Hamiləlikdə Diabet (Gestasyonel Diabet)
Məzmun süni intellekt ilə optimallaşdırılmışdır
Hamiləlikdə Diabetin Səbəbləri və Risk Faktorları
Hamiləlikdə diabet (gestasyonel diabet), hamiləlik dövründə ortaya çıxan və qan şəkərinin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan bir vəziyyətdir. Bu vəziyyətin yaranmasında əsas amil plasenta tərəfindən ifraz edilən kortizol və laktojen kimi hormonlardır. Bu hormonlar insulinə qarşı müqavimət yaradır və bədən bu müqaviməti kompensasiya edəcək qədər insulin istehsal edə bilmədikdə diabet inkişaf edir.
Gestasyonel diabetin yaranma riskini artıran əsas faktorlar aşağıdakılardır:
- Ailə tarixində diabetin olması
- Daha əvvəlki hamiləliklərdə gestasyonel diabet keçirmək
- Hamiləlikdən əvvəl artıq çəki və ya piylənmə
- 35 yaşdan yuxarı hamiləlik
- Əvvəlki doğumlarda 4 kq-dan çox çəkili uşaq dünyaya gətirmək
- Polikistik Over Sindromu (PCOS)
Hamiləlikdə Diabetin Simptomları
Hamiləlikdə diabet çox vaxt aşkar simptom verməyə bilər və adətən rutin qan şəkəri testləri zamanı müəyyən edilir. Bununla belə, bəzi hallarda aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Həddindən çox susamaq
- Tez-tez sidiyə çıxmaq
- Daimi aclıq hissi
- Yorğunluq və halsızlıq
- Görmənin bulanıqlaşması
Diaqnoz: Qlükoza Dözümlülük Testi (OGTT)
Diaqnoz adətən hamiləliyin 24-28-ci həftələri arasında aparılan testlərlə qoyulur. Proses iki mərhələdən ibarət ola bilər:
| Test Növü | Prosedur və Qiymətləndirmə |
|---|---|
| 50 qramlıq test | Ac qarına olunmur. Qan şəkəri 140 mq/dl-dən yüksək olarsa, növbəti test tələb olunur. |
| 100 qramlıq OGTT | Ac qarına icra edilir. İki və ya daha çox dəyər yüksək çıxarsa, diaqnoz təsdiqlənir. |
Müalicə və İdarəetmə Strategiyaları
Gestasyonel diabet düzgün idarə olunduqda ana və körpə üçün risklər minimuma enir. Müalicə prosesi aşağıdakı beş əsas addımı əhatə edir:
1. Qidalanma və Diyet Nəzarəti
Qan şəkərini sabit saxlamaq üçün balanslı qidalanma şərtdir. Karbohidrat, zülal və yağ balansı qorunmalı, aşağı glisemik indeksli qidalar (tam taxıllar, tərəvəzlər) seçilməlidir. Gündə 3 əsas və 2-3 ara yemək yeyilməli, şəkərli və qazlı içkilərdən uzaq durulmalıdır.
2. Fiziki Aktivlik
Həkim məsləhəti ilə həftədə ən az 150 dəqiqə yüngül fiziki fəaliyyət (gəzinti, hamiləlik yogası) qan şəkərini tənzimləməyə kömək edir.
3. Qan Şəkərinin Gündəlik İzlənməsi
Hamiləlik dövründə tövsiyə olunan hədəf dəyərlər:
- Ac qarına: 95 mq/dl-dən aşağı
- Yeməkdən 1 saat sonra: 140 mq/dl-dən aşağı
- Yeməkdən 2 saat sonra: 120 mq/dl-dən aşağı
4. İnsulin Müalicəsi
Diyet və idmanla nəticə alınmadıqda insulin inyeksiyası tətbiq olunur. İnsulin hamiləlikdə təhlükəsizdir, çünki plasentadan körpəyə keçmir.
5. Müntəzəm Həkim Nəzarəti
Körpənin inkişafı və plasentanın vəziyyəti USM və Doppler müayinələri ilə mütəmadi izlənilməlidir.
Gestasyonel Diabetin Yarada Biləcəyi Risklər
Düzgün idarə olunmayan diabet həm ana, həm də körpə üçün ciddi fəsadlara yol aça bilər:
- Ana üçün: Yüksək qan təzyiqi (preeklampsiya), qeysəriyyə ehtimalının artması və gələcəkdə Tip 2 diabet riski.
- Körpə üçün: Makrozomiya (böyük çəki), doğuş travmaları, doğuşdan sonra hipoglisemiya və gələcəkdə piylənmə riski.
Doğuşdan Sonra İdarəetmə və Profilaktika
Doğuşdan sonra körpənin qan şəkəri dərhal yoxlanılmalı, ana isə 6-12 həftə sonra təkrar OGTT testindən keçməlidir. Riski azaltmaq üçün hamiləlikdən əvvəl sağlam çəkini qorumaq və aktiv həyat tərzi sürmək vacibdir.
Nəticə: Hamiləlikdə diabet ciddi yanaşma tələb edən bir vəziyyətdir. Lakin peşəkar həkim nəzarəti və düzgün həyat tərzi ilə həm ana, həm də körpə üçün sağlam gələcək təmin edilə bilər.
