düşməsi (şok vəziyyəti) müşahidə olunur.
Diaqnoz və Müayinə Üsulları
Həkim fiziki müayinə zamanı nəbz hissi və simptomlara əsaslanaraq anevrizmadan şübhələnə bilər. Dəqiq diaqnoz üçün aşağıdakı görüntüləmə üsullarından istifadə olunur:
- Ultrasəs: Abdominal və periferik anevrizmalar üçün ilkin diaqnostik vasitədir.
- Maqnetik Rezonans Tomoqrafiyası (MRT): Daha dəqiq və detallı görüntüləmə təmin edir.
- Kompyuter Tomoqrafiyası (KT): Rüptura və ya böyük anevrizmaların qiymətləndirilməsində istifadə edilir.
- Angioqrafiya: Anevrizmanın qan dövranına təsirini müəyyən edir.
- Qan Testləri: Xolesterol və qan təzyiqi səviyyələrinin yoxlanılması üçün tətbiq edilir.
Anevrizmanın Müalicə Yolları
Müalicə planı anevrizmanın ölçüsünə və yerləşdiyi yerə görə fərdi şəkildə müəyyən edilir:
- İzləmə və Nəzarət: Kiçik ölçülü və simptomsuz anevrizmalar müntəzəm nəzarətdə saxlanılır. Bu müddətdə siqareti buraxmaq və təzyiqi idarə etmək vacibdir.
- Dərman Müalicəsi: Qan təzyiqini azaldan antihipertenzivlər və xolesterolu aşağı salan statinlər istifadə olunur.
- Cərrahi Müdaxilə:
- Açıq cərrahiyyə: Zədələnmiş hissənin süni damar (graft) ilə əvəz edilməsi.
- Endovaskulyar cərrahiyyə (EVAR): Minimal invaziv üsulla stent-graft yerləşdirilərək damarın təmiri.
Qarşısını Almaq Üçün Sağlam Həyat Tərzi
Anevrizma riskini minimuma endirmək üçün sağlam qidalanmaq, müntəzəm idman etmək və siqaretdən uzaq durmaq şərtdir. Xüsusilə yüksək risk qrupunda olan şəxslər (ailə tarixçəsi olanlar, hipertoniya xəstələri) müntəzəm tibbi müayinələrdən keçməlidir.
Həkimə nə zaman müraciət etməli? Qarın, sinə və ya başda qəfil şiddətli ağrı, ani görmə itkisi və ya nəbz kimi döyünən şişlik hiss etdikdə dərhal mütəxəssisə müraciət olunmalıdır. Unutmayın ki, vaxtında diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır.
