Allergik rinit (ot qızdırması)

Allergik Rinitin Səbəbləri

Allergik rinit, bədənin immun sisteminin allergenlərə qarşı həddindən artıq reaksiya verməsi nəticəsində yaranır. Normalda zərərsiz olan bu maddələrə (allergenlər) qarşı bədən immun cavab verir, bu da burun yollarında iltihaba və digər simptomlara səbəb olur.

Allergik rinitə səbəb olan əsas allergenlər bunlardır:

Polen (ot və ağac tozcuqları):

Xüsusilə yaz və payız aylarında havada çox miqdarda olan polenlər allergik rinitin əsas səbəblərindən biridir.

Ev tozu gənələri:

Toz içində yaşayan mikroskopik canlılar (gənələr) ev içində də allergik rinitə səbəb ola bilər.

Heyvan tükü və dənəcikləri:

Ev heyvanlarının tükü, dərilərindəki dənəciklər və tüpürcəkləri bəzi insanlarda allergik reaksiyaya səbəb ola bilər.

Küf sporları:

Həm daxili, həm də xarici mühitdə rast gəlinən küf, xüsusilə nəmişli yerlərdə çoxalır və havaya yayılan sporları allergiyaya səbəb ola bilər.

Kimyəvi maddələr və qoxular:

Boyalar, təmizləyici maddələr və ya parfümlər bəzi insanlarda allergik rinit simptomlarını tetikleyə bilər.

Allergik Rinitin Simptomları

Allergik rinitin simptomları, allergenlərlə təmas nəticəsində yaranır və bu simptomlar mülayimdən şiddətli dərəcəyə qədər dəyişə bilər. Ən çox görülən simptomlar aşağıdakılardır:

Hapşırma:

Davamlı və tez-tez hapşırma, xüsusilə səhər saatlarında və ya allergenlərlə təmasda olduqda yaranır.

Burun axıntısı:

Şəffaf, sulu bir burun axıntısı allergik rinitin ən əsas əlamətlərindən biridir.

Burun tıkanıklığı:

Burun içərisində iltihab və şişkinlik nəticəsində burun yolları tıxanır və nəfəs almaq çətinləşir.

Burun və gözlərdə qaşınma:

Burun içində və gözlərdə qaşınma hissi tez-tez rast gəlinir. Qaşınan gözlər və burun da allergik rinitin əlamətləridir.

Gözlərin sulanması və qızarması:

Allergik rinit tez-tez gözlərin sulanması, qızarması və qaşınması ilə müşayiət olunur.

Boğazda qaşınma və öskürək:

Boğazda qaşınma və quruluq hissi, bəzən öskürəklə müşayiət oluna bilər.

Allergik Rinitin Növləri

Allergik rinit iki əsas növə ayrılır:

Mövsümi allergik rinit (ot qızdırması):

Bu növ daha çox bahar və payız aylarında rast gəlinir və əsasən polenlər səbəbindən yaranır. Ağac, ot və alaq polenləri bu növ rinitin əsas tetikleyiciləridir.

Davamlı allergik rinit (perennial):

Bu növ il boyu davam edən allergik rinitdir və əsasən ev tozu gənələri, heyvan tükü və küf kimi allergenlərə qarşı həssaslıq səbəbindən yaranır.

Allergik Rinitin Diaqnozu

Allergik rinitin diaqnozu adətən xəstənin simptomları və tibbi tarixi əsasında qoyulur. Həkim, allergik rinitin səbəbini və tetikleyici amilləri müəyyən etmək üçün bir neçə test təyin edə bilər:

Dəri prick testi:

Bu test allergenlərə qarşı həssaslığı təyin etmək üçün istifadə edilir. Həkim dərinin üzərinə müxtəlif allergenlərdən kiçik miqdarda tətbiq edər və dəri reaksiyasını qiymətləndirər.

Qan testi:

IgE antikoru testi ilə qan analizi edilərək, bədənin müəyyən allergenlərə qarşı reaksiyası qiymətləndirilir.

Burun sekresiyası testi:

Burundan axan sekresiyanın laboratoriyada analizi ilə bədənin allergik reaksiyasının olub-olmadığı araşdırıla bilər.

