Hamiləlikdə Diabet (Gestasyonel Diabet)
Hamiləlikdə Diabetin Səbəbləri
Hormonlar: Hamiləlik dövründə plasenta tərəfindən ifraz edilən hormonlar (məsələn, kortizol və laktojen hormon) insulinə qarşı müqavimət yaradır.
İnsulin çatışmazlığı: Bədən bu müqaviməti kompensasiya edəcək qədər insulin istehsal edə bilmir.
Risk faktorları:
Ailədə diabet tarixi.
Daha əvvəl gestasyonel diabet keçirmək.
Hamiləlikdən əvvəl artıq çəki və ya piylənmə.
35 yaşdan yuxarı hamiləlik.
Daha əvvəlki doğumlarda 4 kq-dan çox çəkili uşaq doğmaq.
Polikistik Over Sindromu (PCOS).
Simptomlar
Hamiləlikdə diabet çox vaxt simptom verməyə bilər və adətən qan şəkəri testləri ilə aşkar olunur. Lakin bəzi hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə edilə bilər:
Çox susamaq.
Tez-tez sidiyə çıxmaq.
Daim aclıq hissi.
Yorğunluq.
Görmə bulanıqlığı.
Diaqnoz
Hamiləlikdə diabetin diaqnozu adətən 24-28-ci həftələrdə aparılan qlükoza dözümlülük testi (OGTT) ilə qoyulur:
50 qramlıq qlükoza testi:
Aç qarına olunmur.
Qan şəkəri 140 mq/dl-dən yüksək çıxarsa, əlavə test tələb olunur.
100 qramlıq OGTT:
Aç qarına olunmalı və qan şəkəri səviyyəsi müxtəlif vaxtlarda ölçülür.
İki və ya daha çox dəyər yüksək çıxarsa, gestasyonel diabet diaqnozu qoyulur.
Müalicə və İdarəetmə
Gestasyonel diabet düzgün idarə olunarsa, ana və körpə üçün risklər minimuma endirilə bilər. Müalicə və idarəetmə aşağıdakı addımlardan ibarətdir:
1. Qidalanma və Diyet Nəzarəti
Balanslı qidalanma: Karbohidratlar, zülallar və yağlar arasında tarazlıq yaradılmalıdır.
Aşağı glisemik indeksli qidalar: Tam taxıllar, tərəvəzlər, meyvələr və paxlalılar kimi qidalar seçilməlidir.
Az-az, tez-tez yemək: Gündə 3 əsas yemək və 2-3 ara yemək tövsiyə edilir.
Şəkərli qidalardan uzaq durmaq: Şirniyyat, qazlı içkilər və şəkərli desertlər məhdudlaşdırılmalıdır.
2. Fiziki Aktivlik
Həftədə ən az 150 dəqiqə yüngül fiziki fəaliyyət: Gəzinti, hamiləlik yoga və ya həkim tərəfindən tövsiyə olunan məşqlər qan şəkəri səviyyəsini sabitləşdirə bilər.
Yüngül məşqlər: Həkimlə məsləhətləşərək təhlükəsiz məşqlər tətbiq olunmalıdır.
3. Qan Şəkərinin İzlənməsi
Qan şəkəri səviyyəsi gündəlik olaraq izlənilməlidir. Tövsiyə olunan hədəflər:
Aç qarına: 95 mq/dl-dən aşağı.
Yeməkdən 1 saat sonra: 140 mq/dl-dən aşağı.
Yeməkdən 2 saat sonra: 120 mq/dl-dən aşağı.
4. İnsulin Müalicəsi
Əgər diyet və fiziki aktivliklə qan şəkəri idarə olunmursa, insulin inyeksiyası tələb oluna bilər.
İnsulin hamiləlik zamanı təhlükəsizdir və plasentadan körpəyə keçmir.
5. Həkim Nəzarəti
Daha tez-tez müayinələr: Körpənin böyüməsi və sağlamlığı mütəmadi olaraq izlənilir.
USM və Doppler müayinəsi: Körpənin inkişafını və plasentanın funksiyasını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Gestasyonel Diabetin Riskləri
Gestasyonel diabet düzgün idarə olunmazsa, ana və körpə üçün bəzi risklər yarana bilər:
Ana üçün:
Yüksək qan təzyiqi (preeklampsiya).
C-seksiyan ehtiyacının artması.
Doğuşdan sonra Tip 2 diabetə inkişaf riski.
Körpə üçün:
Böyük doğum çəkisi (makrozomiya), doğuş zamanı travma riski.
Aşağı qan şəkəri (hipoglisemiya) doğumdan sonra.
Uşaqlıq dövründə piylənmə və Tip 2 diabet riski.
Doğuşdan Sonra İdarəetmə
Körpənin izlənməsi: Doğumdan sonra körpənin qan şəkəri nəzarət altına alınmalıdır.
Ana üçün təkrar test: Doğuşdan sonra 6-12 həftə içində OGTT təkrarlanır.
Uzunmüddətli tədbirlər: Sağlam həyat tərzinin davam etdirilməsi və Tip 2 diabetdən qorunmaq üçün müntəzəm müayinələr.
Profilaktika
Gestasyonel diabetin tamamilə qarşısını almaq mümkün olmasa da, riski azaltmaq üçün tədbirlər görülə bilər:
Sağlam bədən çəkisini qorumaq.
Hamiləlikdən əvvəl müntəzəm fiziki fəaliyyət göstərmək.
Balanslı və sağlam qidalanma vərdişləri.
Nəticə
Hamiləlikdə diabet ciddi bir vəziyyət olsa da, düzgün müalicə və izləmə ilə həm ana, həm də körpə üçün sağlam bir nəticə təmin etmək mümkündür. Əgər gestasyonel diabet riski daşıyırsınızsa və ya diaqnoz qoyulubsa, həkimlə sıx əməkdaşlıq etmək çox vacibdir.