Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) nədir?
OKB-nin Əsas Xüsusiyyətləri
OKB iki əsas simptom qrupu ilə xarakterizə olunur:
1. Obsessiyalar (Təkrarlanan, Rahatsız Edici Düşüncələr)
Obsessiyalar insanın ağlına gələn və idarə edə bilmədiyi təkrarlanan narahatedici düşüncələrdir. Bu düşüncələr insanda stress, qorxu və narahatlıq hissi yaradır.
Ən çox rast gəlinən obsesiyalar:
Çirklənmə və ya mikroblara yoluxma qorxusu (məsələn, kiminsə toxunduğu əşyanı istifadə etməkdən çəkinmək)
Simmetriya və mükəmməllik ehtiyacı (məsələn, əşyaları müəyyən qaydada düzəltmək)
Ailəyə və ya özünə zərər vermək qorxusu
Günahkarlıq və ya dini obsesiyalar (məsələn, düzgün dua etmədiyini düşünmək)
Pis bir şey olacağına dair qorxular (məsələn, qapının bağlanmadığını düşünüb təkrar yoxlamaq)
2. Kompulsiyalar (Məcburi Davranışlar və ya Rituallar)
Kompulsiyalar obsesiv düşüncələri aradan qaldırmaq üçün edilən məcburi davranışlardır. İnsan bu davranışları edərək rahatlama hiss etsə də, bu yalnız qısa müddət davam edir və dövr təkrarlanır.
Ən çox rast gəlinən kompulsiyalar:
Tez-tez əlləri yumaq və ya dezinfeksiya etmək
Eyni işi dəfələrlə yoxlamaq (məsələn, qapını, qazı, elektrik açarını yoxlamaq)
Sayı saymaq və ya müəyyən qaydalarla hərəkət etmək (məsələn, müəyyən bir şey etməzdən əvvəl 3 dəfə saymaq)
Əşyaları simmetrik və ya mükəmməl şəkildə yerləşdirmək
Təkrarlanan dua, söz və ya ifadələri demək
OKB-nin Səbəbləri
OKB-nin yaranmasına müxtəlif faktorlar təsir edə bilər:
1. Bioloji Faktorlar
Beyin kimyası – OKB-li insanlarda beyində serotonin balanssızlığı müşahidə olunur.
Genetik faktorlar – Ailəsində OKB olan insanlarda bu pozuntunun yaranma riski daha yüksəkdir.
Beyin fəaliyyətində fərqlər – Beynin bəzi bölgələrində hiperaktivlik müşahidə olunur (xüsusilə orbitofrontal korteks və bazal qanqliyalar).
2. Psixoloji Faktorlar
Stres və travmalar – Çox ağır stres və ya travmatik hadisələr OKB-nin yaranmasına səbəb ola bilər.
Perfeksionizm – Hər şeyi mükəmməl etməyə çalışmaq və səhv etməkdən qorxmaq OKB-nin inkişafına səbəb ola bilər.
3. Mühit və Tərbiyə
Uşaqlıqda sərt qaydalar və cəza sistemi
Ailə və sosial mühitin təsiri
OKB-nin Müalicəsi
OKB tam müalicə edilə bilən bir xəstəlik olmasa da, simptomlar müxtəlif terapiya və müalicə üsulları ilə idarə edilə bilər.
1. Psixoterapiya
Koqnitiv-Davranış Terapiyası (KDT) – OKB-nin ən təsirli müalicə üsullarından biridir.
Ekspozisiya və Reaksiya Qarşısının Alınması (ERP) Terapiyası – Pasiyentə qorxduğu vəziyyətə tədricən alışdırmaq və kompulsiyaları etməməyə yönəltmək.
2. Dərman Müalicəsi
Serotonin Geri Alım İnhibitorları (SSRI-lər) (məsələn, Fluoksetin, Sertralin, Fluvoksamin)
Antidepressantlar və anksiyolitiklər bəzi hallarda istifadə oluna bilər.
3. Özünü İdarəetmə və Həyat Tərzi Dəyişiklikləri
Stressi idarə etmə texnikaları (meditasiya, nəfəs məşqləri)
Müntəzəm fiziki fəaliyyət
Sosial dəstək və ailə terapiyası
Nəticə
OKB, insanın gündəlik həyatına ciddi təsir edə bilən bir psixoloji pozuntudur. Ancaq terapiya, dərman müalicəsi və özünü idarəetmə üsulları ilə simptomları azaltmaq mümkündür. Əgər obsesiv düşüncələr və kompulsiyalar gündəlik həyatınıza mane olursa, mütləq bir mütəxəssisə müraciət etmək tövsiyə olunur.