Allergik Rinitin Müalicəsi

Allergik rinitin müalicəsi, allergik reaksiyanı tetikleyen amillərdən uzaq durmaq və simptomları idarə etmək üçün dərman müalicəsi ilə aparılır. Müalicə planı xəstənin simptomlarının şiddətinə və allergenlərə məruz qalma dərəcəsinə görə fərqlənir.

1. Allergenlərdən uzaq durmaq:

Allergik rinitin əsas səbəbləri olan allergenlərdən uzaq durmaq vacibdir. Məsələn, polen sezonunda evdə qalmaq, pəncərələri bağlı saxlamaq, ev heyvanlarını uzaq tutmaq və ev tozunu təmiz saxlamaq faydalıdır.

2. Dərman müalicəsi:

Antihistaminlər:

Antihistamin dərmanlar bədəndə histaminin təsirini azaldaraq burun axıntısı, qaşınma və hapşırma kimi simptomları yüngülləşdirir. Bu dərmanlar həm ağızdan qəbul edilə bilər, həm də burun spreyləri şəklində mövcuddur.

Dezkonjestantlar:

Dezkonjestant dərmanlar burun tıkanıklığını yüngülləşdirir. Onlar qısa müddətli istifadədə təsirli olsa da, uzun müddətli istifadədə yan təsirlər yarada bilər.

Kortikosteroid burun spreyləri:

Burun içindəki iltihabı azaltmaq üçün kortikosteroid spreylər istifadə edilir. Bu dərmanlar daha uzun müddətə təsir edir və simptomları effektiv şəkildə idarə edir.

Leukotrien reseptor antagonistləri:

Bu dərmanlar allergik rinit və astma ilə əlaqəli simptomları yüngülləşdirmək üçün istifadə edilir. İltihab mediatorlarını bloklayaraq təsir göstərir.

İmmunoterapiya (Allergiya iynələri):

Uzun müddətli müalicə üçün allergenlərə qarşı həssaslığı azaltmaq məqsədilə istifadə edilir. Bu müalicə allergenlərin tədricən artırılmış dozaları ilə bədəni desensitizasiya etməyə yönəlib.

3. Evdə tətbiq edilə bilən tədbirlər:

Pollenlərdən qorunma:

Pollen mövsümündə pəncərələri bağlı saxlamaq, kondisioner istifadə etmək və evdən çıxdıqdan sonra paltarları dəyişmək faydalıdır.

Toz gənələrinə qarşı tədbirlər:

Evi nəmli təmizləmək, xalçaları və mebelləri tez-tez təmizləmək və yataq dəstlərini yüksək temperaturda yumaq toz gənələrinə qarşı effektiv ola bilər.

Hava təmizləyiciləri istifadə etmək:

Evdə hava təmizləyici cihazlardan istifadə etmək havadakı allergenlərin miqdarını azalda bilər.

Allergik Rinitin Qarşısını Almaq

Allergik rinitin tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, bəzi tədbirlər simptomların yaranmasının qarşısını almağa kömək edə bilər:

Allergenlərdən uzaq durmaq: Mümkün olduqda allergenlərdən uzaq durmaq vacibdir. Polen mövsümündə açıq havada vaxt keçirməkdən çəkinmək və evdə pəncərələri bağlı saxlamaq kömək edə bilər.

Evi təmiz saxlamaq: Toz, gənələr və küf kimi daxili allergenlərin yığılmasının qarşısını almaq üçün ev təmizliyinə diqqət yetirmək faydalıdır.

Dərmanları müntəzəm istifadə etmək: Allergik rinit üçün təyin edilmiş dərmanları düzgün və müntəzəm istifadə etmək simptomları idarə etmək üçün vacibdir.

Nəticə

Allergik rinit (ot qızdırması), allergenlərə qarşı bədənin həddindən artıq reaksiyası nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir və simptomları həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə poza bilər. Müalicə allergenlərdən uzaq durmaq, dərman müalicəsi və bəzi hallarda immunoterapiya ilə həyata keçirilir. Doğru müalicə ilə allergik rinitin simptomları idarə oluna bilər və xəstələr normal həyatlarına davam edə bilərlər.