Allergik rinit (ot qızdırması)

Allergik Rinit: Səbəblər, Simptomlar və Müasir Müalicə Metodları

Allergik rinit, bədənin immun sisteminin ətraf mühitdəki allergenlərə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi nəticəsində yaranan xroniki bir vəziyyətdir. Normal şəraitdə zərərsiz olan maddələrə qarşı bədənin verdiyi bu immun cavab, burun yollarında iltihaba və müxtəlif narahatlıqlara yol açır. Bu vəziyyət xalq arasında çox vaxt "ot qızdırması" kimi də adlandırılır.

Allergik Rinitin Əsas Səbəbləri və Allergenlər

Allergik rinitin yaranmasında rol oynayan əsas faktorlar ətraf mühitdə geniş yayılan allergenlərdir. Bu maddələrlə təmas immun sistemini hərəkətə keçirərək simptomları tətikləyir:

• Polen (Ot və ağac tozcuqları): Xüsusilə yaz və payız aylarında havada konsentrasiyası artan polenlər ən geniş yayılmış səbəbdir.
• Ev tozu gənələri: Toz içərisində yaşayan bu mikroskopik canlılar qapalı məkanlarda allergiyanın əsas mənbəyidir.
• Heyvan tükü və dənəcikləri: Ev heyvanlarının tükləri, dəri dənəcikləri və tüpürcəkləri həssas insanlarda reaksiya yaradır.
• Küf sporları: Nəmişli mühitlərdə çoxalan küf sporları havaya yayılaraq tənəffüs yollarını qıcıqlandırır.
• Kimyəvi maddələr və qoxular: Boyalar, kəskin ətirlər və təmizləyici vasitələr simptomları kəskinləşdirə bilər.

Allergik Rinitin Ən Çox Rast Gəlinən Simptomları

Allergik rinitin simptomları allergenlərlə təmasdan dərhal sonra və ya bir müddət sonra ortaya çıxa bilər. Simptomların şiddəti fərdi xüsusiyyətlərə görə dəyişir:

1. Hapşırma: Xüsusilə səhər saatlarında və ya allergenlə təmasda ardıcıl asqırma tutmaları.
2. Burun axıntısı: Şəffaf və sulu xarakterli burun axıntısı ən tipik əlamətdir.
3. Burun tıkanıklığı: İltihab nəticəsində burun yollarının daralması və nəfəs alma çətinliyi.
4. Qaşınma: Burun daxilində, boğazda və gözlərdə yaranan narahatlıq hissi.
5. Göz problemləri: Gözlərin sulanması, qızarması və şişkinliyi.
6. Öskürək: Boğazda quruluq və qaşınma ilə müşayiət olunan qıcıqlandırıcı öskürək.

Allergik Rinitin Növləri

Xəstəliyin gedişatına və baş vermə vaxtına görə allergik rinit iki qrupa bölünür:

Diaqnoz Necə Qoyulur?

Peşəkar diaqnoz üçün həkim xəstənin tibbi tarixçəsini araşdırır və aşağıdakı testlərdən istifadə edir:

• Dəri prick testi: Allergenlərin dəri üzərinə tətbiqi ilə reaksiyanın ölçülməsi.
• Qan testi (IgE): Qanda spesifik antitellərin səviyyəsinin yoxlanılması.
• Burun sekresiyası testi: Burun mayesinin laborator analizi vasitəsilə allergik reaksiyanın təsdiqi.

Allergik Rinitin Müalicə Üsulları

Müalicənin əsas məqsədi simptomları nəzarət altına almaq və həyat keyfiyyətini yüksəltməkdir. Müalicə planı adətən üç istiqamətdə aparılır:

1. Dərman Müalicəsi

• Antihistaminlər: Histaminin təsirini bloklayaraq asqırma və qaşınmanı azaldır.
• Dezkonjestantlar: Burun tıkanıklığını qısa müddətdə aradan qaldırır (uzunmüddətli istifadəsi tövsiyə edilmir).
• Kortikosteroid burun spreyləri: Burun daxili iltihabı effektiv şəkildə azaldır.
• Leukotrien reseptor antagonistləri: İltihab mediatorlarını bloklayaraq tənəffüsü rahatladır.

2. İmmunoterapiya (Allergiya İynələri)

Bu üsul bədənin allergenlərə qarşı həssaslığını azaltmaq üçün tətbiq edilən uzunmüddətli desensitizasiya prosesidir. Allergenlərin dozası tədricən artırılaraq bədənin öyrəşməsi təmin edilir.

3. Ev Şəraitində Alınacaq Tədbirlər

• Polen mövsümündə pəncərələri bağlı saxlamaq və kondisionerdən istifadə etmək.
• Yataq dəstlərini yüksək temperaturda yumaq.
• Evdə hava təmizləyici cihazlardan (HEPA filtrli) istifadə etmək.
• Toz yığılmasının qarşısını almaq üçün nəm təmizləmə işlərinə üstünlük vermək.

Nəticə

Allergik rinit müalicə olunmadıqda həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən bir vəziyyətdir. Lakin düzgün diaqnoz, allergenlərdən qorunma və müntəzəm dərman müalicəsi ilə simptomları tamamilə idarə etmək mümkündür. Əgər sizdə də yuxarıda qeyd olunan əlamətlər varsa, mütəxəssis həkimə müraciət etməniz tövsiyə olunur.