Hamiləlikdə Diabet (Gestasyonel Diabet)

Hamiləlikdə Diabetin Səbəbləri və Risk Faktorları

Hamiləlikdə diabet və ya gestasyonel diabet, hamiləlik dövründə orqanizmdə baş verən hormonal dəyişikliklər nəticəsində yaranan bir vəziyyətdir. Bu dövrdə plasenta tərəfindən ifraz olunan kortizol və laktojen hormonları insulinə qarşı müqavimət yaradır. Əgər bədən bu insulin müqavimətini kompensasiya edəcək qədər kifayət qədər insulin istehsal edə bilmirsə, qan şəkəri səviyyəsi yüksəlir.

Bəzi qadınlarda bu vəziyyətin inkişaf riski daha yüksəkdir. Əsas risk faktorları aşağıdakılardır:

• Ailə tarixində diabet xəstəliyinin olması.
• Daha əvvəlki hamiləliklərdə gestasyonel diabet keçirmək.
• Hamiləlikdən öncə artıq çəki və ya piylənmə problemi.
• Hamiləlik yaşının 35-dən yuxarı olması.
• Əvvəlki doğumlarda 4 kq-dan artıq çəkili körpə dünyaya gətirmək.
• Polikistik Over Sindromu (PCOS) diaqnozunun olması.

Gestasyonel Diabetin Simptomları Nələrdir?

Hamiləlikdə diabet çox vaxt heç bir nəzərəçarpan simptom vermədən inkişaf edə bilər. Bu səbəbdən mütəmadi qan şəkəri testləri diaqnoz üçün həlledici rol oynayır. Bununla belə, bəzi hallarda hamilələrdə çox susamaq, tez-tez sidiyə çıxmaq, daimi aclıq hissi, yorğunluq və görmə bulanıqlığı kimi əlamətlər müşahidə edilə bilər.

Diaqnoz: Qlükoza Dözümlülük Testi (OGTT)

Hamiləlikdə diabetin diaqnozu adətən hamiləliyin 24-28-ci həftələri arasında aparılan qlükoza dözümlülük testi (OGTT) ilə qoyulur. Bu proses iki mərhələdən ibarət ola bilər:

1. 50 qramlıq qlükoza testi: Bu test üçün aclıq tələb olunmur. Əgər nəticə 140 mq/dl səviyyəsindən yüksək olarsa, daha dəqiq diaqnoz üçün əlavə test tələb olunur.
2. 100 qramlıq OGTT: Bu test mütləq ac qarına edilməlidir. Qan şəkəri müxtəlif vaxt intervalında ölçülür və iki və ya daha çox dəyər yüksək çıxarsa, rəsmi olaraq gestasyonel diabet diaqnozu qoyulur.

Müalicə və İdarəetmə Metodları

Gestasyonel diabet düzgün idarə olunduğu təqdirdə, ana və körpə üçün yarana biləcək risklər minimuma endirilir. Müalicə prosesi kompleks yanaşma tələb edir.

1. Qidalanma və Diyet Nəzarəti

Sağlam qidalanma müalicənin əsasını təşkil edir. Karbohidrat, zülal və yağlar arasında balans yaradılmalı, aşağı glisemik indeksli qidalar (tam taxıllar, tərəvəzlər, paxlalılar) seçilməlidir. Gündə 3 əsas və 2-3 ara yemək olmaqla az-az, tez-tez yemək tövsiyə edilir. Şirniyyat və qazlı içkilər kimi şəkərli qidalardan uzaq durmaq vacibdir.

2. Fiziki Aktivlik və Qan Şəkərinin İzlənməsi

Həftədə ən az 150 dəqiqə yüngül fiziki fəaliyyət (gəzinti, hamiləlik yogası) qan şəkərini sabitləşdirməyə kömək edir. Eyni zamanda, gündəlik qan şəkəri ölçülməli və hədəf göstəricilər daxilində saxlanılmalıdır:

3. Tibbi Müdaxilə və Həkim Nəzarəti

Əgər pəhriz və idmanla şəkər idarə olunmursa, insulin inyeksiyası tələb oluna bilər. İnsulin hamiləlikdə tamamilə təhlükəsizdir və plasentadan körpəyə keçmir. Bu müddətdə körpənin inkişafı və plasentanın funksiyası USM və Doppler müayinəsi ilə mütəmadi izlənilməlidir.

Gestasyonel Diabetin Riskləri

Düzgün idarə olunmayan diabet həm ana, həm də körpə üçün ciddi fəsadlar yarada bilər:

• Ana üçün: Yüksək qan təzyiqi (preeklampsiya), qeysəriyyə (C-seksiyan) ehtiyacının artması və gələcəkdə Tip 2 diabet riski.
• Körpə üçün: Böyük doğum çəkisi (makrozomiya), doğuşdan sonra aşağı qan şəkəri (hipoglisemiya) və gələcəkdə piylənmə riski.

Doğuşdan Sonra İdarəetmə və Profilaktika

Doğuşdan dərhal sonra körpənin qan şəkəri nəzarətə alınmalıdır. Ana üçün isə doğuşdan 6-12 həftə sonra OGTT testi təkrarlanmalıdır. Gestasyonel diabet riskini azaltmaq üçün hamiləlikdən əvvəl sağlam bədən çəkisini qorumaq, mütəmadi fiziki fəaliyyət və balanslı qidalanma vərdişləri qazanmaq olduqca vacibdir.

Nəticə etibarilə, hamiləlikdə diabet ciddi yanaşma tələb edən bir vəziyyətdir. Lakin peşəkar həkim nəzarəti və düzgün həyat tərzi ilə həm ananın, həm də körpənin sağlamlığını tam qorumaq mümkündür.